Tímarit Verkfræðingafélags Íslands


Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1916, Blaðsíða 13

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1916, Blaðsíða 13
47 : skemstu var tekið að reyna þær í Pýzkalandi i dráttar- vagna á járnbrautum, og fekst góð reynsla um þær, þar sem þær urðu notaðar í sambandi við rafmagnsvjelar til dráttar mannflutningavagna, er voru tiltölulega ljettir en áttu að fara mjög harða ferð. Nú á síðustu árum hefur notkun Dieselvjela i skipum vakið mikla athygli, hafa framfarirnar á því sviði verið mjög hraðfara og vænta menn sjer mikils af þeim. Er það bygt á sjerstökum yfirburðum, sem Dieselvjelin hefur fram yiir bæði gufuvjelar og gufutúrbinur. Allur vjelaútbúnaður verður miklu ljettari og fyrirferðaminni, eldsneytið gleypir ekki eins mikið skiparúm og enginn reykur sjest, er það kostur mikiil á herskipum. Hirðing vjelarúms er miklu vandaminni og hægari, svo mikils sparnaðar gætir í mannahaldi. Par þarf þannig enga kyndara og engin timaeyðsla fer til þess að hita upp vjelina, hún er altaf til taks fyrirvaralaust og þolir langvarandi notkun, jafnvel þó mjög sje hert að henni. Pá er tekið er tillit til þessara kosta hennar, má búast við, að hún útrými gufuvjelinni, þar sem olían er ódýr t. d. i stórum olíuflutningaskipum. Mestum örðugleikum við fullkomnun vjelarinnar til not- kunar í skipum hefur valdið flókinn útbúnaður til þess að breyta stefnu skipsins, en nú eru menn vel á veg komnir að buga þessa erfiðleika. Dieselvjelin er nú stöðugt sett i fleiri og stærri skip. Jafnvel 1000—2500 hestafla vjelar eru orðnar mjög algengar. Sjerstaklega hefur skipasmíðastöð Burmeister & Wain í Kaupmannahöfn tekist að fullkomna vjelina og auka henni útbreiðslu. Hefur sú skipasmíðastöð eingöngu smiðað fjórgengisvjelar og á það sjálfsagt mikinn þátt í þessum góða árangri, því þær vjelar eru lengra á veg komnar, en hafa þó þann galla, að þær eru tiltölulega þyngri og fyrirferðameiri en tvígengisvjelar. Hefur nú nýlega stórt danskt gufuskipafjelag — Dansk Östasiatisk Kompagni — fargað öllum skipastól sinum og lætur nú smiða ný skip eingöngu með Dieselvjelum. Sýnir þetta eitt hvílíkt traust útgerðarmenn bera til Diesel-vjel- anna. Pýzku skipasmiðastöðvarnar halda samt fast við tvígeng- isvjelarnar í því trausti, að sú leið sje vænlegri til þess að fá miklu aflmeiri vjelar, 10000 hestafla og fram yfir það. Eru það ekki sízt hernaðarástæður, sem hvetja til þess að leggja svo mjög kapp á þetta, því í stórum herskipum mundu Dieselvjelar hafa æði marga og mikla kosti fram yfir hvers konar gufuvjelar. I einni tegund skipa, neðansjávarbátum, eru nú á síð- ustu timuin nær eingöngu notaðar Dieselvjelar, hafa þær útrýmt benzól-vjelum og gufuvjelum með oliukyndingu, er fyr voru notaðar. Sjerstakir kostir þeirra eru einkum, að ekki verður eins óbærilega heitt í skiprúminu, þar sem ummyndun elds- neytisins í knýjandi afl er fullkomnari en í öðrum vjelum, en eldsneytiseyðslan er minni og komast þeir því lengri leiö frá heimahöfninni með sömu birgðum. Pá er og íkveikju- hættan hverfandi móts við benzól-vjelar. Ennfremur er báturinn liðugri til snúninga ofansjávar, 'er hann kemur upp úr kafinu. í neðansjávarbátum er það um fram alt nauðsynlegt að vjelin sje fullkomlega ábyggileg, þá þarf hún einnig að vera ljett og fyrirferðalítil. Pessum kröfum hefur tekist aðdáanlega vel að fullnægja með Dieselvjelinni. Vafalaust á DieseJvjelin mjkla framtið fyrir sjer og mun ná útbreiðslu á mörgum sviðum frekar en orðið er, þegar tekizt hefur að fullkomna hana enn betur. Flóaáveitan. Landsstjórnin skipaði 16. febr. 1916 samkv. þingsálykt- unartillögu alþingis 1915 nefnd þriggja manna til þess að ransaka Flóaáveitumálið. Voru þeir skipaðir í nefndina: Jón Porláksson landsverkfr., formaður nefndarinnar, Gísli Sveinsson yfirdómslögm. og Sigurður Sigurðsson búnaðar- ráðunautur. Nefnd þessi hefur nýverið lokið störfum sínum og sent stjórnarráðinu aílítarlegt og fróðlegt álit. Höfum vjer haft tækifæri til þess að kynnast þvi og skal hjer gctið stutt- lega aðalefnis þess. Er fyrst sagt ágrip af sögu áveitumálsins og lýsing fyrir- hugaðrar áveitu. Fyrir 38—40 árum mun í fyrsta sinn hafa komið fram opinber málaleitun um áveitu á Flóann. Að tilhlutun sýslunefndar Arnessýslu og Búnaðarfjelagsins hafa möguleikar þessarar áveitu verið ransakaðir af ýms- um og voru lengi skiftar skoðanir um, hvort bæri að nota til áveitunnar vatn úr Hvítá eða Pjórsá. Loks 1906 rjeð Búnaðarljelagið danskan verkfræðing Karl Thalbitzer — var ekki völ á neinum íslenzkum verkfræðing þá — til þess að gera nauðsynlegar mælingar í Flóanum og áætlun um kostnað verksins. Var hann við þær mælingar 2 sumur, 1906 og 1910 og komst að þeirri niðurstöðu að bezt mundi að taka Hvítá til áveitu á Flóann, en Pjórsá á Skeiðin. Landið i Flóanum, sem vatn úr Hvítá getur náðst yfir mældist 169,5 ? km. Gert var ráð fyrir, að til áveitu yrði tekið upp vatn, er næmi nálægt 0,109 m" á sek. fyrir hvern ? km; það verða samtals 18,6 m3 á sek. Petta vatnsmegn samsvarar því að alt áveitusvæðið í Flóanum fyltist með 0,32 m djúpu vatni á 32 sólarhringum. Ætlast er til að áveitan sje flóðveita eða uppistaða og að veitt verði á svæðið i mánuðunum mai og júní. Áætlaði Thalbitzer kostnaðinn 600 þús. krónur. ^rin 1914 og 1915 voru enn gerðar mælingar i Flóanum af Jóni H. ísleifssyni verkfr. undir yfirumsjón Jóns Porlákssonar landsverkfr. Var síðar gerð ný áætlun um tilhögun áveitunnar og kostnað við verkið. Er hún í aðalatriðum þessi: Vatnið á að taka úr Hvítá á Brúnastaðaflötum og gera þar flóðgátt úr steinsteypu. Aðalskurðurinn er 15,7 m að botnbreidd og hallinn á 2200 m næst ánni 1:2000, en eykst úr því og verður 1:750 til 1:900. Með 1,2 m vatnsdýpt ílytur hann 19,1 ten.m vatns á sek. (Það er 4—5 sinnum meira vatnsmegn en í Elliðaánum við Beykjavik þegar þær eru i meðallagi vatnsmiklar). Áveitusvæðið mældist nú 151,5 ? km. Eru áveituskurðirnir ekki niðurgrafnir nema að nokkru leyti, en að öðru leyti myndaðir af görðum meðfram þeim; er þá auðveldara að ná vatninu út úr þeim. Jafnframt eru áætlaðir þverskurðir eftir þvi sem þurfa þykir og fylgja þeir víða vatnsrásum þeim sem fyrir eru. Koslnaðaráætlun sú sem gerð var um verkið 1915, er þannig: 1. Skurðir. a. Gröftur á 40,000 ten.m í lausri hraunklöpp á 1,50............. kr. 60,000 b. Gröftur á 207,400 ten.m í mold- ar- og mýrarjarðvegi á 0,45___ — 93,330 c. Gröftur og hleðsla á 245,100 tenm. í moldar og mýrarjarð- vegi 0,70....................... — 171,570

x

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Verkfræðingafélags Íslands
https://timarit.is/publication/860

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.