Samvinnan - 01.03.1964, Blaðsíða 24

Allar samvinnuverzlanirnar
selja ESJU-KEX
ESJU-KEX
er yðar kex
Kexverksmiðjan
ESJA
Reykjavík, sími 13600 og 15600
Símnefni: ESJA, pósthólf 753
íiðsins, en fylgdi sjálfur á eftir
með afganginn, er hann hafði
skipulagt hann betur til átaka.
Rússneski flotinn stefndi nú
inn Baggensfjörðinn í allri
sinni dýrð og beindi för sinni
að eystra mynni Stáksundsins.
Var það einn heitan góðviðris-
dag í ágúst. Norðan megin
sundsins var skipað í land
þremur bataljónum, alls þrjú
þúsund manna liði. Var það
fólk allt í eldrauðum einkenn-
isbúningum. Þessi rauði her
rússneska keisarans minnti á
óstöðvandi skógareld, þar sem
hann ruddist fram yfir landið,
kolsvart af bruna þeim, er
landar hans höfðu valdið fyrr
um sumarið. En skotvígið norð-
an megin sundsins sendi þeim
ómjúkar kveðjur, og hið sama
gerðu galeiðurnar þrjár hand-
an víggirðinganna; báru þær
hin stásslegu nöfn „Jómfrúin",
„Sverðfiskurinn“ og „Drekinn".
Urðu Rússar þá fljótir að taka
til fótanna.
Þeir voru þó ekki uppgefnir;
fyrst áhlaupið mistókst norðan
sunds, skyldi það næst reynt
að sunnan. Þar var einnig þrjú
þúsund manna lið sett á land,
allra myndarlegustu strákar í
bláum einkennisbúningum.
Stýrði þeim foringi sá, er Bara-
tínskí hét. Piltar hans voru
vopnaðir handsprengjum, sem
þeir vörpuðu að víggirðingum
Svíanna. En þær voru harla
torsóttar, því Svíar höfðu fellt
öll tré í nágrenninu, tálgað odd
á greinar þeirra og látið þær
snúa gegn fjandmönnunum,
auk þess sem skothríð úr vjg-
inu gerði mikinn usla í liði
Rússanna. Sá Baratínskí loks
ekki annað til ráða en taka á
sig krók umhverfis vígið. Jafn-
framt reru Rússar nú nokkrum
galeiðum inn í sundið, og
skyldu þær gera höfuðatlöguna,
en rauðliðarnir norðan sunds
og blástakkarnir sunnan megin
styðja þær í sókninni. En sök-
um þrengsla sundsins gátu
Rússar aðeins komið einni eða
tveimur galeiðum inn í það
samhliða, og skutu Svíar þær
í mask jafnharðan og þær létu
sjá sig. Galt árásarflokkurinn
þar mikið afhroð.
Rússar sáu nú aö ásetningur
þeirra myndi engan framgang
öðlast, nema því aðeins að þeir
næðu virkinu sunnan sunds, og
var nú Baratínskí falið að um-
kringja það. En áður en það
tækist, kom von Essen á vett-
vang með Sörmlendinga sína.
Fylktu þeir liði og hófu skot-
hríð, en Rússar svöruðu þegar
í sömu mynt.
í þann tíma var ekki til siðs
að nota landslagið sér til skjóls
í skotorustum, eins og nú er
lenzka; heldur sættu menn
lagi að fylkja gagnvart hver
öðrum á opinni sléttu og skjót-
ast þar á eftir nákvæmum fyr-
irmælum liðsforingjanna. —
Svíar nutu í þessu tilfelli góðs
af fámenni sínu og einnig voru
þeir skyttur betri; Rússar gátu
hinsvegar illa fylkt fjölmenni
sínu sökum landþrengsla og
voru auk þess klaufar að
skjóta; flugu kúlur þeirra jafn-
an yfir höfuð Svíum, en sjálfir
féllu þeir hver um annan þver-
an. Á hinn bóginn voru Svíar
fátækir af skotfærum, hvað
hefði getað komið þeim illilega
í koll, enda skipuðu óvinir
þeirra sem óðast liðsauka í
land, þar á meðal kósökkum.
En á elleftu stundu kom Fuchs
ofursti með hinn síðbúnari
hluta herdeildarinnar og rétti
við bardagann. Jafnframt
heyrðu menn ákafan trumbu-
slátt álengdar; var það Vest-
mannalandsherdeildin, sem
Friðrik prins hafði einnig kvatt
til vopna, að nálgast vigvöllinn.
Var þá mjög liðið að kvöldi.
Beið Fuchs þá ekki boðanna og
gaf fyrirskipun um áhlaup.
Nú jókst óðfluga hraðinn í
rás atburðanna. Einu sinni enn
drundu við Svíamegin skipun-
arorðin: „Geir fyr!“ og skot-
glamparnir leiftruðu í vaxandi
rökkrinu eins og eldingar. Síð-
an „Várjorna ut!“ Við þessa
fyrirskipun greip hermaðurinn
byssuna í vinstri hönd, hélt
henni útréttri fyrir framan sig
eins og skammbyssu, brá síðan
sverðinu með hægri hendi, lét
odd þess hvíla á byssuhlaupinu
og hljóp síðan fram á harða-
spretti. Þegar hann mætti ó-
vininum rak hann byssuhlaup-
ið — eða byssustinginn, sem þá
var nýlega kominn til sögunn-
ar — í brjóst hans eða andlit.
Síðan þreif hermaðurinn til
sverðsins og hjó og hjó eins og
brjálæðingur. Þannig geystist
herdeildin áfram eins og ó-
hugnanlegur og óstöðvandi
valtari, enda hlaut hver sænsk-
ur hermaður fullkomna þjálf-
un í áhlaupslistinni. Hver
lifandi vera, sem varð fyrir því
óláni að lenda í vegi þessarar
hræðilegu stríðsvélar, var
hökkuð í spað. Þetta var vopn-
ið, sem Karl tólfti kunni bezt
að nota og skelfdi með heilan
heim. Það var þess konar á-
hlaup sænsku fótgönguliðs-
sveitanna, sem framar öllu öðru
hafði alið með Rússum hinn
hjátrúarkennda ótta þeirra við
sænsku „blástakkana“, sem
þeir skoðuðu fremur sem djöfla
en menn. Og Voltaire gamli
sagði: „Allir, sem þekkja til
sænskra hermanna, vita, að
það er næstum því ómögulegt
að standast fyrsta áhlaup
þeirra.“
Hinir ungu sprengjuliðar Ba-
ratínskís höfðu áreiðanlega
aldrei fyrr orðið vitni að
sænsku fótgönguliðsáhlaupi.
En jafnvíst er hitt, að þeir hafa
heyrt um það talað. Nú var
þeim sjálfum ætlað að mæta
því. Rússarnir hörfuðu. Undan-
hald þeirra leystist upp í flótta.
Sjö hundruð Svíar ráku sex
þúsund Rússa í sjóinn.
Aumingja strákarnir hans
Baratínskís höfðu nú aðeins
eitt í hyggju: að bjarga sér um
borð í galeiðurnar sínar. Það
tókst þeim að vísu vonum bet-
ur, en nærri fjögur hundruö og
fimmtíu þeirra lágu dauðir eft-
ir á vígvellinum. Svíar höfðu
aðeins látið sjötíu manns. Enn-
þá einu sinni hafði hin óvið-
jafnanlega hervél Karls tólfta
gefið heiminum í skyn, að á
vígvelli væri hver Svíi tíu Rússa
maki.
Þessi ráðning varð Rússum
nægileg til að þeir létu af öllum
meiriháttar víkingsskap við
strendur Svíþjóðar. Eftir að
hafa brennt í viðbót nokkurt
skóglendi á eyjum utarlega í
Stokkhólmsskerjagarði, svo og
bæinn Norrtálje, tók Apraksín
stefnu á Álandseyjar. Nokkurn
þátt í þessari nýju rás atburð-
anna átti það, að sænskum
stjórnarvöldum hafði nú tekist
að ná Bretum til liðs við sig, og
höfðu þeir sent flotadeild til
Eystrasalts. Fékkst þá skömmu
síðar friður við Rússa, að vísu
með hörðum skilmálum; urðu
Svíar að láta af hendi við þá
Eistland, Lífland (norðurhluta
Lettlands), Ingermanland,
(fyrir innan Kirjálabotn), og
verulega sneið suðaustan af
Finnlandi.
Sögu Svíþjóðar sem stórveld-
is var lokið, og slavneskar þjóð-
ir voru í fyrsta sinn í sögunni
drottnandi á Eystrasalti. í
24 SAMVINNAN