Vikan - 18.01.1962, Page 12

tíðar sinnar og liggja óbætt
og utangarðs, en timi til kom-
inn að gera yrkingar þeirra,,
þær sem varðveitzt hafa, al-
þjóð kunnar og aðgengilegar,
auk þess sem líklegt verður
að teljast að atómskáldum
okkar nú og í framtíðinni
mundi reynast sú þjóðlega
arfleifð hvöt og aflgjafi í list
sinni. Þarna bíður því mikið
verkefni og merkilegt sinna
aðila — bókmenntafræðinga
okkar og menntamálaráðs —
og mundi „Samhengið i is-
lenzkum atómkveðskap" geta
orðið hið gagnlegasta og fróð-
legasta ritverk og valdið
heillavænlegum straumhvörf-
um á sínu sviði.
Hér verður nú getið nokkuð
eins af ágætustu atómskáldum
okkar um næstsíðustu alda-
mót; manns, sem þrátt fyrir
vanmat og misskilning sinnar
samtíðar átti því láni að fagna
umfram mörg önnur ágæt og mikilhæf atómskáld
í þann tíð, að talsverðu af yrkingum hans var
bjargað frá gleymsku og glötun, áður en það var
um seinan. Það er og okkur lán, að sá er vann
það þarfaverk, P. Fr. Eggerz, skráði einnig ævisögu
skáidsins, iýsir hinni sérkennilegu og að ýmsu
leyti stórbrotnu skapgerð þess — og hefur þar með
fengið seinni kynslóðum í hendur ómetanlegan
lykil að list þess. Hitt er svo annað mál, að skrá-
setjarinn var að sjálfsögðu barn sins tíma, og að
það var ekki beinlínis fyrir aðdáun á skáldinu
og list þess, að hann tók sig fram um þetla og
fyrir bragðið hljótum við, sem brotið höfum af
okkur fjötur vanmatsins og skiiningsleysisins að
lesa þar öllu meira á miili iínanna en úr iínunum
sjálfum ...
Eiríkur Ólsen er talinn fæddur árið 1780, að
Fjarðarhorni í Koliafirði. Það er merkilegt við
nafngift hans, að samtíð hans ieitaði þar síðar
skýringar á því fyrirbæri, sem hún taldi að sjá’f-
sögðu ólán hans — að hann reyndist brátt ekki
vera steyptur í sama mót og allur almenningur
og fór sinar leiðir í flestu. Samkvæmt sögu þeirri
átti fornmaður að hafa vitjað móður hans i draumi,
er hún var þunguð, og beðið hana að láta sveininn
heita Brynjólf. Kvaðst hann sjálfur hafa heitað
svo, og ef hún yrði við bón sinni, skyldi liún
eignast fé það, er fólgið væri i þúfu uppi í Mið-
hjalla fyrir ofan bæinn; annars mundi sveinninn
verða auðnuleysingi og öðrum til athlægis. Þarna
var sem sagt meðal annars fengin skýringin á
því að Eiríkur Ólsen fjötraði ekki ijóðlist sína
í þröngar viðjar rims og stuðla og yfirhlóð ekki
kveðskap sinn torræðum kenningum, að sið sam-
tíðarskáida, heldur leitaðist við að draga upp með
sem allra fæstum orðum óhlutlægar táknmyndir,
ljósar og einfaldar en um leið víðfeðmar og óræð-
ar, þannig að þær verða fremur skynjaðar en skil-
greindar — og varð fyrir það hneykslunarhella
óskyggnri samtíð sinni, fyrirlitning og til athlægis.
Mun fátítt að skáldskaparstefna hafi verið skýrð
á svo frumlegan hátt — og fróðlegt væri að vita
hvernig mæður okkar helztu núlifandi atómskálda
hefur dreymt um meðgöngutímann.
Enda þótt Eiríkur gerðist mikill að vexti og
burðum, reyndist hann litt til starfs hneigður og
ósýnt um stritverk. Óbeit hafði hann og á öllu
lærdómsstagli og lítt þótti hann kunna með fé að
fara. Einkenni listamannslundarinnar segja jafnan
ljóst til sín — en fyrir þetta var Eiríkur fífl kall-
aður og sviptur fjárráðum. Gæfur var hann og
12 VIKAN
prúður í hversdagslegu dag-
fari, en gat þó skipt skapi og
réiðzt illa, ef svo bar undir.
Og hið leitandi eirðarleysi,
sem ósjaldan fylgir miklum
listrænum hæfileikum, olli
því að hann var löngum á
ferðalögum og undi hvergi
langvistum — en þar sem
han var fæddur hundrað og
áttatíu árum fyrir okkar tið,
urðu Húnavatnssýslurnar og
Dalasýslan honum Kaup-
mannahöfn, París og Róm, og
tíu til tólf fjórðunga klyfjar,
sem hann bar i einföldu snæri
um öxl sér í bak og fyrir, í
stað listamannalauna og
styrkja í brjóstvasanum, urðu
honum farareyrir. Honum er
þannig lýst, að hann „var
stórskorinn í andliti og beina-
mikill, með stórt nef og liður
á ... fölleitur og toginleitur,
stóreygðui' og opinmynntur,
mikill á vöxt, hálslangur og
útlimalangur og allur hinn
ferlegasti. Eftir því var bún-
ingur hans. Hann ver venjulega á grárri úlpu,
með hvíta húfu eða mórauða eða hettu á höfði,
og hafði barðamikinn hatt þar ofan á“. Sem sagt
— að hattinum ofan á hettunni undinskildum,
mundi Eirikur hvað búning snerti, ekki fjarskyld-
ari núlifandi skáldbræðrum sínum en sjálfur skáld-
skapur hans. Að hann var frekar stoltur af útliti
sinu en hitt, kemur berlega fram í einu svari hans,
sem sýnir einnig að hann átti það stórlæti lista-
mannsins, að hann þoldi engum háð eða spott
án þess hefnd kæmi fyrir — auk þess sem svarið
er gotl sýnishorn um orðgnótt hans og frábæra
hæfileika til myndrænnar tjáningar í orði. Því
var beint að Guðmundi nokkrum, sem var þrútinn
í andliti, en vildi skopast að Eiriki fyrir það hve
fölur hann væri og grannleitur.
„Þér ferst ekki að gabba mig, hjartað mitt. Ég
er toginleitur og fölleitur, eins og frelsarinn og
hann síra Daníel minn í Skörðum, en þú ert útinn
og tútinn, úldinn og drúldinn, eins og andskotinn
úþpmálaður í Harmoníu, þar sem endurlausnar-
inn er að troða hann undir fótum.“
Eiríkur unni mörgum konum um ævina, en naut
lítillar ástar af þeirra hálfu, sem sizt er að undra;
konur eru líka born síns tíma; vanmátu því tist
lians ti launa eins og aðrir til lofs, og mundi livort-
tveggja meira nú, kvenhylli lians og skóldhylli al-
mennt, sem mjög kvað fara saman. Og fullboðleg-
ur mundi liverri langbrókarliallgerði vorra tima
j.ykja sér mansöngur sá, er Eiríkur orti Oddhildi
nokkurri. Ósennilegt er, að hún hafi kunnað lion-
um miklar þakkir fyrir, og er þó að ætla að ein-
hverju mundi hún hafa launað honum kveðskap-
inn, hefði hana grunað að hennar yrði ininnzt
eflir liálfa aðra öld fyrir það eitt, að Eiríkur
Ólsen orti henni til. í fyrstu hendingunum er
brugðið upp svo skýrri mynd af Oddhildi, með
einu orði, að slíkt er eingöngu á snillings færi:
„Stúlkan heitir Oddhildur
fornúftugust í Bitrusveit ...“
„Fornúftugust" — er ekki sem við sjáum Odd-
hiidi fyrir hugskotssjónum okkar, dreissuga og
hnarreista, og svo ósköp og skelfing skynsama, að
hún telur sig heldur en ekki hafa efni á að líta
niður á þennan bögubósa, sem hvorki kallar hana
„menjagná" eða „falda bil“ eða „gullhlaðsljóma
Lofnársól", eins og almennilegir hagyrðingar
nefndu stöllur hennar, er þeir ortu til þeirra þræl-
stuðlaðar hringhendur með miðrími og endarími
og öllu þessháttar — og engin man nú lengur.
Meginkafli bragsins er ekki síður myndríkur, og
Framhald á bls. 32.
Undanfarin ár hefur bolero-
jakkinn sézt öðru hverju, en
aldrei náð neinni fótfestu, þar
til núna. Dior notar hann mjög
mikið i vetur, bæði á kápum,
dagkjólum og kvöldkjólum.
!>
Ponchojakki eftir suður-ame-
rískri fyrirmynd, mjög sérkenni-
leg og nýstárleg flík.