Morgunblaðið - 26.09.2008, Síða 19

MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. SEPTEMBER 2008 19
Golli
Vísar á auðinn Þjóðsagan segir að fyrir enda regnbogans megi finna mikinn auð. Enginn vafi er á því að miklir fjármunir eru bundnir í þessu háhýsi í
Kópavogi sem regnboginn vísar á. Það eru hins vegar ekki allir sem hagnast á því að byggja hús á Íslandi þessi misserin. Sumir hafa orðið fyrir stórtjóni.
Blog.is
Ólína Þorvarðardóttir | 25. september
Rán en ekki lán?
Haustið 2005 keypti ég
hús hér vestur á Ísafirði
og tók af því tilefni 12
mkr. lán á föstum 4,15%
vöxtum út lánstímann.
Greiðslubyrði lánsins var
á þeim tíma 50 þús. kr. á mánuði. Nú –
þremur árum síðar – hef ég greitt um
1,8 mkr. af þessu láni – en það hefur á
sama tíma hækkað úr 12 mkr. í 14,5 mkr.
eða álíka mikið og nemur afborgunum.
Mánaðarleg afborgun hefur hækkað úr
50 þús. í 64 þúsund kr. ... Mér er skapi
næst að kalla þetta rán - en ekki lán.
Meira: olinathorv.blog.is
Hjörtur J. Guðmundsson | 25. sept.
Norðmenn vilja
ekki í ESB
Það er ástæða fyrir því að
Norðmenn hafa um árabil
verið staðfastir í and-
stöðu sinni við aðild að
Evrópusambandinu. Þeir
hafa talsvert mun meiri
reynslu í Evrópumálunum en við Íslend-
ingar, stjórnvöld þar í landi hafa tvisvar
sótt um aðild að Evrópusambandinu og
tvisvar hafnað henni í þjóðaratkvæða-
greiðslu. Í seinna skiptið 1994 var aðild
ekki sízt afþökkuð vegna sjávarútvegs-
mála ...
Meira: sveiflan.blog.is
VILJUM við að Ís-
land gangi í Evrópu-
sambandið eða viljum
við það ekki? Um það
bil svona einföld ætti
spurningin í Evrópu-
umræðunni að vera að
mínum dómi. Það þýðir
vitaskuld ekki að svarið
sé einfalt – nei það er
flókið í huga flestra,
þótt vissulega séu þeir
til sem eru trúaðir
aðdáendur eða and-
stæðingar Evrópusam-
bandsaðildar Íslands.
Spurningin um gjald-
miðilinn er á hinn bóg-
inn flóknari. Þar þarf
að spyrja hvort upp-
taka evru myndi laga
ástand efnahags- og at-
vinnumála til fram-
búðar og vera betra
hagstjórnartæki.
Í umræðunni er farið
að bera talsvert á því
sjónarmiði að „við þurf-
um að láta reyna á hvað
við fáum í aðildarviðræðum við Evr-
ópusambandið“. Þetta er að mínu viti
helber bábilja. Eða á hvað ætlum við
að láta reyna? Hvernig við getum
komist undan skilmálum Evrópusam-
bandsaðildar? Ætlum við að sækja
um „íslenskt ákvæði“ rétt eins og í
Kyoto? Þar sem Ísland yrði und-
anþegið grundvallarlögum og
-reglum Evrópusambandsins? Að Ís-
land verði eins konar „heiðursfélagi“ í
Evrópusambandinu á sérkjörum?
Þessi nálgun á Evrópumálin er vill-
andi og til þess eins fallin að slá ryki í
augu fólks og byrgja því sýn.
Sannleikurinn er vitaskuld sá að
aðildarskilmálar Evrópusambandsins
liggja í öllum meginatriðum ljósir fyr-
ir. Öll lög, reglur og sáttmálar sem
aðildarríki þurfa að uppfylla eru að-
gengileg hverjum sem vill. Þannig er
t.d. alveg ljóst að við þurfum að und-
irgangast sameiginlega sjávarútvegs-
stefnu Evrópusambandsins og kvót-
arnir verða ákveðnir í Brussel.
Ennfremur liggur fyrir að við munum
missa sjálfstæði okkar til að gera við-
skiptasamninga við þriðju ríki, t.d.
Bandaríkin og Kína. Og það sem
meira er: við verðum ekki sjálfkrafa
aðilar að myntbandalagi Evrópu með
ESB-aðild, til þess þurf-
um við að uppfylla kröf-
ur myntbandalagsins
um efnahagslegan stöð-
ugleika, skuldir þjóð-
arbúsins, lága verð-
bólgu og vexti.
Á undanförnum ár-
um hefur Evrópusam-
bandið í æ ríkara mæli
gerst boðberi markaðs-
frjálshyggjunnar.
Þannig hefur fram-
kvæmdastjórnin gert
nokkrar atlögur að því
að innleiða markaðs-
lögmálin inn í velferð-
arþjónustuna, m.a. í
heilbrigðisþjónustu. Og
hinn félagslegi Íbúða-
lánasjóður, sem hefur
tryggt öllum almenn-
ingi hér á landi húsnæð-
islán á viðunandi kjör-
um, er nú sérstakur
þyrnir í augum Evrópu-
sambandskerfisins. Í
því ljósi er það sérstakt
undrunarefni hvað
Jafnaðarflokkurinn hér
á landi hefur gerst skil-
yrðislaus stuðningsaðili
ESB-aðildar.
Það er að sjálfsögðu eðlilegt að það
séu skiptar skoðanir um það hvort við
eigum að ganga í Evrópusambandið
eða ekki. Og vitaskuld á að skiptast á
skoðunum og röksemdum um kosti
þess og galla – því það eru sannarlega
bæði kostir og gallar við Evrópusam-
bandsaðild. En menn eiga ekki að
láta eins og við Íslendingar getum
fengið aðild á einhverjum öðrum for-
sendum en aðrir, að það geti verið um
einhverja „íslenska heiðursaðild“ að
ræða, eitthvað sérstakt sem við gæt-
um fengið fram í aðildarviðræðum.
Engu slíku er til að dreifa. Aðild-
arviðræður munu fyrst og fremst
snúast um tímasetningar, þ.e. hve-
nær aðild tæki gildi og hvenær við
þyrftum að fullu að vera búin að inn-
leiða alla skilmála, þ.m.t. hina sameig-
inlegu sjávarútvegsstefnu. Það er
best að horfast í augu við þessa stað-
reynd og láta umræðuna snúast um
grundvallaratriðin við aðild að Evr-
ópusambandinu en ekki einhverja
hugaróra um hugsanlega sérmeðferð,
sem reynist ekkert annað en tálsýn
og óraunverulegar hillingar.
„Að láta
reyna á“ – hvað?
Eftir Árna Þór
Sigurðsson
Árni Þór Sigurðsson
»Ætlum við
að sækja um
„íslenskt
ákvæði“ rétt
eins og í
Kyoto? … Að
Ísland verði eins
konar „heið-
ursfélagi“ í Evr-
ópusambandinu
á sérkjörum?
Höfundur er alþingismaður.
UNDANFARNAR
vikur hefur gengi krón-
unnar hríðlækkað.
Gagnvart evru hefur það
lækkað um 10% frá síð-
ustu mánaðamótum sem
leggst ofan á miklar
lækkanir fyrr á árinu.
Frá áramótum hefur
gengi krónunnar gagn-
vart evru lækkað um
þriðjung (sjá gulu línuna
á meðfylgjandi mynd).
Þessar gríðarlegu lækk-
anir á gengi krónunnar
hafa leitt til stigvaxandi
verðbólgu. Og lækkun
krónunnar í þessum
mánuði mun ef ekkert er
að gert auka enn á þann
vanda.
Ein af orsökum þess
að gengi krónunnar hefur fallið jafn
mikið og raun ber vitni á þessu ári er
að stóran hluta þessa árs hafa miklar
brotalamir verið á gjaldeyr-
isskiptamarkaði með krónur. Allan
þennan tíma hefur vaxtamunur við út-
lönd ef miðað er við stýrivexti verið í
kringum 10% (rauða línan á meðfylgj-
andi mynd). Þetta þýðir að fjárfestar
sem hafa áhuga á því að taka stöðu
með krónunni (veðja á að hún hækki)
eiga undir venjulegum kring-
umstæðum að fá 10% „forgjöf“. Þ.e.
slíkir fjárfestar eiga að hagnast á að
taka stöðu með krón-
unni svo framarlega
sem krónan lækkar
ekki um meira en 10%
á ári.
En stóran hluta
þessa árs hefur vaxta-
munurinn sem í raun
býðst verið nánast
enginn (bláa línan á
meðfylgjandi mynd).
Undanfarna daga hef-
ur ástandið versnað
hröðum skrefum og
vaxtamunurinn er nú
orðinn neikvæður.
Þetta þýðir að gjaldeyr-
ismarkaðurinn fyrir
krónur er í algjörum
lamasessi. Það er ekki
nema von að krónan
hríðfalli þegar svona er
ástatt.
Seðlabankinn hefur
gert ýmislegt á árinu til þess að reyna
að rétta þessa stöðu. En aðgerðir hans
hafa verið of máttlitlar. Og und-
anfarna daga hefur ekkert heyrst til
bankans á meðan krónan hrapar og
vaxtamunurinn á gjaldeyrismarkaði
versnar og versnar. Það er illskilj-
anlegt af hverju Seðlabankinn hefur
látið þetta ástand viðgangast þetta
lengi. Seðlabankar annarra ríkja hafa
gripið til mun róttækari aðgerða þótt
ástandið á gjaldeyrismörkuðum er-
lendis sé skárra ef eitthvað er.
Seðlabankinn verður hreinlega að
skipta um gír. Hann verður að grípa
til aðgerða sem gerir fjárfestum sem
hafa áhuga á því að taka stöðu með
krónunni kleift að gera það á við-
unandi kjörum. Gengi krónunnar er í
dag langt fyrir neðan það sem eðlilegt
getur talist þegar horft er til þeirra
háu vaxta sem eiga að bjóðast fjár-
festum sem fjárfesta í krónum.
Lykilatriði í því að koma gjaldeyr-
ismarkaðinum aftur í gang er að
Seðlabankinn (ef til vill með aðstoð
ríkisstjórnarinnar) sjái til þess að
nægilegt magn ríkistryggðra skulda-
bréfa í krónum sé til á markaðinum til
þess að anna eftirspurn erlendra aðila
sem hafa áhuga á því að taka stöðu
með krónunni. Þetta þýðir að Seðla-
bankinn og ríkisstjórnin gætu þurft
að gefa út mjög mikið magn slíkra
bréfa. Miklu meira magn en gert hef-
ur verið fram að þessu.
Stór útgáfa ríkistryggðra bréfa
myndi líklega hafa aukaverkanir í för
með sér hvað varðar lausafjárstöðu
bankanna í krónum. En Seðlabankinn
á að geta leyst þann vanda með því að
rýmka reglur um veðhæfar eignir í
endurhverfum viðskiptum við Seðla-
bankann. Þar að auki eiga breyting-
arnar sem gerðar voru á Íbúðalána-
sjóði fyrr á þessu ári að hjálpa
bönkunum að búa til veðhæfar eignir.
Það er hlutverk Seðlabankans að
tryggja fjármálastöðugleika og stöð-
ugt verðlag. Í þessu felst að bankinn á
að tryggja að fjármálamarkaðir á Ís-
landi og markaðir með íslensku krón-
una starfi eðlilega. Þetta hefur Seðla-
bankinn ekki gert að undanförnu og
það hefur haft verulega neikvæðar af-
leiðingar fyrir verðlag í landinu. Betur
má ef duga skal.
Eftir Jón Steinsson
Jón Steinsson
Höfundur er lektor í hagfræði við
Columbia-háskóla í New York.
-4
-2
0
2
4
6
8
10
12
ágú.07 okt.07 jan.08 mar.08 jún.08 ágú.08
80
90
100
110
120
130
140
Seðlabankinn
sefur á verðinum
» Gengi
krónunnar
er í dag langt
fyrir neðan það
sem eðlilegt
getur talist …
Vaxtamunur í gjaldeyrisskiptasamningum og gengi krónunnar
1 nætur vaxtamunur á gjaldeyrisskiptasamningum (v.á)
1 nætur vaxtamunur á millibankamarkaði (v.á)
Gengi krónunnar gagnvart evru (andhverfur h.ás)