Fréttablaðið - 26.08.2011, Side 16

16 26. ágúst 2011 FÖSTUDAGUR
FRÁ DEGI TIL DAGS
greinar@frettabladid.is
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is og Höskuldur Daði Magnússon (dægurmál) hdm@frettabladid.is
HELGAREFNI: Sigríður Björg Tómasdóttir sigridur@frettabladid.is MENNING: Bergsteinn Sigurðsson bergsteinn@frettabladid.is ALLT OG SÉRBLÖÐ: Roald Eyvindsson roald@frettabladid.is og Sólveig Gísladóttir solveig@frettabladid.is
ÍÞRÓTTIR: Sigurður Elvar Þórólfsson seth@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRI: Ólafur Þ. Stephensen olafur@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
krakkar@frettabladid.is
Krakkasíðan er
í helgarblaði Fréttablaðsins
Maxímús Músíkús
hefur fengið
ný heimkynni í
Hörpu og hlakkar
til vetrarins.
Ólafur Þ.
Stephensen
olafur@frettabladid.is
SKOÐUN HALLDÓR
V
iðbrögð Landssamtaka sauðfjárbænda við skrifum
Þórólfs Matthíassonar hagfræðiprófessors hér í blaðið
undanfarnar vikur eru dálítið yfirdrifin.
Þórólfur hefur í greinum sínum gagnrýnt óskilvirkt
og dýrt landbúnaðarkerfi, lélega afkomu og litla verð-
mætasköpun í sauðfjárbúskap, ásamt þeirri sérkennilegu stað-
reynd að lambakjöt er flutt út
með ríkisstyrk á sama tíma og
það vantar í búðir á Íslandi.
Viðbrögð LS eru að senda for-
mann sinn, Sindra Sigurgeirsson,
á fund rektors Háskóla Íslands til
að kvarta undan Þórólfi. Jafn-
framt hafa samtökin tilkynnt
að þau hafi hætt við að kaupa
þjónustu af Hagfræðistofnun
Háskóla Íslands – væntanlega til þess að starfsmenn skólans hugsi
sig héðan af tvisvar um áður en þeir gagnrýna landbúnaðarkerfið
opinberlega.
Auðvitað ráða bændur af hverjum þeir kaupa þjónustu. Þeir geta
alveg eins samið við útlent ráðgjafarfyrirtæki um að gera tillögur
um hagræðingu í sláturiðnaði. Þann kost hafa þeir reyndar umfram
íslenzka neytendur, sem geta ekki valið hvort þeir kaupa íslenzkt
lambakjöt eða til dæmis nýsjálenzkt úti í búð, þökk sé landbúnaðar-
kerfinu okkar.
Hitt er sérkennilegra, að Landssamband sauðfjárbænda túlki
gagnrýni Þórólfs Matthíassonar á styrkja-, miðstýringar- og tolla-
kerfið, sem hér hefur orðið til, sem „beinar árásir á stétt sauð-
fjárbænda“. Þetta er reyndar algengur misskilningur. Þeir sem
gagnrýna þetta dýra og óskilvirka kerfi, sem meðal annars leggur
hömlur á framtak og sjálfsbjargarviðleitni duglegra bænda, fá oft
að heyra að þeir séu á móti landbúnaði, á móti bændum eða á móti
landsbyggðinni. Landbúnaðarkerfið er hins vegar ekkert af þessu.
Landbúnaður er nauðsynleg atvinnugrein; án hans fengjum við
ekki allan mögulegan mat, sem við getum ekki verið án. Hann er
líka mikilvægur partur af sögu og menningu Íslendinga og hefur
af þeim ástæðum ákveðna sérstöðu. En það er mjög mismunandi
á milli ríkja og heimshluta hvernig landbúnaðurinn er rekinn. Það
getur eiginlega ekki verið að á Íslandi hafi verið fundin upp eina
rétta formúlan og að hana megi alls ekki gagnrýna. Þegar fólk
hlustar á málflutning forystumanna samtaka bænda fær það þó á
tilfinninguna að það sé skoðunin á þeim bæ.
Í grein sinni í Fréttablaðinu í gær dregur Þórólfur Matthíasson
gagnrýni sína saman: „Skilyrðislaus peningaaustur úr ríkissjóði til
sauðfjárbænda viðheldur hallarekstri margra sauðfjárbúa, tefur
eða kæfir eðlilega þróun greinarinnar, skilar neytendum dýru kjöti
og skattgreiðendum ómældum útgjöldum. Það er erfitt að skilja að
nokkur aðili sem starfar að framleiðslumálum og styrkjamálum
sauðfjárbúskaparins geti unað við óbreytt ástand.“
Af hverju vilja samtök bænda ekki ræða þessa gagnrýni á
málefnalegum nótum og taka þátt í að þoka landbúnaðinum inn í
eitthvað sem kallazt getur eðlilegt viðskiptaumhverfi?
Vonandi halda sem flestir fræðimenn áfram að gagnrýna öll
opinber kerfi sem fela í sér sóun og óskilvirkni. Það eiga ekki að
vera neinar heilagar kýr í þeim efnum – og ekki ær heldur.
Af hverju er litið á gagnrýni á
landbúnaðarkerfið sem árás á bændastéttina?
Heilagar ær og kýr
Samtök sauðfjárbænda hafa beitt fjárhags-
legu áhrifavaldi sínu og sagt upp verkefna-
samstarfi við Hagfræðistofnun Háskóla
Íslands vegna greinaskrifa og ályktana
Þórólfs Matthíassonar, prófessors í hag-
fræði við HÍ. Vissulega geta bændasam-
tökin beint viðskiptum sínum þangað sem
þeim hentar en ætti það þá ekki einnig að
gilda um okkur, kaupendur framleiðsluvara
bænda? En eins og allir vita standa sam-
tök bænda þétt með stjórnvöldum í því að
hindra að íslenskir neytendur geti, að eigin
vild, keypt erlendar landbúnaðarvörur.
Í greinunum, sem að sögn Þórólfs byggja
á gögnum frá Bændasamtökunum sjálf-
um, eru upphæðir ríkisstyrkja til land-
búnaðar gagnrýndar, fyrirkomulagið talið
hefta framþróun í greininni og vera and-
stætt hagsmunum bænda og skattgreið-
enda. Íslenskur landbúnaður fær einhverja
hæstu ríkisstyrki í heimi samkvæmt
OECD. Heildartilfærslur frá skattgreið-
endum eru árlega 11 milljarðar og innflutn-
ingsverndin kostaði neytendur annað eins
til skamms tíma, þó að lágt gengi krónunn-
ar nú hafi lækkað þá upphæð. Hagsmuna-
samtök bænda fá af ríkisstyrknum til
starfsemi sinnar.
Þessi háu framlög til íslensks land-
búnaðar eru öðru hverju gagnrýnd, en því
miður hafa stjórnmálamenn og við sem
störfum innan stjórnmálaflokka lítið látið
okkur landbúnaðarkerfið varða, síðan
Alþýðuflokkurinn var og hét, e.t.v. vegna
skorts á þekkingu á kerfinu. Fréttir berast
reglulega um að samningar stjórnvalda við
bændur hafi verið framlengdir en engin
umræða fer fram. Fjölmiðlar eða fræði-
menn hafa lítið hjálpað okkur síðan hag-
fræðingarnir Þorvaldur Gylfason og Guð-
mundur Ólafsson gagnrýndu og greindu
landbúnaðarkerfið ötullega fyrir allmörg-
um árum. Nú hefur Þórólfur Matthíasson
sett málið rækilega á dagskrá í greinum
í Fréttablaðinu að undanförnu. Ég þakka
honum kærlega fyrir það og þá vinnu sem
hann hefur lagt í greininguna, sem er
kjörin til að byggja umræðu á.
Eitt af því sem gagnrýnt var eftir hrun
var skortur á gagnrýni og fræðilegri grein-
ingu á íslenska fjármálakerfinu. Horft var
m.a. til fræðimanna háskóla og þeir taldir
hafa brugðist íslenskum almenningi. Mark-
mið fræðilegrar umræðu um landbúnaðar-
kerfið er að bæta kerfið og gera það mark-
vissara fyrir bændur og skattgreiðendur.
Með fræðilegri greiningu á landbúnaðar-
kerfinu eru háskólakennarar því að rækja
skyldur sínar við þá sem greiða þeim laun,
íslenska skattgreiðendur.
Þöggun Samtaka sauðfjárbænda?
Landbúnaður
Margrét S.
Björnsdóttir
aðjúnkt við
HÍ og félagi í
Samfylkingunni
Fyrirmyndargjörningur
Einar Skúlason sagði sig úr Fram-
sóknarflokknum á mánudag. Einar
hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum
fyrir flokkinn og var til að mynda
oddviti hans í síðustu borgarstjórnar-
kosningum. Einar var varaþingmaður
flokksins í Reykjavíkurkjördæmi
suður, en um leið og hann sagði
sig úr flokknum sagði hann sig
frá því embætti. Það hefði verið
sérkennileg aðstaða fyrir Vigdísi
Hauksdóttur, þingmann flokksins
í kjördæminu, því utanflokks-
maður hefði tekið sæti hennar
í forföllum. Það hefur því miður
allt of oft gerst, en gjörningur
Einars er til eftirbreytni.
Sterka staðan
Borgaryfirvöld lögðu fram sex
mánaða áætlun í gær. Stjórnendur
voru keikir með reksturinn og sögðu
stöðu borgarinnar sterka. Það
skýtur skökku við miðað við fyrri
yfirlýsingar um hagræðingarþörf og
hækkun gjalda. Betur hefði farið ef
menn hefðu sagt eins og er; enginn
stendur vel í miðju hruni en
ljós eru í myrkrinu.
Það er sennilega of
mikill sannleikur
fyrir pólitíkina.
Hugmyndaríkt
höfrungahlaup
Guðmundur Steingrímsson hyggur
nú á stofnun stjórnmálaflokks. Hann
hefur sagt að fleiri en óánægðir
framsóknarmenn eigi þar heima og
meðal þeirra sem hann taldi í þeim
hópi voru Evrópusinnaðir félagar í
Vinstrihreyfingunni – grænu fram-
boði. Þetta verður að teljast áhuga-
verð hugmynd. Augljóst er að til eru
vinstri græn sem eru svag fyrir ESB
en óljósara er af hverju þau ættu
að ganga í flokk hægra megin við
Evrópuflokkinn Samfylkinguna,
eins og Guðmundur hefur sagt
sinn flokk verða.
kolbeinn@frettabladid.is