Sjómaðurinn - 01.06.1940, Qupperneq 16

10
SJÓMAÐURINN
SAGA VITANNA :
Eddystone-vitinn og hin sögu-
lega smíði hans fyrir 252 árum.
1 síðasta hefti Sjómannsins birtist upphaf að
sögu vitanna. Hér fer á eftir framhald þessarar
fróðlegu greinar.
II.
AÐ er hægt að fullyrða, að enginn viti, hvorki
fyr á tímum, eða í nútíðinni, hafi átt eins
sögulega æfi og Eddystone-vitinn. Fáir eða engir
vitar eiga eins merkilega sögu.
Kddystone, en vitinn her nafn silt af þessu orði,
þýðir hverfisteinn. Það er þó ekki átt við það, að
steinn snúist um sjálfan sig, heldur hitt, að vatnið,
eða sjórinn í kring um hann, er altaf á hringiðu.
Það snýst um sjálft sig, hamast í ofsalegri hring-
iðu, er aldrei kvrt eða rólegt. Steinn þessi gnæfir
innihalda ca. % tonn af mjög sterku sprengiefni,
en sprenging þess er alveg nóg til þess að sökkva
eða orsaka alvarlegar skemdir á hvaða kaupfari,
sem vera skal. Til allrar hepni er þó aðeins liægt
að nota þessi tundurdufl (með nokkrum árangri)
á mjög grunnu vatni.
Eins og áður er á minst, er það segulmagn
skipsins, sem orsakar sprengingu duflsins, og
þess vegna eru varnirnar gegn ]jeim beinlinis í þvi
fólgnar að gera skipin ósegulmögnuð. Þetta er
gert á þann hátt, að rafmagnsleiðslur eru vafðar
um allan skrokk skipsins, en með því að hleypa
straum í gegnum þær, er hægt að framleiða seg-
ulmagn, sem vinnur á móti seguhnagni skipsins,
]). e. a. s. gerir skipið ósegulmagnað. Hve langar
leiðslur eða sterkan straum þarf í hverju einstölui
skipi, má finna með þvi að mæla með sérstökum
tækjum, hve sterkt segulmagn skipsins er. í mjög
stórum skipum gela leiðslurnar orðið alt að 10
milur á lengd.
í þessu sambandi má minnast á það, að skip,
sem eru útbúin á þennan liátt, verða að nota
tvenskonar segulskekkjutöflur fyrir kompása
sína, — önnur taflan er notuð þegar straumur er
á Ieiðslunum, en hin, þegar þær eru ekki notaðar.
(Lauslega þýtt og stytt).
Framhald hinna fróðlegu og skemtilegu
greina um fræga vita.
upp úr botni Ermarsundsins, nokkru norðar en
stefnan er milli Lizard Point og Star Point, 14 sjó-
mílum suðvestur af Plymouth og í réttri stefnu inn
og úl um Plymouthsundið. Um allar aldir liafa
fjöldamörg skip farisl við þetta sker. Mjög oft
hafði verið rætt um að byggja vita á þessu hættu-
lega skeri, en allaf höfðu menn látið sitja við áætl-
anir einar, því að menn töldu ákaflega líldegt, að
ómögulegt myndi reynast að festa steypuna við
þennan dranga, sem aðeins skagaðí skáhalt upn
úr sjónum við háflæði og var umvafinn hinum
sterkustu og viltustu straumum, svo að jafnvel
þjóðsagnir mynduðust um að allir æstustu kraft-
ar náttúrunnar hefðu sameinast um að gera hann
að óvinnandi borg. Það var líka talið alveg óhugs-
andi, að leggja vitaskipi þarna, því að dýpið var
mjög mikið og sjávarbötninn þar ótryggur.
Árið 1696 kom þó maður nokkur, Henry Win-
stanley að nafni, með uppáslungu um að byggja
vita á skerinu og hvernig skyldi farið að því. Eftir
miklar atliugnair var áætlun lians samþykt.
Þessi Winstanley hafði engin tengsl við sjóinn
eða siglingarnar, hann var að eins smákaupmaður
i bænum Littlebury i Essex. Hann hafði ekkert vit
á byggingalist og þvi siður á vitabyggingum yfir
höfuð.
Oft liafði þessi maður þó vakið á sér nokkra
athygli fyrir einkennilega mikla vélfræðisnilli af
ólærðum manni að vera. Þetta vélagrúsk hans hafði
jafnvel haft þær afleiðingar, að íbúarnir i ])essu
litla þorpi héldu, að hann væri ruglaður í ríminu
og tóku litið mark á honum.
Þessi saga var til dæmis sögð af honum: Hann
átti húgarð utan þorpsins. í gestastofu þessa bú-
garðs hafði hann komið fyrir einhverskonar véla-
útbúnaði, sem hann setti i gang. þegar gestir komu