Samvinnan - 01.03.1964, Blaðsíða 27

ægilega sjúkdómsbaráttu.
Prestskonan í Saurbæ stýrði
búinu með þeim ágætum að
hjónin urðu vel bjargálna og
gátu byggt af eigin rammleik
prestssetrið og kirkjuna eftir
bruna. Má kalla það þrek-
virki, sem hjónin leystu af
hendi í Saurbæ og verður
seint fullþakkað. Þegar
skáldfrægð Hallgríms Pét-
urssonar óx svo, að hann
varð því hjartkærari lands-
mönnum eftir því sem lengra
leið frá þjáningardögum
hans, mynduðust óvinsam-
legar og ósannar þjóðsögur
um Guðríði konu hans. Var
því haldið fram að Guðríður
hefði tekið Múhameðstrú í
Alsír og flutt sunnan úr
löndum skurðgoð sér til efl-
ingar á íslandi. Samkvæmt
þessu átti séra Hallgrímur
að hafa haft hina mestu
skapraun af trúvillu konu
sinnar og syndsamlegri
myndadýrkun. Mjög gætti
fáfræði og missagna í þess-
um söguburði um prestskon-
una í Saurbæ. Múhameðstrú-
armenn hafa engar helgi-
myndir og engin skurðgoð.
Þar að auki kastaði Guðríður
ekki trú sinni, svo sem fyrr
segir, heldur lét það glögg-
lega koma fram í bréfum til
eiginmanns síns. En bréf sem
fangar skrifa til útlanda eru
lesin af þeim yfirvöldum sem
hafa með þá gæzlu að gera,
þannig að tryggð Guðríðar
við mótmælendastefnuna,
staðfest bréflega, gat ein-
göngu orðið henni til álits-
hnekkis í Arabalöndum. Það
var enginn fótur fyrir þess-
um sögusögnum, en þær urðu
þó til þess að um langa stund
hafa verið tengd við nafn
þessarar konu tvö ósmekk-
leg uppnefni. Hún hefur
verið nefnd Tyrkja-Gudda.
Mikil óvinsemd er í því að
velja prestskonunni í Saur-
bæ óvinsæla nafnstytting úr
daglegu máli viðvaninga.
Jafn fjarskylt var að kenna
Guðríði við Tyrki. Hún var
fangi í Arabalandi og ekki
vitað að hún hafi fyrr eða
síðar kynnzt nokkrum tyrk-
neskum manni. Þótt furðu-
legt megi teljast var þessi
vansæmd sýnd Guðríði
prestskonu í Saurbæ, sökum
afvegaleiddrar aðdáunar á
manni hennar. Fákænum ís-
lenzkum mönnum þótti veg-
ur hans meiri sem trúar-
skálds ef hann, vegna
grimmra örlaga, giftist konu,
sem fylgdi framandi trúar-
stefnu og átti, samkvæmt
þjóðsögnunum, að hafa með
skurðgoðadýrkun og á annan
hátt, freistað að gera sam-
búðarárin við eiginmanninn
beiskari heldur en efni stóðu
til. Kynni Guðríðar Símonar-
dóttur og Hallgríms Péturs-
sonar urðu hans mestu gæfu-
spor. Áður en þau kynntust
var Hallgrímur fjörugur en
heldur stefnulítill ungur
maður.
Sökum kynna við Guðríði
varð hann íslenzk hetja bæði
sem skáld og í lífsbaráttu ör-
eigans í Njarðvíkum og síðar
á Hvalsnesi. Síðan mynduðu
hjónin saman sterkt og á-
hrifamikið heimili í Saurbæ
á Hvalfjarðarströnd. Fjár-
málastjórn og atorka prests-
konunnar vék bikar örbirgð-
arinnar í fyrsta sinn frá dyr-
um skáldsins. Heimilið í
Saurbæ var í senn stoð og
stytta sveitarinnar og safn-
aðarins og griðastaður þar
sem lengi hrjáðum lista-
manni tókst að yrkja og
koma á framfæri skáldverki,
sem fram að þessu hefur ver-
ið áhrifamest á íslenzku
máli. Passíusálmarnir hafa
verið gefnir út meira en
fimmtíu sinnum. Sú bók hef-
ur verið hjartfólgnust þús-
undum íslenzkra manna.
Bæði austanhafs og vestan
hefur það verið siðvenja
góðra manna, karla og
kvenna, að leggja fyrir ætt-
menn sína að láta Passíu-
sálmana hvíla á brjósti
þeirra á ferðalagi inn í ó-
kunna veröld. Þegar Hall-
grími Péturssyni elnaði sótt-
in reyndi æ meir og meir á
Guðríði konu hans. í hinni
löngu banalegu var hún hon-
um í senn móðir, eiginkona,
systir og dóttir, sem veitti
sjúklingnum alla þá nauð-
synlegu aðstoð sem unnt var
að veita á þeirri öld. Þegar
að því kom að Hallgrímur
varð að biðja um lausn frá
prestsskap sökum vanheilsu,
flutti kona skáldsins með
sinn veika eiginmann að
Ferstiklu, næsta bæ í sveit-
inni. Þar bjó Eyjólfur sonur
þeirra og þar lokaði Guðríð-
ur Símonardóttir augum eig-
inmannsins eftir langa og
sögufræga samfylgd. Guð-
ríður lifði mann sinn nokkur
ár og andaðist hjá Eyjólfi
syni sínum í Ferstiklu.
Saurbær á Hvalfjarðar-
strönd mun jafnan verða
talinn einn af helgistöðum
íslendinga, vígður minningu
prestshjónanna, sem unnu
þar eitt eftirminnilegasta af-
rek þjóðarsögunnar.
SAMVINNAN 27