Menntamál - 01.02.1973, Side 36

♦----------------------------------------------♦
FRÁ EINVELDI
TIL LÝÐVELDIS
Höfundur: Heimir Þorleifsson.
Útgefandi: Bókaverzlun Sigfúsar
Eymundssonar 1973
«♦— -------------------------------------------♦
Skortur á handhægum kennslubókum liefur háð
kennslu í fslandssiigu í framhaldsskólum um langan
aldur. Islandssögubækur Arnórs Sigurjónssonar og Jóns
Aðils (endurskoðuð af Vilhjálmi I>. Gíslasyni 1962)
liafa um árabil nánast verið einu kennslubækurnar
fyrir framhaldsstólana. Þessar iiækur hafa ekki reynzt
hentugar til kennslu, efni j>eirra jiurrt, sumir kaflar
bókanna lítð annað en nafna- og talnaromsur, svo að
erfitt hefur verið að koma auga á að höfundar hali
samið J>ær handa ungmennum lil lærdóms. Fyrir Jrrem
árum korn út íslandssaga í einu bindi eftir Egil Star-
dal. Hún fjallar um sögu okkar frá upphafi fram til
1965. Hún liefur einkum j>á kosti að þar er fjallað
ítarlegar en í fyrrnefndum bókum um atvinnuvegi og
hagsfiguleg efni. Þá tengir lúifundur athurði Islands-
sögu betur við atburði Evrópusögu en gert er í fyrri
bókum. En }>að rúm, sem liin ýmsu tímabil sögunnar
fá, er ærið misjafnt, t.d. er nær helmingur bókarinn-
ar, rúmar 120 síður, um þjóðveldisöld, en 20. öldin
fær einar 40 síður, og öll er bókin ágripskenndari
el'tir j>ví sem nær dregur okkar eigin samtíð.
Heimir Þorleifsson segir réttilega í formála að bók
sinni að of lítil áherzla hafi verið lögð á 20. öldina í
sögukennslu og bók hans sé samin til að breyta þar
nokkuð um. Séu lyrr nefndar bækur hafðar til nokk-
urs samanburðar, j>á sætir j>essi bók Heimis miklum
tíðindum fyrir þá nýbreytni, sem hún hefur að geyma.
Höfundur hefur frásögn sína um 1830, þegar aðeins
tekur að rofa til í sjálfstæðismálum }>jóðarinnar. Síðan
er fjallað um sjálfstæðisbaráttu íslcndinga á 19. öld
fram að heimastjórn 1904. Þá tekur við þáttur um al-
menn málefni 19. aldar atvinnumál, fjármál, heil-
hrigðis- og menningarmál o. fl. Þáttaskipting á efni
20. aldar er að j>ví leyti svipuð skiptingu 19. aldar að
fyrst er rætt um stjórnmál og efnahagsmál og síðan um
atvinnu- og menningarmál. Við lauslegan samanburð
á efni j>essara alda, má sjá að drepið er á færri mála-
flokka 20. aldar, en þeim, sem fjallað er um, eru gerð
fyllri skil. Þetta hefur þann kost að elni 20. aldar
verður samfelldara en ella, en liætt er við að sitthvað,
sem mikilvægt verður að telja fyrir }>jóðlíf okkar á
}>essu tímaskeiði, falli brott. í bókinni fær 20. öldin
mikið rúm, rúmar 140 síður, og er }>að andstætt j>ví,
sem verið liefur i eldri sögubókum. Þáttur atvinnu-
og efnahagsmála og jnóunar stéttaskiptingar á 20.
öld er ítarlegur, en J>okar J>ó ekki stjórnmálum aldar-
innar til idiðar. Frásögn liöfundar og myndir j>ær, sem
lienni fylgja, ná einnig til daglegs lífs manna, en af
slíku hafa kennarar litla reynslu í kennslubókum, og
ber að fagna [>essu. Af þáttunum um 20. öldina J>ykir
mér einkum l>ragð af }>ví, sem segir af síðari heims-
styrjöld og áhrifum hennar á stjórnmál, efnahagsmál
og daglegt líf Islendinga. Höfundur liefur gripið til
j>eirrar nýbreytni að draga ævisögur helztu manna
út úr meginmáli bókarinnar, en látið j>ær fylgja efni
sem smáletursgreinar. Að mínu mati er mikil hagræð-
ing af j>essu. Sögufrásögnin verður heillegri og ævi-
sögurnar að sama skapi ítarlegri lieldur en orðið lielði,
ef fyrri háttum hefði verið fylgt að fella j>ær inn í meg-
inmál bókar. Þá verður að telja j>að mikinn kost á
bókinni, liversu myndaefni er mikið og margvíslegt:
ljósmyndir af fólki við dagleg störf, myndir af margs
konar framkvæmdum, tilkynningum, símskeytum, æsi-
miðúm, skopmyndir o. fl. Þetta fjölbreytta mynda-
efni [>jónar vel efni bókarinnar, glæðir frásögnina
líli, en er ekki einungis til uppfyllingar eins og olt
hefur viljað við brenna í sögubókum. Hiifuðatriði efn-
isins eru færð út á spássíu hverrar síðu lil hjálpar
J>eim, sem vill rifja upp eða átta sig í fljótu bragði á
kjarna hverrar síðu. Bókin er skrifuð á lipru miili og
laus við þann ítroðslu- og upptalningastíl, sem ein-
kennt hefur margar kennslubækur í sögu og öðrum
greinum.
Við fyrsta lestur Jressarar bókar er ekki margt, sem
að henni verður fundið. Það væri J>á lielzt að mér J>yk-
ir félagsmálum 20. aldar gerð of lítil skil og sömu-
leiðis menningarmálum sama tímabils, einkum bók-
menntum. Þá er frásögnin af tímaskeiðinu eftir 1950
heldur stuttaraleg miðað við J>að rúm, sem fyrri ára-
tugir 20. aldar fá. Örfáar prentvillur hef ég rekizt á,
en enga bagalega nema á bls. 111, J>ar sem segir að
I-Iinrik Bjelke og Brynjólfur Sveinsson hafi fengið
konung til að stofna hér lioldsveikraspílala um miðja
16. öld, en á að vera um miðja 17. öld.
Bókin er ætluð til kennslu í menntaskólum og sam-
bærilegum skólum. Fyrir gagnfræðaskóla er hún lient-
ug sem handbók nemenda, en ætla má að sá hluti
bókar, sem fjallar um 20. öldina, sé hentugt kennslu-
efni verðandi gagnfræðingum.
Frágangur bókarinnar er allur hinn smekklegasti,
prentun og band í góðu lagi. Höfundur getur J>ess i
formála að í ráði sé að gefa út heimildatexta, talna- og
talnahefti, sem fylgja eiga bók }>esari, og verður von-
andi mikill fengur í }>ví. Heimir Þorleifsson hefur
sýnt bæði með }>essari bók og Mannkynssögu BSE I
að honum lætur vel að skrifa um söguleg efni. Er
vonandi að honum gefist tóm til að lialda }>ví áfram-
Haukur Sigurðsson.
MENNTAMÁL
34