Morgunblaðið - 08.10.2008, Page 18

18 MIÐVIKUDAGUR 8. OKTÓBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Það eru tals-verð tíðindiað rússnesk
stjórnvöld séu
reiðubúin að veita
Íslandi stórt lán, að upphæð um
fjórir milljarðar evra. Erlendur
gjaldeyrir er vissulega það sem
ríkið þarf nú á að halda til að
styrkja varasjóði sína.
Engu að síður er mörgum
brugðið við þessar fréttir.
Ástæðan er sú hvernig Rússar
hafa hagað sér upp á síðkastið,
einkum og sér í lagi í Georgíu,
en jafnframt hér á Norður-
Atlantshafinu, þar sem herflug
þeirra gefur til kynna að þeir
séu að reyna að skapa sér stöðu
og áhrifasvæði.
Margir, þar á meðal erlendir
fjármálasérfræðingar, telja að
hér sé ekki endilega um neitt
„vinarbragð“ að ræða hjá Rúss-
um, heldur tilraun til að seilast
til áhrifa. Það er ekki hægt að
útiloka að Rússar telji sig geta
komizt upp með meira á Norð-
ur-Atlantshafinu ef þeir taka
þátt í að hjálpa NATO-ríkinu
Íslandi út úr erfiðri efnahags-
kreppu.
Þess vegna var reyndar gott
hjá Geir H. Haarde forsætis-
ráðherra að rifja upp harða
gagnrýni sína á framferði
Rússa er hann ræddi um hið
mögulega rússneska lán á
blaðamannafundi í gær.
Í þessu máli má ekki gleyma
því að Ísland og Sovétríkin
voru hvort í sínu liðinu í hinni
harðvítugu baráttu kalda
stríðsins. Íslenzkir ráðamenn
gagnrýndu harðlega mannrétt-
indabrot og yfirgang Rússa og
sovézkir árásarkafbátar og
herflugvélar voru
eins og mý á
mykjuskán um-
hverfis Ísland.
Engu að síður áttu
ríkin með sér blómleg viðskipti
um áratugaskeið. Það sama á
auðvitað við um Ísland og
Rússland nútímans: hægt er að
eiga viðskipti á jafnræðis-
grundvelli, sem báðir hagnast
á, en deila á pólitíska sviðinu.
Geir H. Haarde sagði í gær
að í vandræðum sínum hefði Ís-
land leitað til margra vinaríkja,
en hvergi mætt skilningi nema
hjá Norðurlöndunum. Í þeirri
stöðu leituðu menn sér að nýj-
um vinum.
Fyrri tilkynning Seðlabanka
Íslands í gær um Rússlands-
lánið virtist fljótfærnisleg og
flausturslega unnin. Annað-
hvort þarf bankinn að vanda sig
betur eða – sem er ekkert sér-
staklega ólíklegt – var verið að
drífa þessar upplýsingar út til
umheimsins, í því skyni að
gömlu vinirnir rönkuðu við sér.
Það gerðu frændur okkar
Norðmenn strax; norski fjár-
málaráðherrann sagðist
reiðubúinn að aðstoða Ísland
og Stoltenberg forsætisráð-
herra hringdi í Geir Haarde í
gær til að bjóða fram stuðning.
Enda eru Norðmenn sennilega
ekkert spenntir fyrir því að
Rússar eflist frekar á norð-
urslóðum.
Rumska fleiri af gömlu vin-
unum? Mun bandaríski seðla-
bankinn halda áfram að senda
út óskiljanlegar tilkynningar
um viðræður við Íslendinga eða
er enn einhver taug á milli
Reykjavíkur og Washington?
Rumska fleiri gamlir
vinir en Norðmenn?}Nýju vinir okkar?
Hrun Lands-bankans gæti
haft í för með sér
að íslenskir skatt-
borgarar þurfi að
bæta breskum og
hollenskum sparifjáreigendum
allt að 560 milljarða króna tap.
Þetta er vegna svokallaðra Ice-
save-reikninga, sem bankinn
var með á Bretlandi og í Hol-
landi.
Það er með ólíkindum að
bankinn skuli hafa stundað við-
skipti með þessum hætti, vit-
andi vits að verið væri að
skuldbinda Tryggingasjóð
innistæðueigenda á Íslandi.
Í Morgunblaðinu í dag kem-
ur fram að Icesave-reikning-
arnir falla undir reglur, sem
gilda á evrópska efnahags-
svæðinu þess efnis að fari illa
eigi innistæðueigendur að leita
fyrst til upprunalands eftir
bótum áður en þeir geta leitað
til heimalandsins. Landsbank-
inn hafði því samkvæmt þess-
um reglum fulla heimild til að
stofna útibú í þessum tveimur
löndum.
Á Bretlandi er augljóslega
gert ráð fyrir því að Íslend-
ingar muni standa
við skuldbindingar
sínar og greiða
innistæðueigend-
um allt að 16 þús-
und pund og breski
innistæðusjóðurinn taki þá við
og leggi fram allt að 50 þúsund
pund til viðbótar. Gera má ráð
fyrir því að sömu kröfur verði
gerðar í Hollandi.
Því yrði ekki tekið af léttúð
ákvæðu Íslendingar að standa
ekki við þær skuldbindingar,
sem Landsbankinn hefur búið
til með þessum reikningum,
sem til skamms tíma var hamp-
að eins og þeir væru ljósið í
myrkrinu, en ekki viðbótarfarg
á myllusteininn. Vanefndir
gætu hæglega orðið að milli-
ríkjadeilu.
Það er súrt í broti að þurfa
að standa við þessar skuldbind-
ingar og óskiljanlegt að Lands-
bankinn skyldi ekki fara sömu
leið og Kaupþing og ganga
þannig frá hnútum að innistæð-
urnar væru tryggðar í heima-
landi viðskiptavinanna. Nægur
er skellurinn vegna ævintýra-
mennsku íslenskra banka-
manna samt.
Skellurinn vegna
Icesave gæti orðið
560 milljarðar}
Óþörf viðbótarbyrði
S
annir jafnaðarmenn hafa viðkvæma
sál og finna til með öðrum á erf-
iðum tímum. Þeim gengur yfirleitt
illa að leyna þessum tilfinningum
sínum eins og opinberaðist greini-
lega í fari Jóhönnu Sigurðardóttur í Kast-
ljósþætti síðastliðið mánudagskvöld. Hún tók
hinn skelfilega efnahagsvanda greinilega
mjög nærri sér.
Þessi svipur sást ekki á Geir Haarde og
hans fólki sem er reyndar ekkert skrýtið.
Kapítalistarnir eru yfirleitt harðir af sér, það
er bara í eðli þeirra. Þeir eru jarðbundnir að
eðlisfari og finnst veikleikamerki að sýna að
þeim sé brugðið. Sem merkir ekki að þeir hafi
ekki tilfinningar, þeir eru bara meira inn í sig
á tilfinningasviðinu en jafnaðarmennirnir.
Vinstri-grænir ganga um með hinn óþol-
andi „Ég sagði ykkur þetta allt fyrir löngu“-þrumusvip.
En hverjum átti svosem að geta dottið í hug að þessir
afturhaldsskarfar, eins og þeir eru venjulega stimplaðir,
hefðu haft á réttu að standa allan tímann í baráttunni
gegn einkaþotu-kapítalistunum?
Framsóknarmenn láta svo eins og þeir séu bernskir og
hugsjónaríkir í pólitík, hafi ekki setið í ríkisstjórn fyrir
nokkrum árum og aldrei nokkurn tíma látið sér til hugar
koma að leggja blessun sína yfir einkavæðingu bank-
anna. Hvað Frjálslynda flokkinn varðar þá getur hinn
dæmigerði fylgismaður þess flokks fundið huggun í því
að í ömurlegu efnahagsástandi hrökklast útlendingar frá
Íslandi og halda til síns heima.
Og aldrei þessu vant spyrst ekkert til út-
rásarvíkinganna galvösku sem lögðu undir
sig bankakerfið þannig að eftir var tekið og
virtust lifa sælir við glaum og glys. Engu er
líkara en þeir séu horfnir af landi brott í
einkaþotunum sínum.
Fjölmiðlar hafa svo yfrið nóg að gera. Sum-
ir þeirra eru að hræða líftóruna úr almenn-
ingi með fréttaflutningi um yfirvofandi
fjöldagjaldþrot, vöruskort og einangrun
landsmanna í kulda og trekki. Fjölmiðlafólk
móðgast svo ógurlega þegar viðmælendur
þess benda kurteislega á að það eigi ekki að
tala ástandið niður. Alvöru fjölmiðlafólk sér
ekki marktækt fréttaefni í björtu hliðunum,
svoleiðis dútlefni er að þess mati bara fyrir
Séð og heyrt og önnur léttvæg blöð sem líta
svo á að hlutverk þeirra sé að gera lífið skemmtilegra.
Almenningur, sem lifði að flestu leyti góðu lífi fyrir tíu
dögum eða svo, bregst yfirleitt skynsamlega við. Fólk
endurtekur hvað við annað það sem stjórnmálamenn-
irnir hafa sagt á undanförnum dögum: „Við komumst í
gegnum þetta.“ Og það er ákveðin huggun í orðum for-
svarsmanna atvinnulífsins sem segja að möguleikar fel-
ist í stöðunni.
Það er ekki útilokað að þjóðin komist að mestu
ósködduð frá kreppunni. Með þrautseigju og útsjónar-
semi má vinna óvænta sigra. Það sem mestu skiptir er að
hræðast ekkert og nenna að berjast. kolbrun@mbl.is
Kolbrún
Bergþórsdóttir
Pistill
Við komumst í gegnum þetta
Brown gefur
stefnuljós til vinstri
FRÉTTASKÝRING
Eftir Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
V
ið þessar aðstæður er
„ekki rétti tíminn til að
láta nýliða“ spreyta sig,
sagði Gordon Brown,
forsætisráðherra Bret-
lands, í ræðu sinni á flokksþingi
Verkamannaflokksins í september.
Hart hafði verið sótt að honum fyrir
þingið en Brown virðist hafa tekist að
snúa taflinu við, m.a. með því að færa
flokkinn til vinstri. Það gæti reynst
vinsælt í kreppu kapítalismans og nú
er munurinn á Verkamannaflokkn-
um og Íhaldsflokknum í könnunum
miklu minni en verið hefur síðustu
mánuði, hann er um 10%.
Líklega hefur Brown tekist að
tryggja stöðu sína fram að næstu
kosningum sem verða ekki síðar en
árið 2010. Hann var eldsnöggur að
átta sig á því að nú væri rétti tíminn
til að dusta rykið af gömlum vinstri-
slagorðum.
Tony Blair lagði á sínum tíma
áherslu á að færa flokkinn inn á
miðju og jafnvel lengra, það hentaði
þá og dugði til sigurs 1997. Pólitískir
loftfimleikar Browns, sem að sjálf-
sögðu var í öllum aðalatriðum sam-
mála Blair, hljóta að vekja aðdáun,
aðrir gætu sagt að hann sé bara að
laga sig að breyttum aðstæðum.
Hann segir flokkinn munu sem fyrr
styðja markaðsskipulagið og einka-
framtakið, en skipulagið verði að
taka breytingum.
„Á sama hátt og þeir sem studdu
umsvifamikil ríkisafskipti reyndust
hafa rangt fyrir sér hafa þeir sem
boða óheftan markaðsbúskap reynst
vera á rangri leið,“ sagði ráðherrann.
Hann sagði Verkamannaflokkinn
vera fylgjandi því að ríkisvaldið léti
mjög til sín taka, það yrði að nota
tæki sín og tól til að verja litla mann-
inn í samfélaginu fyrir hættum kapít-
alismans.
Stundum var sagt að Brown væri
fulltrúi hefðbundinna vinstri-
áherslna gagnvart einkavæðingar-
áformum Blairs en þar er samt um
mikla einföldun að ræða. Hitt er ljóst
að Brown er meira fyrir miðstýringu
í gamla stílnum en Blair og hefur
jafnt og þétt aukið útgjöld til marg-
víslegra verkefna ríkisins. En ekki
þykir sá fjáraustur hafa borið nægi-
legan árangur. Ferill hans er því um-
deildur en enginn neitar því að hann
er með mikla reynslu.
Brown hefur verið afar óvinsæll í
könnunum á þessu ári en hefur mjög
rétt úr kútnum síðustu vikurnar.
Þegar heimurinn virðist vera á hverf-
anda hveli, finnst mörgum Bretum
líklega skást að hafa við stýrið mann
sem hefur mikla reynslu af efnahags-
málunum en Brown var fjármálaráð-
herra frá 1997, er Verkamannaflokk-
urinn tók við, fram til 2007. Þá tók
hann við stjórnarforystunni af Blair.
Tvær flugur í einu höggi
Ummælin um nýliða, leiðtoga án
reynslu, hittu í mark og öllum er ljóst
að hann átti ekki eingöngu við David
Cameron, leiðtoga Íhaldsmanna,
heldur einnig David Miliband utan-
ríkisráðherra sem einkum hefur ver-
ið nefndur sem líklegur arftaki ef
Brown hrökklast frá. Báðir eru þess-
ir menn ungir og tiltölulega óreyndir.
Brown hefur oft verið sakaður um
að eiga erfitt með að heilla almenning
og þylur gjarnan upp hagtölur sem
varla blása mörgum eldmóð í brjóst.
Hann brá á það ráð að taka eiginkonu
sína með upp á sviðið á flokks-
þinginu, hún þykir koma vel fyrir og
auka veg ráðherrans, gera yfirbragð
hans manneskjulegra.
Brown hélt uppi vörnum fyrir
þurrpumpulegan ræðustíl sinn og al-
vöruþunga. „Ég fór ekki í pólitík til
að verða frægur eða vinsæll,“ sagði
hann og bætti við: „sem er líklega
eins gott.“
Reuters
Væringar? Gordon Brown með David Miliband utanríkisráðherra á þingi
Verkamannaflokksins í september eftir að leiðtoginn hafði flutt ræðu sína.
FYRIR nokkrum dögum stokkaði
Brown upp í stjórn sinni og lék
óvæntan leik. Hann tók hinn um-
deilda Peter Mandelson aftur inn í
stjórnina en Mandelson hefur í fjög-
ur ár setið í framkvæmdastjórn
Evrópusambandsins í Brussel og
farið þar með alþjóðaviðskipti.
Mandelson, „Fursti myrkranna“,
eins og hann var uppnefndur, er af-
ar umdeildur maður, leggur sig
ekki alltaf í líma við að þóknast al-
þýðu manna og sækir mjög í fé-
lagsskap auðkýfinga. Hann var
einn nánasti samverkamaður Tonys
Blairs en varð tvisvar að hverfa úr
ráðherraembætti vegna hneykslis-
mála.
Mandelson tekur við viðskipta-
málunum. Hann þykir afburðasnjall
í að skipuleggja kosningabaráttu,
einstakur refur og ósvífinn. En
mestu skiptir að ef samstarfið tekst
vel getur Brown tekist að sameina
fylkingarnar, misklíðin milli hans
og stuðningsmanna Blairs yrði ekki
lengur til trafala.
FURSTI
FRIÐARINS?››