Morgunblaðið - 06.11.2010, Qupperneq 22

22 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 6. NÓVEMBER 2010
FRÉTTASKÝRING
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Ef ekki tekst að koma helsta at-
vinnufyrirtækinu á Flateyri, Eyrar-
odda hf., aftur af stað er hætt við að
keðjuverkandi áhrif fólksflótta og
minnkandi þjónustu dragi enn frek-
ar máttinn úr samfélagi þeirra sem
eftir verða.
Flateyri hefur gengið í gegnum
miklar þrengingar í atvinnumálum á
síðustu áratugum. Kvóti stærsta fyr-
irtækisins hefur þannig horfið að
mestu úr byggðarlaginu í þrígang.
Fyrst þegar Hjálmur þurfti að selja
togarann Gylli og stóran hluta fisk-
veiðiheimilda fyrirtækisins, síðan
þegar Kambur rann inn í Básafell og
í þriðja skiptið þegar Kambur lagði
niður útgerð og fiskvinnslu 2007 eftir
að hafa byggt sig upp. Fyrirtækin
hafa nokkrum sinnum þurft að segja
upp öllu starfsfólki. Snjóflóðið 1995
var einnig mikið högg fyrir sam-
félagið, eins og nærri má geta.
Erfitt að afla hráefnis
Einar Oddur Kristjánsson, alþing-
ismaður og Flateyringur, hafði for-
göngu um kaup á eignum Kambs á
Flateyri vorið 2007 eftir að eigendur
fyrirtækisins ákváðu að loka vegna
erfiðra aðstæðna í rekstri sjávarút-
vegsfyrirtækja. Fékk hann frænda
sinn, Kristján Erlingsson athafna-
mann, í lið með sér og fjölskyldunni
og stofnað var fyrirtækið Eyraroddi
hf. sem keypti bát og byggði upp
fiskvinnslu. Einar Oddur lést um
sumarið. Teitur Björn sonur hans
hefur verið í forsvari fyrir fyrirtæk-
ið, fyrst sem framkvæmdastjóri og
síðan stjórnarformaður.
Eyraroddi á lítinn kvóta og byggði
því fiskvinnsluna á aðkeyptu hráefni,
innanlands og utan, og leigukvóta.
Það hefur því komið illa við starfsem-
ina þegar framboð af hráefni hefur
minnkað og verð á fiski og kvóta
hækkað. Félagið fékk þó byggða-
kvóta í gegnum Ísafjarðarbæ í haust.
Hefur dregið mjög úr vinnslu hjá
fyrirtækinu á árinu og starfsfólki
fækkað. Öllu starfsfólkinu var sagt
upp störfum fyrir mánaðamót og
missa því 42 Flateyringar vinnuna
takist ekki að endurreisa fyrirtækið.
Eyraroddi sótti um greiðslustöðvun í
maí. Stjórnendur fyrirtækisins eru
að leita leiða til að styrkja rekstrar-
grundvöll þess.
Eyraroddi er langstærsti atvinnu-
veitandinn á staðnum. Annað
stærsta fyrirtækið er harðfiskverk-
un með sjö starfsmenn og síðan
stofnanir og fyrirtæki með örfáa
starfsmenn hvert. Fyrirtækið er því
afar mikilvægt fyrir byggðarlagið.
Ísafjarðarbær og Verkalýðsfélag
Vestfirðinga styðja viðleitni eigenda
Eyrarodda við að komast yfir erfið-
leikana. Þeir njóta stuðnings vegna
þess að vitað er að fyrirtækið var
stofnað til þess að halda uppi atvinnu
í byggðarlaginu á tíma þegar auðn
blasti við.
Þannig hafa forystumenn Ísa-
fjarðarbæjar farið á fund sjávarút-
vegsráðherra og óskað formlega eft-
ir því að fá byggðakvóta fyrir
Flateyri. Tilgangurinn er að nota
hann sem beitu til að fá útgerðir til
samstarfs með enn meiri kvóta og
skapa grundvöll fyrir vinnsluna.
Margir aðfluttir
Starfsfólkið hefur ýmist eins eða
þriggja mánaða uppsagnarfrest.
Stór hluti þess er útlendingar, fólk
sem flutti frá Póllandi, Filippseyjum
og fleiri löndum til að vinna í fiski.
Sumir hafa verið lengi. Flestir eru
með fjölskyldur og börn í skóla og
hafa keypt sér hús á Flateyri.
Litlir aðrir atvinnumöguleikar eru
á Flateyri, fari svo að Eyraroddi
komist ekki aftur af stað. Því má slá
föstu að margir flytji í burtu ef upp-
sagnirnar standa, til annarra lands-
hluta eða úr landi. Það gerðist 2007
og þá þurrkuðust upp þrír árgangar í
grunnskólanum. Slík þróun myndi
hafa áhrif í skóla og leikskóla sem
ekki verða starfræktir án lágmarks-
fjölda barna, sjoppan yrði lokuð yfir
veturinn og ýmsa daglega þjónustu
þyrfti að sækja til Ísafjarðar.
Keðjuverkandi atvinnubrestur
 Ekki margir kostir fyrir starfsfólk Eyrarodda á Flateyri ef ekki tekst að koma vinnslunni af stað
á nýjan leik  Miklar sviptingar hafa verið í atvinnumálum á staðnum og kvótinn hefur tapast
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Þorpið Lítil verkefni eru nú á Flateyri og margir starfsmenn Eyrarodda mæla göturnar á meðan börnin leika sér í snjónum. Þorpið hefur orðið fyrir mörgum áföllum á síðustu áratugum.
Samstarfsfólk Janusz Butkiewicz og Janina Kryszenska ræða við Ívar
Kristjánsson verkstjóra. Agnieszka stendur hjá móður sinni.
Sviptingar
» Nokkrar fiskvinnslur voru
starfandi á Flateyri.
» Stærsta fyrirtækið, Hjálmur,
lenti í rekstrarerfiðleikum og
sameinaðist Kambi 1993.
» Kambur rann inn í Básafell
1997 en Hinrik Kristjánsson
keypti hús og tæki á Flateyri út
úr samsteypunni 1999.
» Kambur hætti útgerð og
fiskvinnslu 2007. Eyraroddi
keypti þá Flateyrareignirnar.
» Eyraroddi sagði upp öllu
starfsfólki í lok október.
„Ég hef enga möguleika á
því að kaupa bát og kvóta
til að byrja sjálfur, eins og
staðan er í dag,“ segir Jón
Magnússon, skipstjóri á
Stjána Ebba, báti Eyrar-
odda. Lítið hefur verið
hægt að róa vegna kvóta-
leysis.
„Ég tel að þetta vanda-
mál sé vel hægt að leysa á einfaldan hátt. Hið
opinbera geti vel gert það,“ segir Jón og vís-
ar til ákvörðunar sjávarútvegsráðherra um
að færa til skötuselskvóta og búa til pott fyrir
sjóstangaveiði. „Hann getur alveg eins tekið
frá kvóta og deilt niður á þau byggðarlög
sem hafa misst kvótann og sjá fram á hrun,“
segir Jón. Hann vill að nýi byggðakvótinn
verði leigður á hóflegu verði. „Ég er ekki að
biðja um að ríkið gefi okkur neitt heldur að
við fáum möguleika til að geta lifað,“ segir
hann.
Er aðeins að biðja um
möguleika til að geta lifað
„Fiskvinnslan er hjarta
staðarins. Það yrði því
slæmt fyrir þorpið ef fyr-
irtækið yrði gjaldþrota og
margir misstu vinnuna,“
segir Janina Magdalena
Kryszenska. Hún er einstæð
móðir með sjö ára dóttur,
og hefur búið á Íslandi í
fimm ár, meginhluta þess
tíma á Flateyri.
Stór hluti starfsmanna Eyrarodda er frá Pól-
landi og tala fæstir þeirra íslensku og margir
heldur ekki ensku. Telur Janina að þeir geti átt
í erfiðleikum með að fá aðra vinnu. Hún segir
að sumir hugsi til þess að flytja til Póllands en
þeir sem eigi hús hér hafi ekki efni á því að
borga af íbúðum á báðum stöðum. „Allir vilja
að þetta fari vel og Eyraroddi haldi áfram. Ég
vil vinna hér og búa á Flateyri.“ Janina hefur
fengið hlutastarf við að bera út póstinn en segir
að það hrökkvi skammt til framfærslu.
Allir vilja að þetta fari vel
og Eyraroddi haldi áfram
„Við viljum trúa því að
þetta gangi upp og fyr-
irtækið haldi áfram. Ef
þetta hinsvegar fer á
versta veg, verður þetta
slæm staða,“ segir Ívar
Kristjánsson, verkstjóri
hjá Eyrarodda. Kona hans,
Kristín Pétursdóttir, vinn-
ur einnig hjá fyrirtækinu.
Hann segist ekkert vera farinn að líta í
kringum sig eftir annarri vinnu og segist
ekki ætla að gera það fyrr en málin komast á
hreint hjá Eyrarodda. „Það er ekki um auð-
ugan garð að gresja,“ segir Ívar spurður um
aðra möguleika. „Maður hleypur heldur ekk-
ert í burtu, á hér fasteign sem ekki er hægt
að selja.“
Ívar er Flateyringur í húð og hár og hefur
trú á þorpinu. „Flateyringar hafa hingað til
ekki gefist upp. Ég trúi ekki öðru en að við
björgum okkur út úr þessu einhvern veginn.“
Flateyringar hafa hingað
til ekki gefist upp
„Hún er ekki ljós. Við höf-
um verið að hugsa um að
flytja en verðum að bíða til
að sjá hvað verður um fisk-
vinnsluna,“ segir Lolita
Tayong Malagar, trún-
aðarmaður starfsmanna
Eyrarodda, þegar hún er
spurð um framtíðina.
Lolita hefur unnið í fiski
á Flateyri í tíu ár og hefur áður upplifað upp-
sagnir og óvissu í atvinnumálum. Hún á hús á
staðnum og býr þar með tólf ára gamalli dótt-
ur sinni. Systir Lolitu og maður hennar vinna
einnig hjá Eyrarodda og hafa því fengið upp-
sagnarbréf eins og hún.
Lolita hefur áhyggjur af því að geta ekki
selt húsið á Flateyri ef hún þarf að flytja í
burtu. „Ég kann vel við Flateyri. Hér er
miklu betra að vera en í Reykjavík, rólegt og
gott, og ég hef heldur ekki nógu há laun til að
leigja hús þar,“ segir hún.
Erfitt verður að selja hús-
ið ef verksmiðjan lokar