Alþýðumaðurinn - 28.04.1988, Blaðsíða 6

Alþýðumaðurinn - 28.04.1988, Blaðsíða 6
6 - ALÞYÐUMAÐURINN ,v. **V'?,>,;wfn'iiWW. •- v Arni Gunnarsson: Vextir og verðbólga Fyrir nokkru urðu miklar umrœður á Alþingi tiin vaxtamál. Þá rœddi Arni Gunnarsson, alþingismaður, um áhrifvaxta á verðbólguna og ýmsa þœtti peningamál- anna. Helstu atriðin úr rœðu hansfara hér á eftir. Allt frá þingbyrjun hef ég leyft mér, hér á hinu háa Alþingi, að vekja athygli á því sem ég hef kallað mjög alvarlega þróun vaxtamála hér á landi. Um vext- ina hefur orðið nokkur umræða hér á þingi og ég tel þá umræðu, sem nú er að hefjast um frum- varp Eggerts Haukdal af hinu góða. Ég vil taka það fram þegar í upphafi að innan þingflokks Alþfl. hefur orðið talsverð umræða um þessi vaxtamál og því er ekkert að leyna, að innan þingflokksins hafa verið skiptar skoðanir um vaxtamálin. Vextir og verðbólga Ég hef m.a. bent á það, að í öllum umræðum hagfræðinga og viðskiptafræðinga, og manna sem fróðir eru um peningamálaþró- unina, bólar sáralítið á því, að menn ræði hver áhrif háir vextir hafa á verðbólgu. Menn hafa snúið sér út úr þessari umræðu á ýmsan hátt, talað um vexti sem tæki til að stjórna fjármagnseft- irspurn. Þó hefur komið í ljós, að þrátt fyrir geysiháa vexti og vexti sem eru rniklu hærri en viðgeng- ist í okar helstu viðskiptalöndum, hefur eftirspurn eftir fjármagni á fslandi sáralítið eða ekkert minnkað. Eftirspurnin er mjög svipuð og hún var þegar vextir voru helmingur af því sem þeir eru núna. Ég vil í þessu sambandi benda á, að þeir háu vextir sem við búum við eru tvímælalaust verð- bólguhvati, og fyrir því eru afskaplega einfaldar ástæður. Við skulum líta á þá þenslu, sem hefur átt sér stað á höfuðborgar- svæðinu á síðustu mánuðum og misserum, m.a. í smíði verslana- húsa og húsnæðis fyrir hvers kon- ar viðskipta- og þjónustufyrir- tæki. Þeir sem hafa tök á því að setja fjármagnskostnað, og þar með vaxtakostnað, út í verðlag- ið, gera það. Þeir, sem fara út í fjárfestingar umfram raunveru- lega getu, sem hefur gerst æðioft, og mörg dæmi eru um, setja aukna greiðslubyrði út í verðlag. Við getum litið á þær stóru versl- anahallir, sem hafa risið á Reykjavíkursvæðinu að undan- förnu og spurt: Hve stóran hluta af frammkvæmdafé hafa eigend- ur tekið að láni, hver er vaxta- byrðin, hver er greiðslubyrðin yfir höfuð, og hvert ætla þessir menn að sækja þá fjármuni, sem fyrirtækin eiga ekki til að greiða með vexti og afborganir af lánum? Þeir sækja þessa peninga í verðið á vörunni sem þeir selja, í verðið á þjónustunni sem þeir selja. Landsbyggðin Þetta finnst mér einn alvarlegasti þátturinn í þessari vaxtaþróun, fyrir utan þau áhrif, sem nú eru að koma í ljós hjá fyrirtækjum víða úti á landsbyggðinni. Ég spái því, að innan fárra mánaða, ef haldið verður óbreyttri stefnu, eigum við eftir að horfa upp á mjög alvarlega hluti gerast víða á landsbyggðinni. Ég get nefnt sem dæmi þróun á Húsavík, sem hef- ur komið mönnum býsna mikið á óvart. Þar eru fyrirtæki að leggja upp laupana. Eg segi það sem mína skoðun, að menn vita raunverulega ekki hvað er framundan í þessum efnum. Ég hygg að þessi staða sé uppi í miklu fleiri byggðarlögum en í því kjördæmi, sem ég reyni að þjóna. Ég held að þetta eigi sér stað hringinn í kringum landið. Hóflegir vextir Ég vil í þessu máli taka fyrir nökkur atriði. Þegar komið var á verðtryggingu fj árskuldbindinga, sem var m.a. gert fyrir atbeina Alþfl. og sem er eðlileg ráðstöf- un, var ævinlega talað um það sem hét hóflegir raunvextir ofan á verðtryggingu. Þegar menn ræddu hóflega raunvexti voru þeir að tala um vexti á bilinu 2,5 upp í 4%. Nú skulum við velta fyrir okkur: Hvers vegna hefur þessi gifurlega hækkun vaxta orðið? Ástæðan er mjög einföld. Við höfðum farið af stað með markaðskerfi á miklum hraða og kannski án þess að undirbúa okk- ur nægilega vel; hefðum átt að fara hægar í sakirnar. í þessu markaðskerfi hefur orðið til þríeinn þurs, sem keppt hefur um sparifé landsmanna, um þá fjármuni, sem í framboði eru á peningamarkaði hér. I fyrsta lagi er það ríkissjóður íslands sem hefur tilhneigingu til þess að afla lánsfjár innanlands, og hefur gert það með því að bjóða tiltölulega háa vexti sem eru núna um 81^ af hundraði. í öðru lagi er það bankakerfið sem keppir um fjármuni fólksins í landinu og býður háa vexti af ýmsu tagi. í þriðja lagi er það verðbréfamarkaðurinn, sem hef- ur fengið að starfa hér nánast alveg stjórnlaust, og hefur ekki verið bundinn af lögum eða regl- um af neinu tagi. Hann hefur hvorki þurft að hlíta bindiskyldu, upplýsingaskyldu, skráningar- skyldu eða neinu sem verðbréfa- markaður erlendis verður að fara eftir. Átökin um fjármunina í þjóð- félaginu hafa orðið geysileg. Þessir þrír aðilar hafa boðið upp vextina hvor fyrir öðrum og eru allir jafnsekir. Ég hygg að eins og staðan er nú, sé þessi peninga- markaður kominn í vítahring, kominn í blindgötu sem ekki er greið leið út úr. Menn hafa jafn- vel gengið svo langt að segja, að Norðlendingar * Norðlendingar * Norðlendingar somiA MAKKA Ð 11 K FÉLAGS ÍSLENSKRA BOKAÚTGEFENDA Bókamarkaður á Akureyri Markaðurinn er í mjög rúmgóðu húsnæði að Glerárgötu 36 (þar sem áður var Byggingavörudeild KEA). Nýir titlar bætast við daglega. Fjöldi góðra bóka á 100 krónur og minna. Sími: 27699. Opið alla daga frá kl. 13-19. Heilu raöirnar af bókum á ótrúlega hagstæöu verði. Stórar, litlar, þunnar, þykkar, sjaldséðar, sígildar, nýlegar og gamlar bækur fyrir alla aldurshópa á gjafverði. E Greiðslukortaþjónusta. eina leiðin til að lækka vexti með raunhæfum aðgerðum, sé sú, að heimila erlendum bönkum að hefja starfsemi hér og bjóða fram fjármagn með tiltölulega lágum vöxtum til að neyða niður vaxta- stigið hér innaníands. Ég hygg, að ef að menn vilja stíga mark- aðsskrefið til fulls, sé þetta í raun og veru ekkert vitlaus leið. Og þegar menn fara að fjalla um hvernig unnt sé að lækka vaxta- stigið finna menn enga auðsæja og þægilega lausn. Það er stað- reynd þessa máls. Auðvitað hefur Seðlabankinn í lögum heimild til að setja þak á vexti, en hann hefur ekki notað þessa heimild. Hann hefur ekki verið hvattur til að nota hana, en ég hygg að það kunni að vera í athugun um þessar mundir, hvort ekki sé orðið tímabært að bregða einhverjum skildi fyrir þessar miklu vaxtahækkanir. Ég bendi á það, að hækkun vaxta frá 1. des. 1986, þegar aug- lýstir meðalvextir Seðlabankans voru 16,4%, og fram til 1. des. á síðasta ári, 1987, er þeir voru orðnir 35%, er tæplega 114%. Ég fæ ekki skilið hvaða tilgangi það þjónar eðli málsins samkvæmt að hafa vaxtastigið svona hátt á meðan við getum með verð- tryggðum sparireikningum tryggt almenningi í landinu, að sparifé þess rýrni ekki með hóflegum raunvöxtum. Auðvitað er sann- leikurinn sá að við ráðum ekki lengur við þróun peningamark- aðarins. Stjórnvöld hafa tiltölu- lega fá tæki til að grípa inn í þá þróun sem hefur verið að eiga sér stað, einfaldlega vegna þess að ríkisvaldið og Alþingi hefur afsalað sér réttinum með því að samþykkja markaðskerfið eins og það starfar núna, afsala sér réttinum til að grípa inn í atburða- ráðsina. Og ég hygg að vopnin sem til eru til að berja á þessari vaxtaþróun séu tiltölulega fá. Dráttarvextir í öðru lagi um háa vexti langar mig að nefna að dráttarvextir eru núna orðnir 4,30% á mánuði sem gerir 50% vexti á ári. Þessir vext- ir hvíla jafnt á skattskuldum almennings, sem fallnar eru í ein- daga, og á gjaldföllum víxlum og verðbréfum, sem í bönkum og öðrum stofnunum eru. Fyrir utan þetta viðgangast miklu hærri vextir í þjóðfélaginu eins og á hinum gráa markaði, þar sem vextir fara yfir 100%. Ég er ekki að bölsótast yfir háum vöxtum til að gera hlut sparifjáreigenda lak- ari, alls ekki. Það sem ég er að reyna að benda á er, að þörfin fyrir þetta háa vaxtastig er ekki fyrir hendi. Hún hefur orðið þessi af að peningamarkaðurinn í landinu hefur verið látinn óáreitt- ur í þeirri þróun, sem hér hefur orðið á allra síðustu árum. Það sem gerir þetta dæmi kannski enn lakara og verra, er hin mikla hækkun, sem orðið hefur á lánskjaravísitölunni, og gerir almennum skuldurum enn þá erfiðara um vik að greiða skuldir sínar og að standa í skilum; einfaldlega vegna þess að laun í landinu eru ekki vísitölu- bundin, en fjárskuldbindingarnar eru það. Um þessi mánaðamót hækkaði lánskjaravísitalan um 2,35%. Hún hafði áður hækkað um 5% yfir tveggja mánaða tímabil. Fólk sér á greiðsluseðlum frá bönkum þegar það greiðir af skuldabréfa- lánum, að eftirstöðvarnar lækka ekki, þær fara nú stöðugt hækk- andi. Vonleysið, sem grípur um sig, þekkja allir, sem hafa orðið að reyna að greiða götu þess fólks, sem er komið í öngstræti, fyllist angist vegna þess að það sér engan árangur af því að greiða af skuldunum sínum. Þetta er alveg skelfilegt ástand sem nær engri átt. Þetta bætist ofan á háu vextina og gerir greiðsluget fólksins að engu. Þetta er líka eignaupptaka. Að stela Við töluðum um það á sínum tíma, þegar lán voru ekki verðtryggð, að við hefðum stolið sparifé gamla fólksins, sú kynslóð, sem þá var að reisa sér þak yfir höfuðið. En hvað er að gerast núna? Nú hugg ég að við höfum snúið þessu dæmi við. Við erum að stela peningum frá þeirri kynslóð, sem er að reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið, og verður til þess að taka á sig umtalsverðar fjárskuldbindingar. Þessi eignaupptaka er kannski háskalegust úti á landsbyggðinni þar sem eignir eru í lágu verði, en fólk er með tiltölulega há lán, og er í mörgum tilvikum komið með skuldirnar langt umfram það sem brunabótamat eða fasteignamat segir til um verðmæti húseignar- innar eða íbúðarinnar. FjármagnstUfærsla Ég vil líka nefna það, sem mér finnst mjög alvarlegt mál og við þurfum að huga mjög vandlega að. Það er sú gífurlega fjár- magnstilfærsla, sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu, og blasir við augum á hverjum einasta degi hvert sem við lítum. Hverjir hafa hagnast á þessari gífurlegu vaxta- samkeppni þessara þriggja aðila, sem ég gat um í upphafi? Það er fólkið sem átti peninga fyrir. Sumpart líka fullorðið fólk, sem á sparifjárinnstæður og hefur get- að notfært sér verðbréfamarkað- inn, og harma ég það ekkert. Hins vegar hef ég miklu meiri áhyggjur af hinum stóru fjár- magnseigendum, sem spila á þennan markað eins og píanó, hagnast um milljónir á milljónir ofan, hafa umtalsverðar tekjur af þessu, sem hinir skuldugu eru ávallt að greiða; ekkert sfður fyrirtækin í landinu en einstakl- ingar. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess, að ég hef lúmskan grun um að hann stækki svo ört sá hópur, sem nú á umtalsverða fjármuni, að hann í raun gefi dauðann og djöfulinn í hvernig fer fyrir hin- um sem minna eiga. Og ef við erum komin að þeim landamær- um í þróunarsögu peningamála á íslandi, að hann sé orðinn stærri sá hópurinn, sem 'á verulega fjármuni og ekki hefur áhyggjur af minni hlutanum, sem illa geng- ur í baráttunni á þessum fjár- magnsmarkaði, erum við komin í mjög alvarlega stöðu.

x

Alþýðumaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðumaðurinn
https://timarit.is/publication/597

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.