Alþýðublað Hafnarfjarðar - 15.12.1958, Síða 16

16
ALÞÝÐUBLAÐ HAFNARFJARÐAR
Frá byggingu St. Jósephs spítala 1929.
Efri röð t. f. v.: Friðfinnur V. Stefánsson, Marjón Benediktsson,
Marteinn Þorbjörnsson, Þorkell Guðmundsson, Þorkell Ingi-
bergsson, Loftur Sigfússon, Sigurður Flygenring og Guðmundur
J. Setberg. Neðri röð t. f. v.: Ingólfur J. Stefánsson, Sigurbent
Gíslason, Tryggvi Stefánsson, Jóhannes Hallgrímsson (6 ára),
Þorkell Ásmundsson, Ásgeir G. Stefánsson, Ingi Kristjánsson og
Daníel Vigfússon.
-------------------------------------------------------------------
létti liríðinni. Þá var nú ekki beð-
ið boðanna, heldur fóru bæði ég
og fleiri, er kindur áttu úti, upp-
eftir til að ná þeim í hús. Menn
óttuðust að þetta myndi svikalogn
eitt vera, sem og varð og það ærið
eftirminnilega. Á leið minni upp-
eftir, leit ég oft til lofts. Brátt tek
ég eftir því, að biksvartur skýja-
bakki er farinn að breiða sig um
allan suðvesturhimininn. Stígur
alltaf hærra og hærra og alltaf
verður sortinn meiri og meiri. Ég
staldra ögn við, og virði fyrir mér
þessar hrikalegu hamfarir og átök,
sem mér virðist fara fram þarna í
loftinu, þar sem þessi svörtu skýja-
blóstrar hlaðast hver utan á annan
og alltaf verður sortinn meiri. Og
er ég virði þessar ógnþrungnu ham-
farir fyrir mér, verður mér á að
hugsa: Skyldi þeim hafa lent sam-
an andbýlingunum landnyrðingi
og útsynningi, báðir ofsareiðir með
fangið fullt af grenjandi hríð. Jú,
sannarlega var íull ástæða til að
ætla slíkt, því svo dimmur og ógn-
andi var sortinn orðinn. Nú herti
ég gönguna sem mest ég mátti. Og
það mátti ekki seinna vera, ég er
nýbúinn að finna ærnar mínar og
stugga við þeim. Gul tók strax for-
ustuna í áttina heim á leið og hin-
ar á eftir. En um leið, næstum eins
og hleypt væri af byssu, skellur
yfir sú ofsalegasta hríð, sem ég hef
nokkurn tíma verið úti í. Fyrst tók
ég andköf, náði naumast andan-
um, og hugðist helzt fleygja mér
niður, og grúfa andlitið ofan í
kalda fönnina. En um leið opna
ég augun og sé rétt hjá mér síð-
ustu ána mína vera að hverfa út í
sortann á eftir hinum. Án þess að
hika, hendist ég á eftir henni með
þeim fasta ásetningi, að reyna að
missa aldrei sjónar á henni, og þar
með fela Gul forsjá mína. Því sjálf-
um mér treysti ég ekki til að rata
heim í þessari gjörningahríð. Þetta
ber að vísu ekki vott um mikla
karlmennsku og sjálfstraust hjá
mér og verður svo að vera. En það
hafa að vísu fleiri menn en ég
orðið af líkum ástæðum að fela fer-
fætlingum, bæði hundi, hesti eða
kindum, lorsjá lífs og lima, og
ekki minnkast sín fyrir.
Og áfram seig heim á leið, von-
aði ég. Og allaf annað slagið grillti
ég í síðustu ána. En ekki get ég
dulið það, að oft var ég að kvíða
því, að Gul myndi þá og þegar
gefast upp í einhverjum skaflinum,
og ekki orka að halda réttri stefnu
í þessari trylltu, æðisgengnu og
grenjandi hríð. En aldrei stoppaði
Gul alveg, þótt hægt færi hún
stundum, blessuð skepnan. Og
aldrei lét hún ofsann hrekja sig
frá réttri stefnu, því að loksins er
hún nam staðar, og ég reyndi að
átta mig, grillti ég í fjárhúsþakið.
Og þar með hafði Gul sigrað, og
lokið sigurgöngu sinni, og leyst af
hendi, ef ég má orða það þannig,
frábæra þrekraun.
Til samanburðar og til marks
um það, hve hríðin var grimm,
má geta þess, að rétt á eftir mér
voru tveir harðfrískir menn, er ekki
höfðu fundið ærnar sínar. Gátu
þeir ekki haldið réttri stefnu, villt-
ust og hröktust af leið. En fyrir
einstaka heppni og tilviljun rákust
þeir á kofa, sem annar kannaðist
við, og sá þá strax, að þeir höfðu
villzt. En þarna hvíldu þeir sig og
söfnuðu kröftum, og biðu unz
mesti ofsinn leið hjá og komust svo
að lokum heim. Þetta voru harð-
frískir menn, annar karlmenni að
burðum, og eftir því glöggur og
aðgætinn og alinn upp á þessum
slóðum, Friðfinnur heitinn Guð-
mundsson frá Hellu. En hinn fjör-
maður mikill og fylginn sér, Jó-
hannes lieitinn Þorsteinsson frá
Hamri, kenndur stundum við
Kveldroða við Reykjavík.
Og nú eftir þessi mörgu ár, er
ég að rifja upp þennan atburð, og
hugsa um, er þessir hugdjörfu og
hraustu karlmenn urðu að beygja
sig og láta ofsaþunga hríðarinnar
hrekja sig af réttri leið. En á sama
tíma er gula ærin að brjótast í
gegnum skafla, sem taka yfir bak
hennar, og hríðin svo dimm, að allt
er hulið. En ekkert megnar að
hrekja hana af leið, hún heldur
alltaf réttri stefnu, og sigrar að lok-
um glæsilega. En maðurinn með
allt sitt mikla vit, æðsta og full-
komnasta skepna jarðarinnar, bíð-
ur ósigur og villist.
Og enn, ef ég á leið um þessar
sömu slóðir og útsynningsél byrgir
sjón mína, kemur Gul stundum í
hug minn, og ég sé hana fyrir mér,
þar sem hún brýst áfram gegn æð-
andi hríð, og ekkert megnar að
hrekja hana af leið. Og þessar fá-
tæklegu línur mínar eiga að vera
þakklætisvottur og lítill sveigur,
sem mig langar til að vefja um
minningu gulu ærinnar, sem ég
eitt sinn fól forsjá mína og bjargaði
mér frá hrakningum og villu, og
kannske því, sem var enn alvar-
legra, ég veit það ekki.
Lítil biðjandi augu.
Það mun hafa verið á árunum
kringum 1935. Það var sunnudags-
kvöld, ég reið upp í Gráhellu-
hraun, til að líta eítir ánum mín-
um, sem allar voru bornar. Það
var kalsarigning og gola nokkur.
En um lágnættið lygndi, stytti upp
og smáhlýnaði, eftir því sem leið
á nóttina. Lömbin höfðu leitað í
skjól, kúrðu við kletta og í smá-
skútum. Ég fann fljótt allar ærn-
ar og lömbin líka, nema eitt.
Lambakónginn sjálfan fann ég
ekki. Það var gulur hrútur undan
livítri tvævetlu. Ég leita nokkra
stund, og mig grunar strax, að
hann hafi þrengt sér inn í skúta
eða sprungu og hími þar. Brátt
fann ég hann, þar sem hann liafði
fallið ofan í gjásprungu og var
þar ósjálfbjarga. Og það, sem verra
var, að svo þröng var gjáin og illt
aðstöðu, að ég átti þess engan kost
að ná til lambsins, hvorki með
höndum mínum eða öðru. Nú var
ég komin í nokkurn vanda, og er ég
kraup þarna á gjábarminum og sá
lítil biðjandi augu mæna til mín,
var ég fljótur að ákveða mig. Steig
í skyndi á bak hesti mínum og
reið greitt heim, til að sækja járn-
karl, sleggju og fleyg. Ég gekk að
áhöldum þessum vísum, og reið
þegar af stað aftur. En nú varð ég
að fara hægara, því það er enginn
leikur að reiða þunga sleggju, járn-
karl og fleyg í höndum einum. Og
þegar ég reið þarna aleinn að heim-
an undir nóttina og vopnaður í
vissum og góðum tilgangi, að mér
fannst, gat ég ekki að því gert, að
í huga rninn kom lík mynd aftan
úr fornöld. Ég sá alvopnaðan mann
ríða einan frá bæ sínum undir nótt
og kannske í þeim tilgangi að eyða
lífi, mig hryllti við þeirri tilhugs-
un. Herti á hesti mínum, og hélt
áfram ferð minni í þeim ásetningi
að reyna að bjarga lífi með þungu
og stirðu vopnunum, sem ég var
búinn.
Og brátt tók ég að sprengja og
rífa barminn á gjánni, en varð þó
að gæta allrar varúðar, að missa
ekki steina og flísar ofan á lamb-
ið, er ég sprengdi þá og losaði.
Þetta sóttist seinna en ég hafði
vonað, bergið reyndist ekki eins
sprungið og mér hafði sýnzt fljótt
á litið. En veðrið fór batnandi eftir
því sem meira hallaði frá lágnætti,
og ég hélt ótrauður áfram.
Loks kom að því, að ég gat þrengt
mér nógu langt ofan í gjána til
að geta náð til lambsins og lyft
því upp.
En stundum verður mikið erfiði
til lítils. Og málsháttur einn segir,
að feigum verði ekki forðað. Sann-
aðist það á lambakónginum litla.
Þegar smalað var til rúnings, kom
mamma ltans ein með strimla í
júgrinu, en hann kom ekki og
aldrei síðar.
Þó að þessi yrðu örlög lamba-
kóngsins litla, mundi ég hiklaust
og glaður rífa og sprengja grjót
heila vornótt, ef það ætti fyrir mér
að liggja, að sjá lítil biðjandi augu
mæna til mín neðan úr kletta-
sprungu, því að ég gleymi aldrei
þeirri gleði, er gagntók mig, er ég
sat á steini að hvíla mig, og ég
sleppti ómeiddu lambinu og sá það
hlaupa frjálst og fagnandi undir
mömmu sína. Allt var svo undur
hljótt. Högg sleggjunnar þögnuð,
rnarrið í járninu heyrðist ekki
lengur. Og hin djúpa k'yrrð vornæt-
urinnar umvafði mig allan, og síð-
ar strauk mildur og hlýr andvari
vanga minn, og bar að vitum mín-
um vorilm angandi bjarkar. í
austri sá ég örmjóan bjarma af
nýrri dagsbrún. Og í orðvana gleði
minni rauf ég hina djúpu þögn
næturinnar með orðum fjallaskálds-
ins og fagnaði um leið nýjum degi.
„Aldrei siklingur neinn hefur
sinni í höll lifað sælli né fegurri
stund.“
Ferskeytla.
Klónni slaka ég aldrei á
undan blaki hrinu,
þótt mig hrakið hafi frá
hæsta takmarkinu.
Jón S. Bergmann.