Samvinnan - 01.02.1940, Page 11

2. HEFTI
SAMVINNAN
Notkun fjallagrasa
Jón Árnason framkvæmdastjóri
hefur gefið Samvinnunni eftirfar-
andi upplýsingar um notkun og
sölu fjallagrasa:
Sambandið hefur á undanförnum
árum leitazt við að selja fjallagrös
til útlanda án nokkurs verulegs
árangurs, en jafnframt hefur það
jafnan haft grös til sölu í bænum
og auglýst þau töluvert. Er nú svo
komið, að notkun fjallagrasa hér í
Reykjavík hefur töluvert farið í
vöxt síðustu árin, og eru þau notuð
bæði til matar og í te. Margir, sem
reynt hafa að nota fjallagrös til
matar, hafa kvartað undan því,
að þeir kynnu ekki að matreiða úr
þeim, og hefur því Sambandið
fengið Helgu Sigurðardóttur mat-
reiðslukonu til þess að gefa nokkr-
ar leiðbeiningar um notkun þeirra.
Benti Jón Árnason ennfremur á,
að þar sem bæjarbúar eru þegar
farnir að nota fjallagrös allveru-
lega, ætti sveitafólk ekki síður að
gera það, þar sem víðast hvar er
auðvelt að afla þeirra til sveita.
Á stríðsárunum 1914—18 mun
grasanotkun hafa verið allveruleg
til sveita, en lagzt niður aftur eftir
stríðið. Ekki er minni ástæða til
þess að nota sér fjallagrösin á þeim
hörmungatímum, sem nú eru, en í
fyrra stríði.
Fer hér á eftir greinargerð ung-
frú Helgu Sigurðardóttur, ásamt
nokkrum leiöbeiningum um mat-
reiðslu úr fjallagrösum.
Frá öndverðu hafa íslendingar notað
til matar nokkrar tegundir villtra grasa,
svo sem fjallagrös, söl, hvönn og fleira.
En hversu mikið þau hafa verið hagnýtt,
hefur farið eftir því, hvort þjóðin hefur
átt erfitt með að nálgast útlenda mat-
vöru, eins og t. d. korn.
Alltaf hafa menn þó að einhverju leyti
notað íslenzkar grasategundir, sérstaklega
meðan lifað var mjög einföldu mataræði
í landinu.
í fornöld er þegar getið um ýmis grös,
menn fóru á grasafjall, og voru það talin
hlunnindi á bújörðum, væri góð grasa-
tekja. Hvönn var þó í mestum metum höfð,
og má geta þess, að enginn mátti eta
hvönn í leyfisleysi í annarra landi og ekki
mátti heldur tína fjallagrös nema með
leyfi búanda.
Hér fyrrum voru fjallagrösin til mikilla
búdrýginda, því með þeim mátti drýgja
kommatinn. Ekki er sagt á hvern hátt
þau voru notuð til matar í fomöld, en á
seinni öldum hafa þau verið notuð í brauð,
blóðmör, grasamjólk og grauta saman við
skyr.
Einnig hefur úr grösunum verið soðið
te, sem drukkið hefur verið til heilsubótar.
Fjallagrösin hafa jafnan þótt holl fæða, og
menn hafa haft mikla trú á þeim til lækn-
inga. Bæði Eggert Ólafsson og séra Bjöm
Halldórsson í Sauðlauksdal hvetja fólk til
að borða mikið af þeim, bæði séu þau holl
og mikil búdrýgindi að þeim.
Fjallagrösin eru ekki fullkomlega rann.
sökuð enn, en þó má fullyrða, að þau eru
mjög holl og heilsusamleg fæðutegund.
Það hefur reynslan sýnt í gegnum ald-
imar, en fullyrða má að þau eru sérstak-
lega holl fyrir fólk með trega meltingu,
og í þeim tilgangi geta þau að nokkru
leyti komið í stað ávaxta, sem flestir eru
hægðaaukandi.
Nú hin síðari ár er víða fallið í gleymsku
hvernig matbúa á fjallagrösin, af því við
höfum haft ótakmarkaða útlenda kom-
vöru og fengið hana með viðunanlegu
verði, en nú eru tímarnir að breytast,
kornvaran er flutt takmörkuð til landsins
og svo hefur hún hækkað gífurlega í verði.
Þess vegna verðum við nú að notfæra
okkur allt á sem hagkvæmastan hátt, sem
landið getur gefið okkur.
Fjallagrösin geta í mörgum tilfellum
komið í stað grjóna, t. d. í grauta, sem
hafðir eru í skyrhræring. Þá em grösin til
mikilla drýginda í blóðmör, og einnig eru
þau til mikilla drýginda í rúgbrauð, eru
þau þá skorin í vatni og vætt í með þeim.
Einnig má nota grösin eingöngu í mjólk-
ursúpu, sem annars væru notuð hrís- eða
hafragrjón í.
Til þess að matbúa fjallagrös þarf mikla
nákvæmni. Mér hefur reynzt bezt við mín-
ar tilraunir til að búa til fjallagrasarétti,
að sjóða þau ekki nema 5—15 mín., og fer
það eftir því í hvaða rétt þau eru notuð.
Hér fyrrum voru grösin alltaf soðin í 2
—3 klukkustundir, en ég tel óþarfa í flest-
um tilfellum að sjóða þau svo lengi, því við
suðuna tapa þau að sjálfsögðu miklu af
sínum verðmætu efnum, því við %—1
klst. suðu verða þau römm, en séu þau
soðin í 2—3 klst., þar til þau verða lím-
kennd, kemur sætukeimur af þeim, en
aftur á móti eftir 5—15 mín. suðu er
remman ekki komin fram í þeim, og eru
þau þá mjög ljúffeng. Remmuna í grös-
unum má mikið minnka, með því að setja
ofurlítið af sódadufti út í um leið og þau
eru soðin, en þó ræð ég frá því, þar sem
sódaduftið er frekar óhollt, Sem dæmi um,
hversu Ijúffeng grösin geta verið á marg-
víslegan hátt, hefur mér tekizt að búa til
ábætisrétti, sem ég nota grös í í staðinn
fyrir möndlur og ávexti.
Vona ég svo, að sem flestar húsmæður
sjái hag sinn í því að matbúa grösin eftir
þeim uppskriftum, sem ég læt fylgja hér,
því það er hollusta fyrir heimilisfólkið að
fá sem mest af grösum og einnig tilbreyt-
ing í mataræðinu.
Helga SigurSardóttir.
Fjallagrasaeggjamjólk.
40 gr. fjallagrös, 2 msk. sykur, 2 dl.
vatn, 1% 1. mjólk, 1—2 egg, % matsk.
sykur, 1 tesk. kartöflumjöl, vanilla.
Grösin eru þvegin úr köldu vatni, sjóð-
andi vatni er hellt yfir þau, tekin upp úr
og þerruð í línklút, og söxuð frekar gróft.
2 msk. sykur er brúnað á pönnu, þar í
eru grösin látin og það brúnað, þar til það
er vel jafnt og byrjuð að koma hvít froða.
Þá eru 2 dl. af sjóðandi vatni látnir á
pönnuna og soðið í 2 mín. Hellt í pottinn,
sem heit mjólkin er í, og soðið 1 2—3 mín.
Eggin, sykurinn og kartöflumjöl er þeytt
vel í súpuskálinni, séu notaðir vanillu-
dropar, eru þeir settir þar í, en sé notuð
vanillustöng, er hún soðin í mjólkinni.
Grasamjólkinni er nú hellt smátt og smátt
út í eggin í súpuskálinni. Með þessu má
borða tvíbökur, en ég tel það óþarfa.
Fjallagrasamjólk.
40 gr. fjallagrös, IVz 1. mjólk, 1 tesk.
salt.
Grösin eru þvegin vel úr köldu vatni,
þegar mjólkin sýður, eru grösin látin út
í, soðið 15 mín., og saltað eftir smekk.
Það bætir mjólkina, að láta ofurlítið af
sykri í hana.
Einnig má sjóða mjólkina í 2 klst., verð-
ur hún þá íþykk, límkennd og svolítill
sætukeimur af henni. Lystugt er að borða
súran blóðmör með mjólkinni.
Fjallagrasavellingur.
30 gr. fjallagrös, 25 gr. haframjöl eða
grjón, sykur, salt.
Þegar mjólkin og vatnið sýður, er
27