Morgunblaðið - 30.04.2010, Síða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 30. APRÍL 2010
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Ríkisstjórninfékk heldurneyðarlega
útkomu úr skoð-
anakönnun sem
MMR gerði og Við-
skiptablaðið sagði
frá í gær. Í könn-
uninni kom fram að 86% stjórn-
enda í 300 stærstu fyrirtækjum
landsins styðja ríkisstjórnina
ekki, en aðeins 14% treysta sér
til að lýsa yfir stuðningi við
hana.
En þótt niðurstaðan sé neyð-
arleg fyrir ríkisstjórnina og um
leið sláandi við fyrstu sýn, þá
þarf hún við nánari umhugsun
ekki að koma á óvart. Rík-
isstjórninni hefur algerlega
mistekist að hleypa lífi í efna-
hag landsins og atvinnulíf.
Þrátt fyrir að hafa haft meira
en ár til að færa hluti til betri
vegar hefur nánast ekkert verið
gert af því tagi. Á hinn bóginn
hefur heilmikið verið aðhafst til
að draga máttinn úr atvinnulíf-
inu.
Þetta finna stjórnendur í fyr-
irtækjum landsins vel. Þeir
kannast til að mynda við skatta-
hækkanir, aðför að einstökum
atvinnugreinum, háa vexti og
gjaldeyrishöft í bland við alls-
herjar aðgerðaleysi. Þessi at-
riði hafa í sameiningu átt ríkan
þátt í að viðhalda því erfiða
efnahagsástandi sem hrundi yf-
ir landið fyrir hálfu öðru ári.
Annað í niðurstöðum fyrr-
nefndrar könnunar er ekki síð-
ur umhugsunarvert fyrir rík-
isstjórnina. Meira
en helmingur
stjórnenda stærstu
fyrirtækja lands-
ins, þeirra sem á
annað borð taka af-
stöðu, lýsir and-
stöðu við inngöngu
í Evrópusambandið. Þetta stað-
festir mikla og almenna and-
stöðu landsmanna við inngöngu
og ætti að verða til þess að rík-
isstjórnin endurskoðaði afstöðu
sína til umsóknarinnar. Nið-
urstaðan í þessari nýju könnun
er enn ein staðfesting þess að
umsóknarferlið er ekkert annað
en sóun á takmörkuðum fjár-
munum og slæm framkoma
gagnvart þjóðum Evrópusam-
bandsins, sem átta sig ef til vill
ekki á að verið er að draga þær
út í viðræður sem engan tilgang
hafa.
Ríkisstjórnin hefur enn tíma
til að taka sig á og snúa af þeirri
braut sem hún hefur verið á.
Hún getur hætt við aðild-
arumsóknina, fallið frá til-
raunum til að fá að greiða Ice-
save-skuld annarra, hætt við
frekari skattahækkanir, lækk-
að vexti og fellt niður gjaldeyr-
ishöftin svo nokkuð sé nefnt.
Óvinsældir ríkisstjórnarinnar
eru ekkert náttúrulögmál ef
hún tekur sig saman í andlitinu
og fer að vinna að hagsmunum
fólksins og fyrirtækjanna í
landinu. Haldi hún sig við sama
heygarðshornið eru aftur á
móti litlar líkur á að nokkur
breyting verði á vinsældunum.
Ríkisstjórnin getur
enn snúið af mark-
aðri braut og farið
að vinna að hags-
munum Íslands}
Ríkisstjórn í vanda
Tveir bankarsem enn eru á
forræði ríkisins,
annar beint og
hinn óbeint, eru nú
að brjóta allar sið-
ferðisreglur til að
ganga erinda
mannsins sem hljóp frá 1.000
milljarða skuldum (þrenn fjár-
lög íslenska ríkisins) og hafði
étið innan frá drjúgan hluta
hins íslenska bankakerfis og
haft lífeyriskerfi landsmanna í
eftirrétt. Þetta eru Lands-
banki Íslands og Arion banki.
Gerðir þess sama og fáeinna
annarra varð til þess að bank-
ar hrundu sem voru þó á papp-
ír stórríkir fáum mánuðum
fyrr. Því fylgdi fall hinnar ís-
lensku krónu. Þá varð efna-
hagslegt snjóflóð og þá urðu
margir undir sem áttu sér
einskis ills von. Mikið er talað
um hjálparaðgerðir fyrir minni
skuldara en treglegar gengur
að koma orðum í verk. Við
slíkar aðstæður er varasamt
að knýja menn til að ljúka sín-
um málum með erfiðum kost-
um. Komi síðar til aðgerðir
sem aðrir njóta,
sem hefðu mátt
duga hinum fyrr-
nefndu til að kom-
ast yfir sínar
þrengingar, er um
hróplega mis-
munun að ræða.
Ung hjón í Árnessýslu lýstu
hremmingum sínum hér í
blaðinu í gær. Þar lýstu þau
hvernig þau soguðust niður í
efnahagslegar ógöngur og
töldu að viðskiptabanki þeirra
ætti á því nokkra sök. Bankinn
á eftir að skýra sína hlið og
verður því enginn dómur kveð-
inn upp um verk hans. En
álitaefnið sem sækir á er hin
æpandi mismunun. Þessi ungu
bændahjón, sem áttu ald-
argamla rót á sinni jörð, höfðu
ekki með atferli sínu lagt efna-
hag landsins í rúst. Það gerðu
þeir sem bankakerfið, með
leiðsögn eða þegjandi sam-
þykki norrænu velferð-
arstjórnarinnar, er að hjálpa, í
skjóli alræmdrar bankaleynd-
ar og með því að brjóta blygð-
unarlaust allar siðferðisreglur
og eigin starfsreglur að auki.
Meðan almennar
hjálparreglur liggja
ekki fyrir má ekki
þröngva mönnum í
þrot}
Æpandi mismunun
V
ið erum háð alls konar hráefnum til
að viðhalda þeim lífsgæðum sem
við erum vön. Á þetta sérstaklega
við Vesturlandabúa, sem kemur
svo sem engum á óvart.
Við slíkar aðstæður, þar sem aðgengi að
ákveðnum vörum getur skipt sköpum fyrir vel-
sæld þjóða, er kannski ekki skrýtið að menn
hafi áhyggjur af því hvort við verðum uppi-
skroppa með vöruna og hvaða afleiðingar slíkur
skortur myndi hafa í för með sér.
Það segir sig sjálft að þegar um er að ræða
takmarkaða auðlind þá kemur að því á end-
anum að síðasti kolamolinn er grafinn úr jörðu
eða síðasti olíudropinn soginn upp af hafsbotn-
inum. Fleira má nefna, eins og Ronald Bailey
skrifar um í tímaritinu Reason.
Liþíum er mikið notað í rafhlöður núorðið og
mun eftirspurn eftir málminum aðeins aukast þegar fram-
leiðsla á raf- og tvinnbílum fer almennilega af stað. Sama á
við um neódymíum, sem er notað í rafsegla af ýmsu tagi.
Sumir eru haldnir hreint merkilegri áráttu sem lýsir sér
í því að benda á atriði sem þessi og velta sér upp úr öllum
mögulegum skelfilegum afleiðingum fyrir samfélög
heimsins þegar olían, kolin eða liþíumið hverfur. Raunar
má henda þeim í sama hóp sem endalaust kveina yfir því
að mannfólkinu fjölgi of hratt. Við getum ekki – segja þeir
– brauðfætt allt þetta fólk sem vogar sér að fæðast í fá-
tækari ríkjum!
Það kemur ekki á óvart að í mörgum tilfellum vilja þess-
ir sömu dómsdagsspámenn iðulega að ríkið
grípi inn í með einhverjum hætti og dragi úr
neyslu á viðkomandi hrávöru til að hún endist
lengur. Sumir horfa meir að segja aðdáunar-
augum á stefnu Kínverja um eitt barn á fjöl-
skyldu og líta þar framhjá þeim skelfilegum af-
leiðingum sem sú stefna hefur haft fyrir
almenning í Kína.
En það skiptir ekki máli hversu oft menn
sem þessir hafa spáð hörmungum og skorti –
hvort heldur sem er á mat eða öðrum hrávör-
um – spár þeirra hafa aldrei ræst. Mannkyn-
inu hefur fjölgað um milljarða á skömmum
tíma, en alltaf tekst okkur að fæða langflesta.
Olían tók við af kolum og þegar olíuna þverr
mun eitthvað annað koma í staðinn fyrir hana.
Neódymíum-rafseglar voru fundnir upp eftir
að kadmíum nánast hvarf af markaðnum
vegna átaka í Kongó, sem þá hét Zaire.
Hæfileiki mannsins til að leysa alvarlegustu vandamál
er nær takmarkalaus. Nú þegar eru tilraunir hafnar með
sinklofts-rafhlöður, sem gætu haldið fjórum sinnum
stærri hleðslu en liþíum-rafhlöður og kostað aðeins um
helming af því sem síðarnefndu rafhlöðurnar kosta.
En það er hægt að hefta þessa uppfinninga- og sköp-
unargleði mannsins. Það sem hefur drifið áfram uppfinn-
ingar af þessu tagi er frelsi til athafna og ekki síður mikil-
vægar upplýsingar sem markaðurinn gefur um eftirspurn
og framboð. Ef þær upplýsingar eru bjagaðar af ríkisvald-
inu þá verður framþróunin hægari.
Bjarni
Ólafsson
Pistill
Skortur og sköpunargleði
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Eftir Örn Arnarson
ornarnar@mbl.is
M
eiri líkur en minni
eru á því að aðild-
arríki Evrópusam-
bandsins og
Alþjóðagjaldeyris-
sjóðurinn samþykki útfærslu og
framkvæmd á neyðarlánum til
grískra stjórnvalda á næstu dögum.
Talið er að lánveitingin muni nema
um 120 milljörðum evra og á það að
tryggja að stjórnvöld í Aþenu geti
fjármagnað hallarekstur og afborg-
anir á gjalddögum næstu þrjú árin.
Nái þetta fram að ganga verður að
teljast líklegt að lánveiting afstýri
greiðslufalli gríska ríkisins í fyrir-
sjáanlegri framtíð, en fjárfestar hafa
að undanförnu metið hættuna á slíku
á markaðnum með grísk ríkis-
skuldabréf. Slík lánveiting mun þó
ekki leysa þann skuldavanda sem við
er að etja í Grikklandi og stjórnvöld í
Aþenu standa enn frammi fyrir feiki-
lega miklu verkefni sem snýr að því
að endurreisa samkeppnishæfni hag-
kerfisins.
Grísk stjórnvöld, rétt eins og
stjórnvöld á Spáni, í Portúgal og á
Ítalíu, nýttu sér ekki kjöraðstæður á
mörkuðum til þess að styrkja stoðir
samkeppnishæfni hagkerfa sinna. Í
kjölfar fjármálakreppunnar standa
þau því frammi fyrir skuldsettum
ríkissjóðum, miklum hallarekstri
hins opinbera og einkageira sem hef-
ur glatað samkeppnishæfni sinni á
útflutningsmörkuðum.
Grundvallarvandinn óleystur
Eini möguleikinn fyrir þessi ríki til
þess að endurreisa samkeppnishæfni
er niðurskurður á útgjöldum ríkisins
til þess að stemma stigu við skulda-
söfnun hins opinbera og svo almenn-
ar launalækkanir til þess að styrkja
samkeppnishæfni.
Í tilfelli Grikkja breytir neyðarlán
frá öðrum evruríkjum og AGS engu
um þennan grundvallarvanda. Evru-
aðild útilokar styrkingu samkeppn-
ishæfni gegnum gengisfellingu og
þar af leiðandi er niðurskurður og
verðhjöðnun einu færu leiðirnar.
Þetta þýðir því með öðrum orðum
að grísk stjórnvöld verða að treysta á
hagvöxt í kjölfar lækkunar launa og
verðhjöðnunar til þess að standa
undir skuldabyrðinni þó svo að verið
sé að grípa til meiriháttar niður-
skurðaraðgerða í rekstri hins op-
inbera. Neyðarlán til þriggja ára
dregur töluvert úr því svigrúmi sem
er til staðar fyrir þessa atburðarás. Í
þessu samhengi má nefna að í nýlegri
greiningu RGE, efnahagsrannsókn-
arfyrirtækis hins þekkta hagfræð-
ings Nouriel Roubini, kemur fram sú
skoðun að að minnsta kosti áratug
þurfi til að endurreisa samkeppn-
ishæfni hagkerfa Grikklands, Spán-
ar, Portúgals og Ítalíu.
Samstaða um tröllaukin neyðarlán
til grískra stjórnvalda mun eflaust
kaupa mikilvægan tíma fyrir hag-
kerfi evrusvæðisins, ekki síst þau
sem eru í sambærilegri stöðu og það
gríska þó svo að vandinn sé minni að
umfangi. Auk þess kemur lánið í veg
fyrir að skyndilegt greiðslufall leiði
til víðtækrar bankakreppu í Evrópu
vegna stöðutöku þýskra og franskra
banka í grískum ríkisskuldabréfum
og stöðutöku spænskra í portúgölsk-
um ríkisskuldabréfum.
En samt sem áður verður grund-
vallarvandinn óleystur.
Grísk ókyrrð viðvar-
andi á evrusvæðinu
Bein leið niður Maður gengur um kauphöllina í Aþenu í Grikklandi.
Allar líkur eru á því að langri
lánalínu verði kastað til Grikk-
lands vegna skuldavanda stjórn-
valda. Þrátt fyrir það mun hún
vart leysa þann grundvallarvanda
sem steðjar að gríska hagkerfinu.
Ýmsir þungavigtarmenn í evr-
ópskum stjórnmálum leggja á
það áherslu á að vandi Grikkja
sé einstakur. Fjárfestar eru ekki
á sömu skoðun. Þeir beina því
einnig spjótum sínum að
spænska hagkerfinu sem og því
portúgalska, ítalska og írska.
Hlutfall opinberra skulda sem
hlutfall af landsframleiðslu í
þessum ríkjum er þó umtalsvert
lægra en í Grikkland. En menn
óttast þó að erfitt verði að koma
böndum á hallarekstur hins op-
inbera í þeim. Þar af leiðandi sé
þess skammt að bíða að skulda-
staða ríkjanna verði ósjálfbær.
Hafa verður í huga að þetta
ástand einskorðast ekki við
evrusvæðið. Bent hefur verið á
að skuldir breska ríkisins um
þessar mundir séu helmingi
hærri sem hlutfall af landsfram-
leiðslu en þegar Bretar þurftu
að leita til AGS á áttunda ára-
tugnum. Það sama gildir um
fjárlagahallann. Munurinn er
hins vegar sá að gengi breska
pundsins getur fallið enn frekar
og spá margir því að það muni
einmitt gerast náist ekki póli-
tísk samstaða um viðamikinn
niðurskurð eftir næstu kosn-
ingar.
Vandinn er víða