Alþýðublað Hafnarfjarðar - 15.12.1958, Blaðsíða 9

ALÞÝÐUBLAÐ HAFNARFJARÐAR
9
Jón Einarsson, verkstjóri:
‘Jyrsiu lögrcgluþiónarnir
Jón Einarsson, verkstjóri, var fæddur í Hafnarfirði 12. ágúst 1881, og dvaldi
hann þar alla ævi. Hann var fyrstur manna lögregluþjónn í Hafnarfirði,
ásamt Jóni Hinrikssyni, kennara. Hófu þeir starf sitt 1. apríl 1908. — Jón
Einarsson var þrekmaður mikill og karlmenni að burðum. Hann var oft, á
fyrri árum, verkstjóri hjá Hafnarfjarðarbæ. Síðustu tuttugu ár ævinnar var
hann verkstjóri hjá Vegagerd ríkisins. Hann andaðist frá því starfi 3. jan. 1955.
Þeir nafnarnir voru báðir lögregluþjónar til 1. okt. 1908, en Jón Einars-
son hélt starfanum áfrarn |jar til 1. jan.. 1909. Sagði hann þá upp starfinu. Hann
„undi eltki aðgerðarleysinu', eins og hann kemst sjálfur að orði. Eftir að Norð-
mennirnir hurfu héðan var liér friðsamt og lítið fyrir lögreglu að gera. Fyrstu
lögregluþjónarnir höfðu 50 kr. í kaup á ntánuði. — Eftirfarandi grein var skrif-
uð eftir frásögn Jóns sjálfs, og birtist hún fyrst í handskrifuðu blaði St. Morg-
unstjörnurínar nr. 11.
Gisli Sigurgeirsson.
Hafnarfjörður var byggður
snemma, að því er sögur herrna.
Fjörðurinn liggur, eins og kunnugt
er, sunnan í hraunjaðri og er þar
skýlt fyrir norðannæðingum og
kuldum. Þar hefur því verið frið-
sælt fyrir veðrum og skjólgott, enda
hafa íbúarnir mótast af þessu og
verið um langan aldur friðsamir og
spakir. Þeir sóttu sjóinn á bátskelj-
unum sínum í friði og spekt og
komust þetta áfram, eins og fá-
tækir segja, með nægjusemi og
sparnaði. Svo líða tímar. Bærinn
vex, útgerðin vex, skipin stækka og
möguleikarnir til að komast áfram
vaxa. Kútterarnir verða hér margir
og sjómannastéttinni fjölgar. Að
sama skapi jókst atvinnan í landi.
Ymsir fóru að koma auga á kosti
Hafnarfjarðar, fleiri en Hafnfirð-
ingar sjálfir, og á meðal þeirra
voru Norðmenn. Þeir komu auga
á hin góðu og gjafmildu fiskimið
við Islandsstrendur og jafniramt á
Hafnarfjörð sem heppilegan að-
setursstað fyrir fiskiflota sinn. Upp
úr aldamótunum fóru Norðmenn
almennt að leita hér hafnar, og í
kringum 1907 var svo komið, að
um 40 línuveiðiskip stunduðu veið-
ar hér við land og höfðu að nteira
eða minna leyti aðsetur hér í Hafn-
arfirði.
Fór nú að bera á því, sem óþekkt
var að mestu áður, að ófriðlegt var
hér með köllum og svo virtist sem
lög og réttur væri að vettugi virt-
ur undir sérstökum kringumstæð-
um. Undu hinir friðsömu Hal'n-
lirðingar þessu illa og lóru nú að
hugsa um ráð til að koma í veg
fyrir að slíkt ætti jér stað.
Því var það, að árið 1907 var
rætt um að setja hér á stofn nýtt
embætti, sem var lögregluþjóns-
embætti.
Var raunar ákveðið að þeir
skyldu verða tveir og gæta þess að
almennar reglur í bænum væru í
heiðri hafðar bæði nótt og dag
eða þegar þörf gerðist. Var þeim
gert að skyldu að vera báðir á vakt
frá kl. 4 e. h. og eins lengi íram
á nótt og útlendignar væru á slangri
á götunum, en svo áttu þeir að
vera til skiptis í formiðdaginn. Nii
kom að |)ví að velja þessa menn.
Fyrir valinu varð Jón Hinriksson,
sem þá var barnakennari hér í bæn-
um, en síðast kaupfélagsstjóri í
Vestmannaeyjum. Hann lézt árið
1929. Þegar lrann var ráðinn, setti
hann það að skilyrði fyrir því að
hann tæki þetta að sér, að ég yrði
með honum. Égminnist þess, þegar
Ágúst sál. Flygenring, sem þá var
einn af ráðamönnum í bæjarstjórn,
gerði boð eftir mér heirn til sín til
þess að ræða um það við mig,
hvort ég vildi taka þetta starf að
mér, ásamt Jóni Hinrikssyni, að
ég varð dálítið hvumsa við og sagði
strax, eins og mér fannst, að mig
skorti margt til þessa starfs og þá
sérstaklega málakunnáttu, þar sem
hér væru oft Norðmenn, Svíar,
Frakkar og Englendingar. Ágúst
sagði þá, að ekkert þyrfti að vera
að skeggræða við þessa karla hálf-
fulla og vitlausa, heldur bara að
gel'a þeim ærlega á kjaftinn.
Jón Hinriksson var ntikill vask-
leikamaður, sterkur og fylginn sér
og slagsmálamaður mikill. Var
hann lengi búinn að vera á hval-
stöð með Norðmönnum og Svíum
og kunni því á þeim lagið. Var
hann ekki fyrir það að láta hlut
sinn, hvorki fyrir þeim né öðrum.
Hans mottó var, að halda þeim
öllum hræddum við sig, enda
sögðu mér íslendingar, sent með
honum voru í „hvalnum", eins og
það var kallað, að venjulega hefði
hann gengið svo frá þeim, að þeir
hefðu ekki óskað viðskipta við
hann í bráð altur. Hann var eld-
snar og beið aldrei eltir kjafts-
höggi, en var ævinlega á undan
ineð slíkar greiðslur. Hann talaði
norsku og sænsku prýðilega og
talsvert í ensku. Betri félaga var
ekki hægt að kjósa sér. Fyrir hans
orð og áeggjan tók ég svo þennan
starfa að mér. Nú átti að byrja
löggæzluna 1. apríl 1908. Fengn-
ir voru lögregluþjónsbúningar
handa okkur, og víst er um það, að
báðir kviðunt við fyrir því að sýna
okkur á götunum í fyrsta sinni í
þessum nýju búningum. Það var
um morguninn þennan umrædda
dag, að við áttum báðir að mæta
hjá sýslumanninum, sem þá var
Páll Einarsson síðar hæstaréttar-
dómari. Ég varð að lofa því, að
sækja Jón Hinriksson heiin til
hans, Jægar ég væri kominn í „uní-
formið“, en J>að verð ég að segja,
að sá spölur var Jnautaganga, þótt
ekki væri nú annar vegurinn en
frá húsinu rnínu og til húss Eyjólfs
frá Dröngum, Jtví að Jjað hús átti
Jón Hinriksson Jsá og bjó Jaar. En
lieldur var það nú úr leið til að
komast á sýslumannsskrifstofuna,
þar sem að engin gata var hér þá
önnur en Strandgatan. Er ég gekk
vestur götuna voru allir gluggar
fullir af forvitnum áhorfendum og
hópur af börnum á eftir mér; það
var eins og einhver furðukarl
hefði dottið ofan úr tunglinu. Karl-
arnir sendu mér tóninn í gamni og
spurðu mig hvernig mér líkaði
búningnrinn, hvernig ég kynni við
mig o. s. l'rv. Jafnframt var fjöld-
inn allur af kunningjum að óska
mér til hamingju með stöðuna. Eins
og allt annað tók Jtessi fyrsta ferð
mín enda. Ég komst heirn til Jóns
og við lögðum svo báðir af stað til
sýslumannsins, djarfari og áræðn-
ari báðir saman. Nú var ég orð-
inn hreykinn ylir að allir störðu
svona á ntig eins og ég væri eitt-
hvert furðuverk. Smátt og smátt
vöndumst við búningunum og
Hafnfirðingarnir okkur. Öll for-
vitni hvarf að vonum og enginn
veitti okkur frekari eftirtekt nema
J)á er einhverjir Joeir viðburðir
skeðu, er umrót vöktu í bænum.
Norðmenn kornu venjulega ekki
svona snemma árs, en við vorum
látnir byrja svona tímanlega til
þess að ekki liti svo út sem við vær-
um eingöngu settir þeim til höfuðs.
Hér var þá í Hafnarfirði Norð-
maður er Smith hét og hafði veit-
ingar á Klúbbnum — en hann stóð
þar sem lnis Jóhanns Þorsteins-
sonar — áður Böðvars bakara hús
— stendur nú. Hann var hinn versti
út í Jjessa lögreglu og taldi, að
hún væri eingöngu sett til liöfuðs
Norðmönnum. Kvaðst hann aldrei
skyldu leita til lögreglunnar fyrir
sig eða sitt veitingahús, Kvaðst
hann fullkomlega geta stjómað
sínu húsi og sínum löndum án
íhlutunar lögi-eglu. Meira að segja
rægði hann okkur við Norðmenn,
er til hans komu, og vildi spana
þá upp til óhlýðni við okkur og
yfirleitt gerði hann allt sem hann
gat til að spilla fyrir því, að við
gæturn haldið friði svo sem til var
ætlazt.
Mér er minnisstætt eitt kvöld
seint í aprílmánuði. Það voru
komnir eitthvað urn sex eða sjö
línubátar. Margir Norðmannanna
voru komnir í land og orðnir mik-
ið ölvaðir. Um kvöldið voru þeir
farnir að hópa sig á götunum.
Komið var myrkur, og þá var nú
ekki rnikið um götuljósin, og flest-
allir Hafnfirðingar gengnir til
náða. Allt í einu verðurn við var-
ir við það, að þeir eru farnir að
stinga saman nefjum um að réttast
og ráðlegast væri að drepa Jtessa
lögöregluþjóna. Það væri ekki víst
að aðrir kæmu í staðinn og í það
minnsta ekki fyrstu kvöldin. Og
ef ekki drepa þá, að fara þá svo
með J)á, að þeir kæmu ekki út á
vakt á næstunni. Það var fjárans
mikil fyrirferð og reisn á Jieim
Jíetta kvöld Jiar sem þeir spröng-
uðu eftir Strandgötunni. Við gætt-
um þess þegar í upphafi að hafa
J)á aldrei á eftir okkur; við vildum
ógjarnan fá þá að baki okkar. Lét-
um við engan bilbug á okkur finna
eða hræðsluvott, en gengum djarf-
lega á eftir þeim livert sem þeir
fóru. Svo fór um þetta kvöld, að
við komum þeim öllum um borð
í sín skip. Þannig varð okkar dags-
verk að enda með alla óróaseggi,
því })á var enginn klefi eða af-
drep til að stinga ölóðum ofbeldis-
seggjum inn í. Ol't hef ég hugsað
um þann mismun að hafa klefa til
Jjess að láta Jtessa verstu karla inn
í, J)ví að oft var Jntð bæði erfitt og
jafnframt leiðinlegt verk að fleygja
5 og 6 útúrdrukknum mönnum of-
an í doríu og ýta Jæim frá landi,
stundum öllum svo ósjálfbjarga að
enginn gat lagt út ár, aðeins öskrað
og gólað. Endaði sá leikur oft svo,
að við urðum að róa með J)á eða
að einhverjir komu frá borði og
drógu J)essa vesalinga um borð.
Auðvitað gættum við J)ess að
íleygja J)eim ekki ósjálfbjarga í
doríurnar nerna logn væri eða af-
landsvindur. Þetta var neyðarúr-
ræði, en eitthvað varð að gera.
Heitstrengingarnar hans Smiths
fóru nú brátt út um þúfur. Það
var ekki liðið langt fram á sumar,
J)egar hann bað um aðstoð okkar
Jóns til að skakka hjá sér leik-
inn. Hann komst brátt í vandræði
með landa sína, en svo voru gestir
hans kveinandi og kvartandi yfir
því, að stolið væri frá þeim pen-
ingum i veitingahúsinu, þegar Jteir
væru útúrfullir og vissu ekki sitt
rjúkandi ráð. En svo var mál með
vexti, að Smith þessi var sjálfur
leynivínsali. Komum við eitt sinn