Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 6

Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 6
68 HLJOMLISTIN Hljómlistin er af mörgum talin göfugúst allra lisla. Hún lýsir ekki ákveðnum hug- myndum, þannig að hægt sé að þýða hana í orð, eins og sumir halda, sem ekki bera skyn á. En hún setur andann i vissar hrær- ingar," sem ekki verður lýst í málsins þrönga formi. Hún lýsir gleði og sorg betur en nokk- ur skáldskapur og hún getur opnað hugan- um áður óþekta heima. Hljómlistin er mjög langt frá því, að vera aðeins til gamans. Hún hefir i sér fólgið mikið andlegt uppeldisafl fyrir þá sem kunna að meðtaka hana rélt, og leiðir þá lika af sjálfu sér að það er vandi að beita henni rétt og við hæfi þeirra sem á hlýða, það er meiri vandi heldur en að halda snjalla og hrífandi ræðu, einkum hér, þar sem æðri hljómlist heíir ekki þroskast, en tjalda verður mest aðfengnum auði. Þegar þess er gætt, að mismunandi smekkur gerir líka mjög ólikar kröfur í þessari list, þá skal engan furða á því, þótt margt þungskilið tón- smiði fari víða fyrir ofan garð og neðan hjá því fólki sem hér sækir hljómleika, því að það gerir það víðast hvar annarsstaðar meira og minna. Það væri þessvegna framför ef fólk hreint og beint kannaðist við hvað það skilur ekki, i stað þess að vera að dást að »nýju fölun- um keisarans«, sem það alls ekki sér. Að setja sig inn í þungar tónsmíðar kostar oft og einatt nokkurn tíma og athygli, sem þó alls ekki dugar til ef tónsmíðin liggur fyrir utan anda manns og smekk. Það er mjög langt frá því, að maðnr þurfi að vera ósöng- næmur þótt ekki liggi allar tónsmíðar opnar fyrir manni. Það er meira að segja algengt, að tónskáld skilji ekki hver önnur. Sagt var um Weber er hann heyrði eitt nýtt snildar- verk Beethovens, að nú væri Beethoven orð- inn það sem menn kalla hér »klepptækur«. Tónskáldið Auber á að hafa sagt, að hann tryði því að vísu, að Beethoven væri mikið tónskáld, en ekkert botnaði hann í honum samt. Þetta er ekkert ólrúleg saga, því að hér er um tvo mjög óskaplíka menn að ræða. Allir vita hvað ný og frumleg listaverk eiga oft erfitt uppdráttar, og skyldi því enginn telja íslendinga ósöngnæma fyrir það, þótt þeir skilji ekki strax útlendar, fióknar tón- smíðar. Til þess að tónlistin geti verkað göfgandi, þá má ekki blanda hana ósönnum eða ó- stjórnlegum tilfinningum. Menn mega ekki úthella sér um of og ekki skemma hana með væminni (sentimental) meðferð. Það er ekki ætlun hinnar æðri tónlistar að töfra andann, seiða eða fjötra, heldur að lyfta honum og leysa hann og létta um andardráttinn. Rinhverntima hefir verið sagt, að tónlistin gæti ekki rúmað neitt ljótt, en það er ekki fullkomlega rétt. Með tónlist má rugla hug- ann og draga hann niður á við. Einkum er það þó meðferðin sem mestu ræður i því efni. Helzt eru það útlendar götuvísur og sum danslög, sem verða að teljast léleg og fremur spillandi, en slíkt á þó hreint ekki við öll danslög; þau eru sum einungis hressandi og fjörgandi og að því leyti holl i hófi leikin. En jafnvel tónlistina má þó misbrúka eins og hvað annað. Það má reka andlegt til- finningasvall undir merkjum hennar og fjötra hugann við form hins ósanna og óvirkilega. Sagt er um einn af hinum fremstu fiðlu- snillingum sem uppi hafa verið, Paganini, að honum hafi hætt mjög við að gerast ham- hleypa og töframaður, er honum tókst upp í fiðluleik. Lék hann þá sem væri hann ein- hver andi eða álfur frá annarlegum heim og seyddi menn frá sönsum og sjálfræði. Ekki hafði hann þá ælíð haldið sér við ítrustu lærdómsreglur og heldur ekki verið fullkom- inn þar, þótt almenningur heyrði það ekki. — Aftur á móti er talið svo að fiðlusnilling- urinn, prófessor Jóakim, sem nýlega er dá- inn í Berlín, hafi verið sá er einna lengst hefir komist á staðfóstum lærdómsgrundvelli í list sinni. Hann gerði heldur ekkert til að sýnast, en í gegnum fiðluleik hans fundu bæði háir og lágir að hljómaði góð sál og göfug, sem og aðeins fær þroskast fyrir fullkomna samvizkusemi og ástundun. Það er einmitt þetta, sem tónlistin á að

x

Hljómlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hljómlistin
https://timarit.is/publication/435

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.