Morgunblaðið - 29.06.2009, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 29. JÚNÍ 2009
Óskar Magnússon.
Ólafur Þ. Stephensen.
Útgefandi:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Heilbrigðis-ráðherragetur verið
maður röggsamur.
Honum er hins vegar
líka lagið að tefja mál og reyna
að drepa þeim á dreif, hugnist
honum ekki hvert þau stefna.
Hugsanleg meðhöndlun er-
lendra sjúklinga í Heilbrigð-
isstofnun Suðurnesja er eitt
þeirra mála þar sem erfitt virð-
ist að fá Ögmund Jónasson til
að taka af skarið. Einkarekna
heilbrigðisfyrirtækið Nordhus
Medical hefur hug á að nýta
vannýttar nýjar skurðstofur á
Heilbrigðisstofnun Suð-
urnesja. Þar myndu t.d. sjúk-
lingar frá Noregi og Svíþjóð
fara í aðgerðir, niðurgreiddar
af heimaríkjum sínum. Þar að
auki hefur Nordhus Medica
hug á að skoða nýtingu sjúkra-
hússins á gamla varnarliðs-
svæðinu.
Nordhus Medica hefur tölu-
verða reynslu af rekstri heil-
brigðisstofnana víða um heim.
Í viðtali við Morgunblaðið sl.
föstudag furðaði stofnandi fyr-
irtækisins, Otto Nordhus, sig á
viðbrögðum íslenska heilbrigð-
isráðherrans, sem virðist gefa
lítið fyrir hugmyndirnar og
ekki telja ástæðu til að fjalla
málefnalega um
þær næstu 6-7
vikurnar. Svara
er fyrst að vænta
15. ágúst.
Á undanförnum árum hefur
hver fréttin rekið aðra um
bága fjárhagsstöðu
Heilbrigðisstofnunar Suð-
urnesja. Þjónustan hefur ver-
ið skert og sjúklingar neyðst
til að leita annað. Tvær glæ-
nýjar skurðstofur hafa staðið
lítt ónotaðar og því stefnt í að
sú mikla fjárfesting færi að
hluta forgörðum.
Nordhus Medica fer ekki
fram á annað en að leigja
þessa aðstöðu fyrir aðgerðir á
borð við mjaðmaliðaskipti,
magaminnkun og hjarta- og
æðasjúkdómaaðgerðir. Þann-
ig myndu sértekjur sjúkra-
hússins aukast verulega og
fjöldi starfa skapast.
Ráðherra svaraði engu um
málið á þingfundi á föstudag,
en var umhugað um að koma á
framfæri að hér væri um „bis-
ness“ að ræða.
Ráðherrann má ekki láta
óbeit sína á viðskiptum villa
sér sýn. Í þessu tilviki virðist
„bisness“ geta styrkt Heil-
brigðisstofnun Suðurnesja. Í
almannaþágu.
Fleiri störf og
sértekjur HSS}
Viðskipti
í almannaþágu
Vandséð erhvernig
bæjarfulltrúarnir
í Kópavogi, þeir
Flosi Eiríksson,
bæjarfulltrúi
Samfylkingarinnar og Ómar
Stefánsson, bæjarfulltrúi
Framsóknarflokksins, ætla
að snúa sig út úr fullri þátt-
töku sinni í ákvörðunum um
lánveitingar frá Lífeyrissjóði
Kópavogs til Kópavogsbæjar.
Á forsíðu Morgunblaðsins á
laugardag var frétt þar sem
fram kom að stjórnarmönnum
í Lífeyrissjóði Kópavogs var
kunnugt um hverjar lánveit-
ingar sjóðsins voru til Kópa-
vogsbæjar. Jafnframt að
stjórnarmönnum hafi verið
kunnugt um að farið hefði
verið út fyrir lagaheimildir í
lánveitingum til Kópavogs-
bæjar. Vitnað var í tölvu-
póstsamskipti framkvæmda-
stjóra lífeyrissjóðsins við alla
stjórnarmenn sjóðsins, þar á
meðal þá Flosa Eiríksson og
Ómar Stefánsson.
Því var það illskiljanlegt
þegar Flosi Eiríksson sagði í
frétt á bls. 2 í Morgunblaðinu
í gær, sunnudag: „Ég stend
við það sem ég hef sagt í
minni fyrri yfirlýsingu og það
hafa ekki komið
fram neinar nýjar
upplýsingar í mál-
inu.“
Eru það ekki
nýjar upplýsingar
að Flosi tók þátt í að semja þá
greinargerð sem fram-
kvæmdastjóri sjóðsins sendi
til Fjármálaeftirlitsins hinn
15. janúar sl.?
Flosi hafði áður haldið því
fram að gögn hefðu verið
„matreidd“ sérstaklega fyrir
stjórn sjóðsins en aðrar upp-
lýsingar síðan verið kynntar í
greinargerð til FME. Undir
þennan málflutning hafði Óm-
ar Stefánsson tekið. Það var
augljós ásetningur bæjarfull-
trúanna að láta Gunnar I.
Birgisson, fráfarandi bæj-
arstjóra og Sigrúnu Braga-
dóttur, framkvæmdastjóra
Lífeyrissjóðs Kópavogs, axla
alla ábyrgð af því að lánveit-
ingar til Kópavogs höfðu farið
fram úr leyfilegu hámarki.
Ábyrgð þeirra Flosa og
Ómars er ekki minni en
hinna. Þeir eru kjörnir bæj-
arfulltrúar og þeir sitja í
stjórn Lífeyrissjóðs Kópa-
vogs. Þeir þurfa að gera
hreint fyrir sínum dyrum.
Þeir þurfa að axla ábyrgð.
Ábyrgð Flosa og
Ómars er ekki
minni en hinna }
Bæjarfulltrúar axli ábyrgð
K
onungsbók Arnaldar Indr-
iðasonar er áminning um hvaða
verðmæti eru Íslendingum dýr-
ust – skrifuð þegar lífsgæða-
kapphlaupið stóð sem hæst. Lífið
er lagt að veði fyrir nokkrar rifur úr Konungs-
bók; pappíra sem ekki missa verðgildi sitt á
þúsund árum.
„Það er allt saman satt,“ segir langamma
Stefanía Ósk Júlíusdóttir um Íslendingasög-
urnar. „Það þýddi ekkert fyrir kennarann að
berja ofan í mig að þetta væri hugarburður
gamalla munka í klaustrum. Ég sagðist trúa
hverju einasta orði, las þær sem krakki – þetta
voru mínir reyfarar.“
Orð hennar koma upp í hugann þegar rústir
bæjarins á Stöng eru skoðaðar. Nú geyma
veggirnir minningu Gauks Trandilssonar, ekki Þjórsdæla
sem talið er að hafi verið til á bókfelli fram á 14. öld. Um
miðja 19. öld sagðist Vígfús „víðförli“ reyndar hafa eignast
skræðu af henni og týnt, en ekki lögðu allir trúnað á frá-
sögn hans.
Í Njálssögu er Gaukur sagður sá sem „fræknastur mað-
ur hefur verið og best að sér görr“. Illa hafi orðið með
þeim Ásgeiri Elliða Grímssyni fóstbróður hans, því Ás-
grímur hafi orðið banamaður Gauks.
Af lýsingunni má ráða að litið hafi verið á Gauk sem
hetju sambærilega við Gunnar á Hlíðarenda. Uppi eru
sögusagnir um að Gaukur hafi verið drepinn við Gauks-
höfða, en Brynjólfur frá Minna-Núpi hefur greint frá því
að á öndverðri 19. öld hafi fundist þar bein og spjótsoddur.
„Það er allt saman satt,“ segir langamma.
Fyrir neðan Stöng eru steinar í Rauðá svo
stikla má yfir þegar lítið er í ánni. Er þaðan ör-
stutt til Steinastaða, eins og vísan segir:
Önnur var þá öldin er Gaukur bjó í Stöng;
þá var ei til Steinastaða leiðin löng.
Vart leikur vafi á því að Gauki hafi orðið tíð-
förult til Steinastaða og gefið er í skyn í vísunni
af hverju. Vigfús „víðförli“ sagðist hafa lesið í
Þjórsdælu að Gaukur hefði fíflað Þuríði hús-
freyju á Steinólfsstöðum og hún verið skyld
Ásgeiri, „þar af óx óþokkinn milli þeirra er dró
til þess að Ásgeir drap Gauk.“
Og Matthías Þórðarson dregur sömu álykt-
un: „En sennilegast er að töfrar Þuríðar á
Steinólfsstöðum hafi ekki verið annars eða
verra eðlis en nöfnu hennar á Fróðá og margra
annarra kynsystra þeirra fyrr og síðar, andans atgjörvi,
ástúðlegt viðmót og heillandi fegurð, hæfileikar, sem nutu
sín því betur og höfðu því sterkari áhrif, því meiri maður
og því betur „at sér görr“ sem sá var, sem reyndi.“
Annarri ástar- og harmsögu lauk með eiðrofum fóst-
bræðra. „Þeim var ég verst er ég unni mest,“ mælti Guð-
rún Ósvífursdóttur í Laxdælu. Stefanía langamma kom
nýlega að leiði Guðrúnar, sem hefur verið gert upp norðan
við gaflinn á kirkjunni að Helgafelli. Ef til vill býr þar
svarið við spurningunni sem vaknar við ummæli hennar,
því þessi tvö standast á, Guðrún og Kjartan, horfast í augu
yfir fjöll og firnindi, annað fyrir norðan og hitt fyrir sunn-
an. Annars snúa ýtar austur og vestur.
Þannig togast á ástir og harmur í menningararfi þjóð-
arinnar. „Það er allt saman satt.“
Eftir Pétur
Blöndal
Pistill
Ástir og harmur togast á
Gífurlegt afl liggur
ónýtt í fallvatninu
Eftir Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Þ
ótt raunhæft sé að tvö-
falda rafmagnsfram-
leiðslu með vatnsafli á
næsta áratug eða svo
mun hlutur þessa um-
hverfisvæna orkukosts í heildar-
raforkuframleiðslu heimsins ekki
aukast að ráði. Ástæðan er einföld:
nýjar virkjanir ná ekki að halda í við
kolaorkuverin sem spretta upp eins
og gorkúlur í Kína.
Eins og staðan er hefur um þriðj-
ungur vatnsaflsins í heiminum verið
nýttur og því svigrúm til að þrefalda
núverandi framleiðslugetu.
Ekki verður þó hægt að virkja
allsstaðar. Það liggur í augum uppi.
Aðrar þjóðir eiga sinn Gullfoss.
Það má hins vegar auka nýtni nú-
verandi innviða með tækni sem við
fyrstu sýn virðist mótsagnakennd.
Orka vatnsins er sótt í fallþunga
þess, þegar það knýr hverflana og
með því að dæla því upp í uppistöðu-
lón má því auka hagkvæmni margra
virkjana verulega frá því sem nú er.
Mikið svigrúm í Asíu og Afríku
Vikið var að þessum valkosti á
heimsþingi Alþjóðlegu vatnsafls-
samtakanna (IHA) í Reykjavík fyrir
helgi en þar kom fram að hlutur
vatnsorkunnar í heildar-raforku-
framleiðslu heimsins er nú um 17%.
Þegar er búið að nýta um 75% vatns-
orkunnar í Evrópu og er hlutfallið
áætlað 70% í Norður-Ameríku, 33% í
Suður-Ameríku, 22% í Asíu og að-
eins um 7% í Afríku.
Svigrúmið er langmest í Asíu þar
sem virkjun ónýttra virkjunarkosta
myndi tvöfalda núverandi raforku-
framleiðslu úr vatnsafli.
Eftirspurnin er gífurleg. Risa-
virkjunin í Þriggja gljúfra stíflunni í
Kína jók hlut vatnsaflsins í landinu
aðeins tímabundið, enda eru að jafn-
aði opnuð tvö kolaorkuver á viku eða
svo í þessu fjölmennasta ríki heims,
þrátt fyrir að virkjunin, sem er um
32 sinnum öflugri en Kárahnjúka-
virkjun, sé stærsta vatnsaflsvirkun
sögunnar.
Kallar á sterkari stíflur
Breytingar á loftslagi og úrkomu-
mynstri hafa eins og gefur að skilja
mikil áhrif á vatnsbúskap virkjana
og mun aukin úrkoma á einstökum
svæðum vegna hlýnunar kalla á
styrkingu núverandi stíflumann-
virkja, að sögn Richard M. Taylor,
framkvæmdastjóra Alþjóðlegu
vatnsaflssamtakanna.
Vatnsaflið sækir orku í hverfla-
tæknina, tækni sem áratuga reynsla
er komin á, og segir Taylor nýtnina
yfirleitt um 90%. Aukning umfram
það kalli á útgjöld sem ekki sé víst
að muni skila sér í auknum arði.
Taylor segir að stöðugt sé verið að
uppgötva nýja virkunarkosti og hag-
kvæmni virkjunarkosta sem áður
voru taldir óarðbærir.
Hann segir jafnframt að margar
virkjanir í Evrópu séu komnar á ald-
ur og því verði brýnt að lengja líf-
tíma þeirra um leið og þær verði lag-
aðar að hlýnun og breyttum
markaðsaðstæðum þar sem þörf
krefur. Meðalaldur stíflna í Bret-
landi, svo dæmi sé tekið, sé yfir
hundrað ár. Margar endist mun
lengur. Til hliðsjónar megi reikna
með að hverflarnir endist í um þrjá
til fjóra áratugi eða svo.
Reuters
Meginstíflan Þriggja gljúfra stíflan í Yangtze-fljóti í Kína. Samanlagt er
afl virkjananna 22,5 gígawött, um það bil 32-falt afl Kárahnjúkavirkjunar.
Hægt er að þrefalda núverandi
raforkuframleiðslu með vatns-
afli. Svigrúmið til að auka fram-
leiðsluna er mest í Asíu þar sem
rúmur fimmtungur mögulegs
vatnsafls hefur verið nýttur.
„Alþjóðlegu vatnsaflssamtökin
eru stofnuð af Menningar-
málastofnun Sameinuðu þjóðanna,
UNESCO, og er
megintilgangur
þeirra að vinna
að sjálfbærni
vatnsafls. Þing-
ið í Reykjavík
var líklega það
þing samtak-
anna sem flestir
áhrifamenn
hafa sótt fram
að þessu,“ segir
Bjarni Bjarnason, forstjóri Lands-
virkjun Power og stjórnarmaður í
Alþjóðlegu vatnsaflssamtökunum.
Bjarni segir alþjóðasamtök á
borð við Oxfam, World Wildlife
Fund og Nature Conservancy í
Bandaríkjunum koma að starfi
samtakanna, auk Alþjóðabankans
og fleiri banka. Þá taki ýmsar
ríkisstjórnir og ráðherrar nokk-
urra Afríkuríkja þátt í starfinu,
að frátöldum vatnsorkugeiranum.
Meginmarkmið samtakanna sé
að vinna að sjálfbærni vatnsafls-
ins, enda fari þar einn besti orku-
kosturinn nú um stundir sem
bjóði upp á mun ódýrari orku en
sólar- og vindorkan sem eigi þó
framtíðina fyrir sér.
FUNDAÐ
Í REYKJAVÍK
Bjarni Bjarnason