Morgunblaðið - 12.01.2009, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. JANÚAR 2009
Evrópusambandið | Umhverfismál
LOFTSLAGSMÁL Hugi Ólafsson,
skrifstofustjóri hjá umhverfis-
ráðuneytinu.
H
ugi Ólafsson, skrifstofustjóri
hjá umhverfisráðuneytinu,
lítur svo á að Evrópusam-
bandið hafi verið leiðandi í
loftslagsmálunum.
„Evrópusambandið hefur öðrum
fremur haft pólitískt frumkvæði á al-
þjóðavísu í loftslagsmálum á undan-
förnum árum, sem hefur meðal ann-
ars komið fram í baráttu á sínum
tíma við að tryggja að Kýótó-
bókunin gengi í gildi og síðan í því að
koma á fót nýjum viðræðum um al-
þjóðlegt samkomulag, sem taki við
að loknum gildistíma Kýótó-
bókunarinnar árið 2012. Þær við-
ræður hófust árið 2006, komust á
fullt skrið í kjölfar Balí-fundarins í
desember 2007 og á að ljúka með al-
þjóðlegu samkomulagi í Kaup-
mannahöfn í lok árs 2009,“ segir
Hugi, sem telur ESB hafa sent skýr
skilaboð um að stefna beri að sam-
drætti í losun gróðurhúsagasa.
Sambandið hefur gefið tóninn
„Evrópusambandið hefur unnið
mikið að því að fá Bandaríkin og stór
þróunarríki eins og Kína og Indland
að samningaborðinu og hefur gefið
tóninn um minnkun losunar á vænt-
anlegu nýju skuldbindingartímabili
með því að segjast vera tilbúið að
minnka losun um 20% árið 2020 mið-
að við 1990 og um 30% ef önnur ríki
taka þátt í bindandi alþjóðlegu sam-
komulagi eftir 2012.“
– Hver er reynslan af
viðskiptakerfi ESB með
losunarheimildir?
„Meginhugmyndin
að baki Kýótó-
bókuninni er kerfi
framseljanlegra kvóta,
ekki ósvipað íslenska
fiskveiðistjórn-
unarkerfinu. Sett er
þak á losun einstakra
ríkja og viðskipti með
kvóta leyfð í því skyni
að nýta markaðinn til
að leita hagkvæmustu
lausna og hvetja til
loftslagsvænnar
tækniþróunar.
Slíkur alþjóðlegur markaður milli
ríkja er í gangi á grunni Kýótó-
bókunarinnar, en langstærsti ein-
staki losunarmarkaðurinn er hins
vegar innri markaður ESB (ETS),
sem var settur á fót 2005, áður en
Kýótó-bókunin gekk í gildi. Nú eru
yfir 10.000 fyrirtæki skyldug til að
taka þátt í ETS – einkum á sviði
orkuframleiðslu með kolum og öðru
jarðefnaeldsneyti, en einnig í ýms-
um framleiðsluiðnaði – sem nær yfir
nær helming losunar ESB-ríkja.
Svipaðir markaðir hafa verið sett-
ir upp eða eru í mótun m.a. í Ástr-
alíu, Nýja-Sjálandi og í sumum ríkj-
um Bandaríkjanna og hafa menn
horft til kerfis ESB og þeirrar
reynslu sem fengin er af því. ESB
sér fyrir sér að ETS geti í framtíð-
inni orðið kjarninn í alþjóðlegu kerfi
kolefnisviðskipta. Hvernig sem þró-
unin verður í því er ljóst að menn
munu horfa grannt til reynslu ESB
af viðskiptakerfinu og
hvernig það virkar til
að draga úr losun og
að ná markmiðum á
hagkvæman hátt.
Ísland aðili að ETS
– Hver er staða Ís-
lands með tilliti til
ETS og stefnu ESB í
loftslagsmálum?
„Ísland er nú form-
lega aðili að ETS-
kerfinu ásamt Noregi
og Liechtenstein, en í
raun fellur ekkert
fyrirtæki hér á landi
undir skilgreiningar
ETS eins og er. Þetta breytist þegar
losun frá flugi kemur inn í viðskipta-
kerfið innan nokkurra ára. Íslensk
stjórnvöld eru nú að skoða hvaða
áhrif nýsamþykktar tillögur ESB
um loftslagsmál og orkunýtingu eft-
ir árið 2012 munu hafa á Íslandi.
Þá kemur ýmis ný starfsemi inn í
kerfið, þar á meðal áliðnaður og
járnblendi og því ljóst að stór hluti
losunar Íslands verður í framtíðinni
innan ETS.
Evrópusambandið hyggst skoða
hvort hætta sé á því að áliðnaður og
skyld starfsemi flytjist frá Evrópu
til annarra ríkja þar sem ekki eru
viðlíka kvaðir á losun gróðurhúsa-
lofttegunda og haga reglum þannig
að ekki séu líkur á því. Sambandið
telur að slíkur „leki“ sé ekki ein-
ungis bagalegur fyrir iðnað í Evrópu
heldur muni beinlínis hafa neikvæð
áhrif á losun á heimsvísu.
 Meira á mbl.is/esb
Óumdeilt forystuafl
í loftslagsmálunum
Hugi Ólafsson
 Stór hluti losunar Íslands verður innan kvótakerfisins
SAGAN Albert S.
Sigurðsson, umhverf-
islandfræðingur.
F
járframlög voru
ekkert í sam-
ræmi við þær
kvaðir sem
hrundu inn til okkar.
Þetta byrjaði árið 1996,
þegar Hollustuvernd
ríkisins (nú undir Um-
hverfisstofnun) fékk til
sín mörg hundruð
reglugerðir um eitur-
efna-, matvæla- og um-
hverfismál fyrir til-
stuðlan EES-samningsins. Stofnunin
gat varla sinnt þessu vel, með 30 til 40
manns í vinnu,“ segir Albert S. Sig-
urðsson, umhverfislandfræðingur,
sem starfaði hjá Hollustuvernd og
síðar Umhverfisstofnun til margra
ára, um álagið eftir samþykkt EES-
samningsins 1994.
„Tilskipanir ESB fóru að hafa
gífurleg áhrif á málaflokka sem
tengdust hollustuvernd og á reglu-
gerðir á Íslandi sem umhverfisráðu-
neytið þurfti að aðlaga að kröfum
ESB. Við þurftum að taka á okkur
margvíslegar kvaðir ESB án þess að
geta sagt til um eðli og innihald.“
Hefðu meiri áhrif innan ESB
Albert, sem starfar nú í Finnlandi,
telur Íslendinga munu hafa meiri
áhrif á reglugerðir ESB með því að
gerast aðilar að sambandinu.
„Það sem mun líklega gerast ef Ís-
lendingar ganga í ESB er að við mun-
um hafa meira að segja
um þá stefnu í hollustu-
háttamálum sem við er-
um nú þegar að vinna
eftir. Við inngöngu ætt-
um við ekki að fá á okk-
ur auknar kvaðir í þeim
málaflokki. Þó þyrftum
við að taka okkur á í öðr-
um umhverfismálum s.s.
kortagerð, náttúruvernd
og skipulagsmálum, sem
hingað til hafa ekki verið
beintengd stefnu ESB.“
Hann telur líklegt að
Ísland gæti í samvinnu
við norrænu ríkin haft
áhrif á reglugerðir ESB.
„Við gætum einnig tekið þátt í því
með hinum Norðurlöndunum innan
ESB að standa saman í vissum mál-
um. Þá á ég við að Norðurlandaþjóð-
irnar geti talað einni röddu, sem er
rökrétt, enda umhverfisvandamálin
sem við er að etja oft svipuð í köldu
loftslagi norðurhjarans.“
Hefðu meiri
áhrif innan ESB
 Norðurlöndin ættu að vinna saman
Albert S. Sigurðsson
NÁTTÚRUVERND Árni Finnsson,
formaður Náttúruverndarsamtaka
Íslands.
U
mhverfislöggjöf Evrópusam-
bandsins hefur mikil áhrif á
Íslandi. Í því sambandi má
nefna Vatnatilskipun ESB,
tilskipun ESB um viðskiptakerfi
með losunarheimildir, sem líklega er
besta stjórntækið sem Alþingi hefur
samþykkt til að koma megi böndum
á losun gróðurhúsalofttegunda frá
áliðnaði hér á landi,“ segir Árni
Finnsson, formaður Náttúruvernd-
arsamtaka Íslands, þegar hann er
beðinn um að draga saman framlag
sambandsins í umhverfismálum.
Hann setur kröfur sambandsins í
loftslagsmálum í samhengi við sam-
þykktir Alþingis á síðustu árum.
„Sú spurning vaknar hvers vegna
þurfi lagasetningu frá Brussel til að
tryggja fullveldi Íslands gagnvart al-
þjóðlegum álfyrirtækjum, löggjöf
sem ekki næst fram á Alþingi eða
fyrir atbeina ríkis-
stjórnar Íslands.“
Hefur þæfst fyrir
þingmönnum
Árni rifjar upp áhrif
EES-samningsins á
umhverfið á Íslandi.
„EES-samningurinn
færði okkur lög um mat
á umhverfisáhrifum.
Alþingi yrði að fullgilda
Árósasamninginn ef Ís-
land fengi aðild að ESB
en sá samningur hefur
þæfst fyrir alþingis-
mönnum í rúm 7 ár.
Þar með tryggði aðild
þátttökurétt almennings í ákvarð-
anatöku um umhverfismál og að-
gengi almennings að réttarúrræðum
væri tryggt. Loftslagsstefna Íslands
væri mun skýrari og samvinna við
almannasamtök í Evrópu miklu
meiri ef Ísland ætti aðild að ESB,“
segir Árni, sem þó telur margt
ámælisvert í loftslagsstefnu ESB.
„Stefna ESB í lofts-
lagsmálum nær ekki
máli. Samþykkt ráð-
herranefndarinnar um
miðjan síðasta mánuð
um aðgerðir í loftslags-
málum stenst ekki þær
kröfur sem vísindin
gera til stjórnmála-
manna sem segjast
taka loftslagsvána al-
varlega. Hún er enn
langt utan þess ramma
sem vísindin marka. Á
hinn bóginn er lofts-
lagsstefna ESB það
skásta sem í boði er.
ESB hefur gengið
lengst og haft forustu í samninga-
viðræðum á alþjóðavettvangi. Önnur
iðnríki, Ástralía, Bandaríkin, Japan
eða Kanada eru enn langt á eftir
ESB hvað stefnumótun og aðgerðir
varðar. Það kann þó að breytast þeg-
ar Barack Obama tekur við völdum
enda var stjórn George W. Bush
dragbítur í samningaviðræðum.“
Árni segir mörg samtök hafa
gagnrýnt Evrópusambandið fyrir
skort á aðgerðum í loftslagsmálum.
„Umhverfis- og mannúðarsamtök,
Greenpeace, Friends of the Earth
Europe, Climate Action Network,
Oxfam og WWF hafa gagnrýnt Evr-
ópusambandið harðlega fyrir að
standa ekki við gefin fyrirheit um
aðgerðir í loftslagsmálum.
Brugðist forustuhlutverkinu?
Beinist gagnrýni þessara samtaka
að Evrópusambandinu fyrir að
bregðast forustuhlutverki sínu í
loftslagsmálum og fyrir að standa
ekki við gefin fyrirheit þegar lofts-
lagsmarkmið þess (20-20-20) voru
upphaflega kynnt í mars 2007. Gagn-
rýni þessara samtaka er nauðsyn-
legt aðhald eigi árangur að nást í
Kaupmannahöfn; aðhald sem íslensk
stjórnvöld hefur skort,“ segir Árni
og vísar til alþjóðlegra samninga-
viðræðna um næstu skref í loftslags-
málum í Kaupmannahöfn í desem-
ber næstkomandi.
Hann segir sænska umhverfis-
verndarsinna telja evrópskt sam-
starf í umhverfismálum mikils virði.
„Í september samþykkti sænski
Umhverfisflokkurinn í almennri at-
kvæðagreiðslu flokksfélaga að
leggja af andstöðu sína við aðild Sví-
þjóðar að Evrópusambandinu.
Meginrök flokksforustunnar fyrir
þeirri stefnubreytingu voru að helsti
vettvangur umræðu og ákvarð-
anatöku í umhverfismálum væri í
Brussel, á vettvangi sambandsins.
Til að ná árangri, var röksemd
flokksforustunnar, þyrftu Svíar að
beita sér fyrir öflugri loftslags-
stefnu, umhverfislöggjöf í Brussel.
Hið sama gæti gilt hér á landi.
Svíar verða í forsæti fyrir Evrópu-
sambandið frá lok júní í ár og munu
þá samhæfa stefnu sambandsins fyr-
ir fundinn í Kaupmannahöfn.
Það mál verður því efst í forgangs-
röð ríkisstjórnar Fredriks Rein-
feldts í ár, sem leggur mikinn metn-
að í að ná árangri.“
 Meira á mbl.is/esb
Loftslagsstefnan yrði mun skýrari
 Formaður NSÍ telur að ESB-aðild myndi tryggja meira gagnsæi í ákvörðunartöku í umhverfismálum
 Sænski Umhverfisflokkurinn lítur svo á að í Brussel sé að finna helsta vettvang umhverfisumræðunnar
Árni Finnsson
Meira á
mbl.is/esb
Verslunarkerfi með kolefnis-
kvóta mun hafa áhrif á Íslandi
jafnt á flugið sem og áliðnaðinn.