Neytendablaðið - 01.12.2001, Qupperneq 23

Landbúnaðarmál
ljóst að þessar afurðir mundu
lækka enn meira í verði enda
ekki vanþörf á þar sem verð á
kjúklingum er fjórfalt hærra
en í nágrannalöndum okkar.
Svínakjöt sem hefur lækkað
verulega í verði á síðustu
árum mundi jafnframt halda
áfram að lækka. Þessar verk-
smiðjuvörur eru erlendis stór
hluti af fæðu almennra neyt-
enda og það eru engin rök
fyrir því að þær séu hér mun-
aðarvara sem aðeins er á
borðum neytenda á stórhátíð-
um og tyllidögum.
Reynslan af frjálsum inn-
flutningi á áburði hefur sýnt
að kostnaður vegna áburðar-
kaupa bænda hefur lækkað
talsvert á umliðnum árum. í
fyrsta sinn í nokkur ár hafa
bændur orðið vitni að lækkun
á áburði í stað árvissra hækk-
ana þegar ríkiseinokunarfyrir-
tæki sat eitt að markaðnum.
Samræmt verð
Við skoðun á verði á kjam-
fóðurblöndum kom í ljós að
fóðurfyrirtækin em jafnvel
færari en olíufélögin í því að
samræma verð sitt. Þar munar
einungis nokkmm aurum,
sem sennilega liggur í aðeins
breytilegri efnasamsetningu.
Það er skoðun sérfróðra
manna sem Neytendablaðið
hefur rætt við að út frá sjúk-
dómahættu sé ekkert hættu-
legra að flytja inn tilbúnar
fóðurblöndur sem em hita-
meðhöndlaðar en hráefni í
fóðurblöndur, enda hafa er-
lendar fóðurblöndur verið
fluttar inn hingað til lands á
umliðnum árum. Hjá embætti
yfirdýralæknis fengust þær
upplýsingar að ekki mætti
flytja inn kjarnfóðurblöndur
sem innhalda afurðir fugla og
húsdýra. Engin af þeim fóður-
blöndum sem við könnuðum
verð á erlendis innihélt slík
hráefni. Kaupfélögin á Aust-
urlandi hafa flutt inn kjarn-
fóður fyrir kýr og þrátt fyrir
verndartollinn eru þessar
blöndur samkeppnisfærar í
verði. Þetta verður varla skýrt
nema með tvennu. í fyrsta
lagi er flutningskostnaður frá
Danmörku til Austurlands
lægri en til suðvesturhornsins.
í öðru lagi með háum flutn-
ingskostnaði frá Reykjavík og
austur yfir heiðar.
Astæður þess að ekki hefur
verið gripið til þess ráðs að
afnema þennan rangláta toll
em eflaust margar. Ein af
þeim er vafalaust sú að sam-
keppnisstaða kindakjöts
mundi versna þar sem þetta
gæti leitt til þess að hlutdeild
svína- og kjúklingakjöts ykist.
Það yrði í raun sama staða og
annars staðar í heiminum, en í
nágrannalöndum okkar er
hlutdeild lambakjöts aðeins
brot af neyslu okkar Islend-
inga. í raun má segja að hér
sé enn eitt dæmi um að
byggðastefnu sé beitt í gegn-
um buddu neytenda sem þurfa
að borga hærra verð en þekk-
ist annars staðar. Ef það er
vilji ríkisins að halda uppi
byggðastefnu í landinu þá
skal hún greidd með beinum
framlögum úr rxkissjóði en
ekki úr vasa neytandans.
Samkeppnishömlur
allsráðandi
í raun skipti ákvörðun Sam-
keppnisráðs um samruna Fóð-
urblöndunnar og Mjólkurfé-
lagsins engu fyrir hag neyt-
enda. Samkeppni á markaðn-
um er engin og einsýnt er að
samband fyrirtækjanna
tveggja er ekki ólíkt og hjá ol-
íufélögunum, nema hvað
samstarfið er eflaust auðveld-
ara þar sem fyrirtækin eru í
sömu götu og við stjómvölinn
hjá þessum tveim fyrirtækjum
em feðgar.
Einnig má nefna að eig-
endur fyrirtækjanna og stjóm-
endur eru margir úr hópi ali-
fugla- og svínabænda þar sem
fækkun búa hefur verið mikil
og búin em flest í eigu sömu
aðila. Sem dæmi má nefna að
Kristinn Gylfi Jónsson,
stjómarformaður Mjólkurfé-
lags Reykjavíkur, er jafnframt
í forsvari fyrir eitt stærsta
svínabú landsins á Brautar-
holti á Kjalamesi. Eigendur
Brautarholtsbúsins eiga
einnig Ali-svínabúið á Vatns-
leysu, Nesbúið sem er einn
stærsti eggjaframleiðandi
landsins og 50% hlut í
kjúklingabúinu Móum á Kjal-
arnesi. Kristinn Gylfi er jafn-
framt formaður Svínaræktar-
félags íslands og stjómarmað-
ur í Félagi kjúklingaframleið-
enda. Hringurinn er því afar
þröngur.
Nú eru svínakjötsframleið-
endur aðeins um þrjátíu í
landinu en voru um 100 fyrir
nokkrum árum. Þeim á sjálf-
sagt eftir að fækka áfram á
næstu árum. Myndin af bónda
sem býr á sinni jörð og yrkir
hana í sveita síns andlitis á
því ekki við um svínabændur.
Hér er um að ræða nútíma-
verksmiðjur sem byggja að
stærstum hluta á erlendum að-
föngum. Þetta er þó engan
veginn sagt í neikvæðum
skilningi, enda er svína- og
alifuglaframleiðsla þannig að
eðlilegt er að þar nýtist stærð-
arhagkvæmni.
í raun má segja að alifugla-
og svínaframleiðendur lifi í
skjóli hinna hefðbundnu bú-
greina og án samkeppni er-
lendis frá, með ofurtollum
sem lagðar eru á innfluttar
vörur. Aðumefndur 30% toll-
ur á tilbúnar fóðurblöndur er
síðan notaður til koma í veg
fyrir að innlend fóðurfyrir-
tæki þurfi að búa við sam-
keppni. Allt leiðir þetta til að
neytendur þurfa að greiða
miklu hærra verð fyrir þessar
vömr en ella. Einnig má færa
rök fyrir því að þetta leiði
einnig til þess að önnur mat-
væli verði dýrari en ella, enda
matvæli í innbyrðis sam-
keppni á markaðnum. Það er
eðlileg krafa neytenda að
samkeppnishömlur verði upp-
rættar og að óeðlileg skatt-
lagning á matvæli verði af-
numin. Það er til að mynda
eðlileg krafa að budda um
það bil 280 þúsund neytenda
verði tekin fram yfir vemdun
örfárra starfa í fóðuriðnaði
sem flest em á hafnarbakkan-
um í Reykjavík.
NEYTENDABLAÐIÐ - desember 2001
23