Sjómannablaðið Víkingur - 01.01.1980, Side 52

róður nær samfellt í réttan sólar-
hring, þá var hann tæpra fimmtán
ára. „Ég man enn örþreytuna, mér
var horfin öll tilfinning úr hand-
leggjunum. Síðasta spölinn að
landi var ekkert eftir nema
ákveðinn vilji til að halda út við
árina.“ (160) Ekki kvartar hann
heldur þegar honum fjórum árum
síðar er skipað að hausa fisk með
flatningshníf á togaranum Braga.
„Það var varla vinnandi vegur að
hausa mikinn afla af stórþorski
eða ufsa með hnífgrélu, og strax
fyrstu dagana við hausinguna
urðu hendur mínar eitt fleiður og
blöðrur, en handlama varð ég
ekki, þorði það ekki.“ Þannig
verður fullhuginn ungi smám
saman ómennskur, þegar hann er
kominn í bland við tröllin.
Manngildið fyrir borð
Ekki verður þess vart í togara-
sögu Tryggva Ófeigssonar, að
læðst hafi að honum eða öðrum
forvígismönnum í fiskveiðum og
útgerð, að togskipin, þessir reyk-
spúandi líkamningar tækninnar,
mættu verða til að létta mönnum
strit, leysa menn frá vinnuþjökun.
Þvert á móti. Togskipin verða
þeim tæki til að nýta vinnuafl
manna til hins ýtrasta. Manngildi
skolast út í sókninni eftir meiri
afköstum, afla og fjárhagslegum
ábata. Hvernig stóð á þessari
ómannúðlegu vinnuhörku á tog-
urum fyrri tíðar? Stafaði hún af
óhóflegu kappi og metnaði skip-
stjóra? Eða var þeim ekki sjálfrátt?
Þvingaði útgerðin þá til ofstækis
með því að sveifla hótunum um
stöðumissi yfir höfði þeirra? I
þessu sambandi er mér hugstæð
frásögnin af túrunum tveimur á
Surprise. Tryggvi kemur með
skipið til hafnar á þriðja í jólum,
nær fullt af góðum fiski. Útgerð-
armaðurinn, Einar Þorgilsson,
verður léttbrýnn:
„ „Þið komið með rokna afla,“
sagði hann.
52
Hann vildi að við værum inni
yfir áramótin, hvíldum okkur, „af
því að þið voruð úti um jólin,“
sagði hann. Hann var nú ekki
harðari en þetta á áframhaldinu
við okkur. Eg sagði, sem satt var,
að það væri nú ekki góð byrjun
hjá mér að liggja inni til að hvíla
mig, hvort heldur væri til að halda
jól eða nýár, og myndum við fara
út strax og skipið væri tilbúið.“
Og Surprise er haldið úr höfn á
gamlársdag.
Tveggja manna maki
Ekki minnist ég bókar þar sem
vöðvaafl og líkamshreysti er
dýrkað sem í sögu Tryggva. Fjöldi
manna er til hennar nefndur, en
fæstum lýst nema þá í því einu að
þeir hafi verið sterkir og duglegir.
Hæsta einkunn sem Tryggvi gefur
háseta sínum er að hann hafi verið
tveggja manna maki og notað afl
sitt allt við vinnuna. Hann hafði
ávallt úrvalsáhöfn. Þetta var á
tímum mikils atvinnuleysis og tíu
fyrir einn um hvert pláss. Gogg-
unarröðin var hörð„ og óvægin.
Útgerðin rak skipstjórann ef hann
ekki fiskaði, og skipstjóri rak há-
seta ef hann ekki hamaðist. Þessa
tíma rifjar Tryggvi upp með eftir-
sjá og jafnframt hatast hann við
manneklu eftirstríðsáranna, sem
hann telur að hafi að einhverju
leyti stafað óbeint af þeirri breyt-
ingu á vökulögunum að lögbjóða
12 tíma hvíld á sólarhring á öllum
veiðum togara (293). Honum er
fyrirmunað að skilja hvað menn
hafi að gera með „12 tíma í koju“.
Þessum mikla togaramanni virð-
ast lítt kunnar mannlegar þarfir,
varla einu sinni þær sem lúta að
næringu og hreinlæti, hvað þá
skemmtun eða uppbyggingu and-
ans. Sjálfur hefur hann vanið sig á
meinlæti, einstefna hans að settu
marki krefst þess. í frásögn af veru
sinni í Sjómannaskólanum segir
hann að hann og herbergisfélagi
hans hafi ekki slegið slöku við,
„byrjuðum jafnan að lesa strax og
við komum heim úr skólanum og
lásum þar til síðla kvölds alla
daga. Um helgar lokuðum við að
okkur, svo félagarnir næðu ekki
að narra okkur með á bíó eða
annað rangl.“ (78)
Með skólanum virðist bókar-
mennt Tryggva lokið. Merkilegt
að hann skyldi finna hjá sér hvöt
til að segja sögu sína og koma
henni á prent.
Nobody can stand in his path
Þó að félagsleg sjónarmið
Tryggva séu þröng, er þó margt í
fari hans sem hlýtur að vekja að-
dáun sæmilegra manna. Svo er
um stórmenni. „Nobody can
stand in his path,“ eins og Hellyer
sagði um Olav Henriksen (106) og
Tryggvi heimfærir síðar upp á
Markús Guðmundsson (340).
Þannig vildi hann verða og þannig
varð hann.
Úr sögunni má lesa heilsteypt-
an persónuleika, heiðarlegan og
trölltryggan þeim sem hann hefur
gert að vinum sínum. Og hann er
sjónæmur á allt það sem hann vill
læra og getur komið ætlun hans að
gagni. Fram eftir öllum aldri er
hann að afla sér þekkingar og
leikni í sjósókn og fiskimennsku
og útgerð og setur sig ekki úr færi
að spyrja fróða menn. Baráttan
við Hraunið þótti mér skemmti-
legur kafli, og fleiri sem fjalla um
fiskimennsku Tryggva; gæti trúað
að þar væri bestu eiginleikum
góðra aflamanna skýrlega lýst. Því
er heldur ekki að neita að mér
fellur vel við ýmsar fornar dyggðir
sem Tryggvi heldur mjög á lofti,
svo sem nýtni og ráðdeildarsemi,
þó að sparneytni hans fyrir sjálfan
sig taki óneitanlega á sig hlálegar
myndir á stundum, sbr. t.d.
ólukkans sítrónflöskuna. Það er
einnegin athyglisvert og sann-
ferðugt margt sem Tryggvi segir
um einstök svið fiskveiða og fisk-
verkunar, t.a.m. netaveiðarnar.
VÍKINGUR