Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 8

Hljómlistin - 01.06.1913, Blaðsíða 8
70 HLJOMLISTIN alkunnugt sálmalag hjá oss, þó ekki hafi það verið tekið í kirkjusöngsbækur vorar íyrri en á síðari árum. Kom faðir, hœsti herra, þýðing á kvöld- sálminum »Ades pater supreme« eftir Aurelius Prudentius, en lagið er eftir Nik. Selnecker og prentað fyrst í sálmasafni hans: »Christ- liche Psalmen« Leipzig 1587. Þessi þýðing sira Stefáns á sálminum er fyrst prentuð hér aftan við Kingóssálma í Paradísar Lykil, Skálh. 1686, og er lagið þar líka, en annars er sálmurinn og lagið í mörgum bókum síðar og varð alkunnugt hér, þótt aldrei hafi það verið tekið í kirkjusöngsbækur vorar. Hjá Þjóðverjum, Svíum og Finnum er það enn i góðu gildi, en hjá oss, Dönum og Norðmönn- um er það farið að fyrnast. Heyr mig, Jesú, lœknir lýða. Frumortur sálmur af síra Stefáni undir lag, sem þá hefir verið nýtt eftir tónskáldið Joh. Schop. Lagið er prenlað í Höfuðgreinabókinni, Hól. 1772, en er þar nokkuð breytt frá frumlaginu, enda er það ef til vill tekið eftir minni, eða breyl- ingarnar þótt fara betur við efni sálmsins; annars er lagið með ýmsum breytingum í út- lendum söngbókum líka, og jafnvel Þjóðverjar sjálfir hafa vikið frá því eins og höfundurinn setti það fyrst við sálminn »Jesu der du meine Seeie« í Rist's Himlische Lieder, Liine- burg 1641—42. Fleiri sálma hefir síra Stefán ort undir þessu lagi, og er einn þeirra hinn fagri iðrunarsálmur hans: »Heyr þú, Jesú, hátt ég kalla«, prentaður fyrst í Litlu visna- bókinni Hól. 1757. Himnarós, leið og ljós. Sálmurinn er frum- ortur, en lagið í rauninni hið sama og »Jam moesta (|uiesce querela« með breyttu hljóm- falli (anapestus fyrir daktylus), og hefir sira Stetán þýtt útfararsálminn latínska undir það lag og er sú þýðing: »Þennan tíð þungbært lýð, þverri harmskvein« fyrst prentuð í 6. útg. grallarans, Skálh. 1691 jafnhliða annari þýð- ingu sálmsins: »Syrgjum vér ei sáluga bræð- nr«, sem þar er líka prentuð í fyrsta sinn, en er þó líklega nokkuð eldri. Báðar þessar þýðingar eru í öllum útgáfum grallarans síðan. Lagið er fyrst í höfuðgreinabókinni Hól. 1772. Þýðing síra Stefáns er ekki tekin beint eftir latínska textanum, heldur eftir þýzka sálm- inum »Nun hör auf, alles Leid, Klag und Sehnen«. Sá sálmur hefir sama bragarhátt og lag sem »Himna rós«, og er lagið prentað við sálminn í »Praxis pietatis melica«, Frank- furt 1662,1) og að öllu leyti hið sama og í Höfuðgreinabókinni hjá oss. Nú er lag þetta horfið úr þýzkum kirkjusöng og vér íslend- ingar einir, sem syngjum það, en hjá oss mundi það hafa horfið líka, ef síra Þorvaldur á Hofi, sonur síra Stefáns, hefði ekki ort undir það sálmana: »Dagur er, dýrka ber drottin guð minn« og »Guði vér hefjum hér helgan kvöldsöng«, Þessi þýzku lög hefir síra Stefán eflaust lært á námsárum sínum í Kaupmannahöfn 1643—1648. Þá var söngöld mikil í Dan- mörku eins og víðar, og Kristján konungur 4., sem unni mjög söng og listum, fékk þá frá Þýzkalandi einhvern hinn frægasta söng- snilling, er þá var uppi, til þess að kenna söng við hirðina í Kaupmannahöfn. Sá mað- ur var Heinrich Schiitz, söngstjóri í Dresden og lærisveinn hins fræga söngmeistara Jó- hanns Gabrieli i Feneyjum. Schiitz var tví- vegis i Kaupmannahöfn, 1633—1635 og 1642—1645 og kom þangað með hina suð- rænu sönglist (óperulistina). Sjálfur var hann afbragðs tónskáld, hljóðfærameistari og söng- kennari, og þá orðinn frægur um alla Norð- urálfuna, enda er hann eiginlega höfundur hinnar nýrri stefnu sönglistarinnar og í kirkju- söngnum fyrirrennari þeirra Bach's og Hán- dels, er uppi voru hundrað árum síðar.2) 1) Par er fyrirsögn sálmsins: Der Deutsche Prndenlius unverrúckt, Anapastisch. Mel.: Jam moesta. O. W. J. 2) Peir voru þrir uppi um sama leyti þýzku söngsnillingarnír og jafnaldrar, sem kallaðir voru stóra essin af því að allir áttu þeir eins atkvæðis nafn með stafinn S að upphafi og allir þóttu þeir taka langt fram öðrum Þjóðverjum í list sinni á þeim tima; það voru þeir Heinr. Schutz f. 1585, Joh. Schein f. 1586 og Samúel Scheidt f. 1587. Mikils metin eru verk þeirra allra, en þó er Schútz

x

Hljómlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hljómlistin
https://timarit.is/publication/435

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.