Samvinnan - 01.03.1958, Side 29

dölum, skolgrá jökulfljót á svörtum
söndum, mergð tignarlegra fossa, stór
stöðuvötn með eyjar og voga, þar
sem endur kafa og svanur syngur.
Rjúpan og þrösturinn eiga börn í
birkiskógum, en sólskríkjan skjól
milli steina. Og í sveitunum, við fjall
og fjörð, yrkir bóndinn og fjölskylda
hans fögur ljóð í moldina. Lagboðinn
við þá ljóðagerð er — trúin á landið.
Hafið við strendur lands þíns, gló-
kollur, er síkvikt og breytilegt, með
bylgjudali og bárufalda. Það er ógn-
andi, þegar brimskaflar brotna á
hleinum, en milt og merlað í miðnæt-
ursól. Það er gjöfult. En gjafir þess
eru oft dýrkeyptar. Það reynir á þrek
og karlmennsku sjómannanna, sem
draga í þjóðarbúið dýrmæta björg úr
hafdjúpunum. Þar eru margar dáðir
drýgðar.
Landið þitt, glókollur, hefur stund-
um verið nefnt sögueyjan. Bókiðja
forfeðra þinna myndar perlur í heims-
bókmenntunum. Og saga þjóðar þinn-
ar er að mörgu leyti mjög merk. Ör-
lögin hafa að vísu oft spunnið hnökr-
ótt band með bláþráðum, svo að vef-
urinn, sem sleginn hefur verið í vef-
stól aldanna, er misjafn að gæðum og
áferðin sundurleit. En það eru vel
gerðir kaflar í voðinni.
Frelsi er fjöregg þjóða og einstakl-
inga. Þjóðin þín, glókollur, stofnaði
þjóðveldi á Þingvelli. Þar réðu vitrir
menn ráðum. Þá hófst gullöld. En sá,
sem stendur á tindinum, getur hrap-
að í gljúfragil. Þjóðin þín, glókollur,
hrapaði niður í örbirgð, varð um-
komulaus í greipum erlendrar ánauð-
ar. En saga hennar minnir á kjarrið
í brunahrauninu: Það dregur svölun
og næringu úr duldum lindum undir
hraunskorpunni. Umkomulausa smá-
þjóðin glataði aldrei sjálfri sér, tungu
sinni og frábærum bókmenntaarfi.
Undir felhellum fornrar frægðar,
mannvits og drengskapar, fólust
glóðir, sem ornuðu og efldu viðnáms-
þrótt hennar. Og hún sigraði að lok-
um í sjálfstæðisbaráttunni.
En það er eigi nóg að endurheimta
frelsi og fullveldi. Þjóðin verður að
varðveita hitann í eigin barmi. Mak-
ráður amlóði og sýndarmenni nýtur
án verðleika verka athafnasamra for-
eldra, sem brutust úr öskustó til
bættra lífskjara. Hann sólundar arfin-
um. Og fjöreggið brotnar í höndum
hans.
I bláurn augum þínum, glókollur,
eru spurningar. Sólargeisli á gólfinu
vekur athygli þína. Þú réttir fram
fálmandi hendi. Þú sérð hann, glókoll-
ur, en grípur þó í tómt.
Stækkunargler dregur að sér sólar-
geisla og getur valdið íkveikju. Þann-
ig verður uppspretta hitans og ljóss-
ins að eyðandi eldi. Það er eigi sök
sólarinnar, þó að hún valdi tjóni, þeg-
ar ósnotur maður safnar geislum
hennar í dautt brennigler. Það sannar
aðeins, að sólargeislarnir falla á jörð-
ina í þjónustu lífsins. En þeim verð-
ur ekki hamstrað til að geymast í silf-
urskríni sérhyggjunnar, fremur en þeir
verða bornir í trogum inn í glugga-
lausa kumbalda.
Þú finnur ylinn, sem streymir um
litla lófann þinn, glókollur, þegar sól-
argeislinn skín á hann. Og þú nýtur
hans, af því að þú ert lifandi og skynj-
ar skyldleikann: þú sjálfur ert sólar-
geisli.
Vonandi verður þú, glókollur, lang-
lífur í landinu. Og þá leggurðu heiðar
undir fót og ýtir bátum úr vör, — í
björtu og í myrkri, stundum í góðviðr-
isblæ, en einnig í brunagaddi. Og bezt
er að fara með gát. Það er svo margt,
Gulnuð blöð
(Framh. af bls. 13)
orðið að engu hjá þessu. Og svo utan-
landsfréttirnar. Ófarir Grikkja, æruleysi
stjórnenda. Ráðuneyti McKinleys tómir
milljónerar. Loks landsyfirréttardómur-
inn í útsvarsmáli okkar. Alls staðar hið
rétta, sanna, gagnlega fótum troðið og
forsmáð bæði af mönnunum og náttúr-
unni.
Mig skortir orð til að lýsa viðbjóði
mínum á þessu öllu saman.
Þinn vinur,
Benedikt Jónsson.
IV.
Vopnagnýr.
Alla tíð var Benedikt Sveinsson sýslumaður í
Héðinshöfða (1876—1897) fremur andvígur K. Þ.
Svo virðist, sem Einar sonur hans hafi erft þessa
andúð. I blaði hans „Dagskrá" birtust árásar-
greinar á kaupfélögin.
Benedikt á Auðnum skrifar Sigurði á Yztafelli:
Auðnir, 20. jan. 1897.
Vinur minn.
Ekki get ég með neinu móti gleymt
árás Dagskrár á kaupfélögin og nú hefi
ég fengið hugmynd, sem við umfram allt
verðum að realisera, og hún er sú að siga
öllum blöðunum á Dagskrá. Það er okk-
ur í lófa lagið ef við bara höfum áhuga
og elju. Við félagar (þú, Pétur, Jón í
Múla, Sigurjón Friðjónsson og ef til vill
fleiri) skrifum allir stuttar en gagnorðar
greinar gegn Dagskrá, og sendum sínu
blaðinu hver, þú t. d. Þjóðólfi, Pétur
ísafold eða Bjarka, Jón í Múla Þjóðvilj-
anum o.s.frv. Þetta finnst mér svo kostu-
legt ráð og h'fsmark, að ég get ekki stillt
mig um að skrifa ykkur öllum og skora
á ykkur að framkvæma það tafarlaust.
Ef við ekki berum hönd fyrir höfuð fé-
laganna, þá gerir enginn það, en ef Ein-
ari helzt uppi að rífa niður kaupfélögin,
þá er það voðalegri vottur um blasert-
hed og kæruleysi, sem ég trúi ekki upp á
O.S.F. félaga. Um leið ætti að sæta færi
til að taka Dagskrá í hnakkann í heild
sinni og stuðla þannig til þess, að blöðin
drepi hvert annað, því greinarnar þurfa
að vera skömmóttar, en umfram allt
þarf að vera í þeim skop, lítilsvirðing og
indignation. Ég treysti þér til að láta
ekki þinn hlut eftir liggja og hann er
ekki sá minnsti.
iMeð póstinum núna kemur sjálfsagt
framhald, aðalárásin enn ókomin. Það,
sem komið er er bara forspil og þá hent-
ugt að taka alla verzlunarspeki Einars
fyrir í einu. Ég sendi félögum okkar lín-
ur, líkar þessu og lifi svo til næstu sam-
funda við þá von að þetta projekt verði
framkvæmt vel og rösklega. Það gæti
líka orðið fyrsta spor til að „sjá um frá-
fall“ einhvers af blöðunum.
Þinn vinur og félagi,
Benedikt Jónsson.
Ekki mun herförin hafa verið farin jafn skipu-
lega og skörunglega og Benedikt vildi. í bréfi frá
Péti á Gautlöndum sést að P. vildi skrifa sjálfur
vítt og breitt — Jón í Múla og Sigurður í Yzta-
felli ætla að skrifa rólega og rökvíst — B. segir
í bréfi til S. J. (35. febr. 1897) að hann hafi grein-
ar tilbúnar í Þjóðólf og Fjallkonuna.
Hér verður staðar numið að sinni, um að tína
brotasilfur úr bréfum Benedikts og er þó náman
ótæmandi. Benedikt var óvenjulega snjall og
frumlegur bréfritari og skrifaðist á við fjölda
manna. Hver síða í bréfum hans ber listblæ að
skrift og öllu útliti.
Síðan mun Samvinnan birta sýnishorn úr bréf-
um fleiri fcrystumanna kaupfélaganna á fyrstu
áratugunum.
Jón Sigurðsson,
SAMVlNNflN 29