Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 7

Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 7
HLJOMLISAIN 09 byggjast á. Hún á ekki að einangrast og iðkast einungis sjálfrar sin vegna, heldur á hún að haldast stranglega innan vébanda heildarþroska einstaklingsins og þjóðmenn- ingarinnar. Það er einmitt þeita sem ungir og upp- rennandi nemendur í tónlistinni verða að æfa sig á að skilja, að grundvöllurinn sem bygt er á, verður að vera stöðugur og óveill; því að þá fyrst mætist það i æðri einingu sem í iljótu bragði virðist lítt samrýmanlegt: að ná sem frjálsustum persónublœ, en vera þó ósvikinn liður í framsœkjandi menningu samiímans. H. J. Síra Stefán í Vallanesi og kirkjusöngurinn. III. Þeir, sem ritað hafa æfisögur síra Stefáns, minnast lítið á sönglist hans, en geta þess að eins, að hann hafi verið fyrirtaks söngmaður, raddmaður mikill r>g hafi innleitt mörg fögur. útlend lög og sett nokkur saman (kompón- erað) sjálfur. Af lögum þeim, sem eru eftir hann sjálfan, þekkjum vér fá, en þó eru til tvö af vorum fallegustu sálmalögum, sem kölluð eru melodiurhans, og mun því með réttu mega eigna honum þau, enda eru þau ekki til í eldri íslenzkum bókum, og í út- lendum bókum hata þau ekki fundist. Þessi lög eru: »Herra, þér skal heiðr og lotning greiða« og »Kær Jesú Kriste«. Þessi lög eru hvort öðru fallegra og í fylsta kirkjustil, enda mun sira Stefán hafa ætlað þeim að verða kirkjusöngslög, þótt undir þeim hafi snemma verið ortar vísur verald- legs efnis, en svo var og með mörg önnur falleg sálmalög, að undir þau voru ort j'mis- leg tækifærisljóð og gáskavísur, sem ungling- ar sungu saman sér til skemtunar. Fyrra lagið, sem hér er nefnt, er að öllu leyti frumlegt, en það er hitt ekki, því »Kær Jesú Krlste« er búið til upp úr gömlu, út- lendu lagi frá 14. öld, og er það fyrst við latínskan föstusálm: »Laus tibi Christe« eftir ókunnan höfund.1) Hjá oss er lagið kunn- ugt frá Hólasálmabókunum og Grallaranum við sálmana: »Oss má auma kalla«, »0 vér syndum setnir« og »Heiður og háleit æra«. í útlendum kirkjusöngsbókum er lag þetta enn og hefir frá því fyrsta þótt eitthvert hið fegursta föstusöngslag; hjá oss var það bæna- dagasöngur. Mikið tekur lag síra Stefáns fram gamla laginu, og eins og það er sungið nú, er það hið fegursta fagnaðar- og lofsöngs- lag, sem til er islenskt og stendu.r i engu að baki lögum Dr. Ph. Nicolais; »Vakna, Síons verðir kalla« og »Gæzkuríkasti græðari minn«, sem kölluð eru konungur og drotning söng- laganna. Fjöldamörg útlend sálmalög og kvæðalög hefir síra Stefán iimleitt hér, sem fólkið hefir lært og sungið. Eigi er ólíklegt að sum kvæðalögin séu eftir hann sjálfan, eða þá með breytingum hans á eldri lögum, sem ekki þekkjast nú; en með vissu verður ekki sagt um það, því höfunda laganna er ekki gelið hér fremur en annarstaðar var í þá daga, en bragarhættirnir eru nýir og finnast sumir þeirra hvergi annarstáðar en i kvæðum síra Stefáns. Útlend sálmalög hefir hann innleitt mörg, og frumkveðið, en þó oftar þýtt sálma undir þau, og eru þessi hin helstu: 0 Jesú klár. Þj'ðing þýzka sálmsins »Ach Gott und Herr«, og er það lag með ofurlítilli breytingu orðið þjóðlag hjá oss við hið al- kunna kvæði síra Stefáns: »Björt mey og hrein«. Þýðing sálmsins hefir aldrei verið prentuð, en upphaflega er lagið pólskt þjóð- lag, og tók tónskáldið Joh. Herm. Schein það upp í sálmalagasafn sitt 1627. Margt er manna bölið orti sira Stefán undir hið fagra lag Joh. Criigers og er það nú oiðið 1) Annar sálmur meö sömu bj'rjun er eftir Gottskálk Vindakonung, sem myrlur var at frænd- um sinum ,7. júlí 1066.

x

Hljómlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hljómlistin
https://timarit.is/publication/435

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.