Bændablaðið - 13.11.2001, Blaðsíða 11

Þridjudagur 13. nóvember 2001
BÆNDABLAÐIÐ
11
Ný ritgerð um íslensk ærnöfn:
Algengasta ærnafniO
II íslandi er Shessa
Síðastliðinn laugardag hélt
Nafnfræðifélagið fræðslufund í
stofu 202 í Odda, Háskóla íslands.
Þar fluttu þær Dagbjört
Eiríksdóttir og Jóhanna Sigrún
Amadóttir fyrirlestur um islensk
æmöfn. Ritgerð þeirra er loka-
prófsritgerð til ftillnaðar B.Ed.
gráðu við Kennaraháskóla íslands.
I ritgerðinni er fjallað urn nafn-
giftir sauðfjár og einkum hvað
liggur að baki þeim, eins og segir í
formála ritgerðarinnar. Leiðsögu-
kennari var Sigurður Konráðsson
prófessor við KI. Ritgerðin, sem er
mjög viðamikil, skiptist í fimm
meginkafla, auk inngangs,
heimildaskrár og fylgiskjala.
I inngangi sínum að ritgerðinni
segja þær stöllur: „Viðfangsefni
þessarar ritgerðar er að kanna hvað
ræður nafngiftum sauðfjár. Á eftir
sögulegu yfirliti em niðurstöður úr
könnun sem gerð var meðal 14
sauðfjárbænda víðsvegar um
landið. Gagnagrunnur var gerður
úr upplýsingum heimildarmanna
sem vom þrír á Norður-, Austur-
og Suðurlandi og Vestfjörðum en
tveir á Vesturlandi. Fundnar voru
niðurstöður hvers heimildarmanns,
landshluta og að lokum á
landsvísu.
Helstu niðurstöður eru þær að
algengast er að nefnt sé eftir útliti.
Af 3268 nöfnum er algengast
að nefnt sé eftir lit, 19,4% af heild,
síðan út í loftið, 16,7% og síðast
eftir útlitseinkennum 13,1%,
samtals 1609 nöfn.
Aðrir flokkar em heldur minni
eða innan við 10,0%
Algengasta nafnið á landsvísu
er Skessa, næstalgengust em Móra
og Þoka.
Algengustu nöfnin eftir lands-
hlutum em ekki alltaf þau sömu þó
þau falli oftast í sömu nafngifiar-
flokka.
Að lokum er umfjöllun um
æmöfh og skáldskap ásamt
æmafnavísum úr ýmsum áttum.
Nafngiftir á undanhaldi
Það kemur fram í ritgerðinni
að nafhgiftir á sauðfé séu á undan-
haldi meðal bænda en númerakerfi
tekið við. Þegar sauðfjár-
ræktarfélögin seinni vom stofnuð
1939 hófst númeramerking
sauðfjár. Og með tilkomu
tölvutækninnar 1967 varð ntikil
breyting á fjárbókhaldi bænda sent
varð einfaldara í sniðurn og
auðveldaði kynbótastarfið. Síðan
segir að tækninni hafi fleygt fram
síðan 1967 þegar byrjað var að
senda út prentaðar fjárbækur til
bænda frá Búnaðarfélaginu. Slíkar
bækur eru enn prentaðar þó einnig
sé kornið tölvuforritið Fjárvís,
bókhaldskerfí. Höfundar telja að
númerakerfíð hafi átt sinn þátt í
því að nafhgiftir em á undanhaldi.
Litur og litlit skipta inestu ináli
í lokaorðum ritgerðarinnar
segir meðal annars:
Niðurstöður þessarar ritgerðar
em að litur og útlit skipta mestu
máli við val nafna á sauðfé. Segja
má að flokkamir fuglaheiti, fisk-
anöfn, litlar og stórar ær, homalag
o.fl. falli undir að lýsa útliti
sauðfjár. Niðurstöður komu
höfundum ekki á óvart og
samræmdust að mestu hug-
myndum þeirra í upphafí. Það sem
kom nokkuð á óvart var algengasta
nafnið á landsvisu, Skessa.
Höfundar höfóu gert sér í hugar-
lund að algengasta nafnið tengdist
greinilega lit eða útlit, s.s. Grána,
Móra, Hyma o.s.ffv. Nafnið
Skessa getur vel lýst útliti ærinnar
en einnig skapferli og háttalagi.
Algengustu nöfn þar á eftir falla
vel að hugmyndunt höfunda, þau
lýsa lit og útliti ærinnar án nokkurs
vafa. Athyglisvert er hversu al-
gengt er að nefna sauðfé út í loftið.
Nokkuð kom á óvart hversu
inisstórir nafngiftarflokkar voru
milli landshluta.
Vinna við ritgerðina hefur
verið ánægjuleg og gefandi jafn-
framt því að hafa fært út þekkingu
okkar og kveikt neista um áfram-
haldandi vinnu. Við gerð ritgerðar-
innar vöknuðu ótal hugmyndir um
framhald á verkinu. Athyglisvert
gæti verið að bera saman
hrútanöfn og æmöfn þar sem í
fljótu bragði virðist sem nöfn hrúta
séu virðulegri. Orðmyndunarfræði
nafngifta sauðfjár er lítt plægður
akur sem gaman gæti verið að
kanna nánar. Vegna hugmynda
ntanna um skyldleika norska og
íslenska stofnsins væri ærið verk-
efni að bera saman nafngiftir þess-
ara landa og kanna hvort eitthvað
sé líkt með þeim. Öll verða þessi
viðfangsefni að bíða betri tíma...
Að lokum látum við fljóta með
eina af fjölmörgum nafnavísum í
ritgerðinni. Vísan er eftir Indriða
Aðalsteinsson á Skjaldfonn:
Sylgja, Lúða, Brussa, Brá,
Bylgja, Flyðra, Skriða,
Ilgja, Toppa, Geibba, Grá,
Gríma, Horna, Iða.
Sveitastflrf sem andleg og líkamleg næring - "I love it"!
í stressi nútímans vill fólk gjarnan hverfa úr
sínu eigin vinnuumhverfi og reyna eitthvað nýtt.
Víða um heim má finna félagsskap sem skipu-
leggur og/eða býður fólki að koma og vinna fyrir
mat og húsaskjól. Einn slíkur félagsskapur heitir
WWOOF - Willing workers on organic farms - en
slíkt verkefni hófst í Englandi árið 1972. Nú eru til
um 16 WWOOF hópar víða um heim, þar á meðal
í Sviss, Þýskalandi, Astralíu, Ghana, Nýja
Sjálandi, Finnlandi, írlandi og
Kanada. Allt eru þetta sjálfstæðar
einingar sem vinna sjálfboðastarf, en
undir svipuðum formerkjum.
Vinna þarf að lágmarki 4-6 tíma
á dag og er þetta ætlað fyrst og
fremst fólki 17 ára og eldra. Að
lágmarki þarf að dvelja tsær nætur á
býlinu en annars eins lengi og hver
vill í samráði við bústjóra. WWOOF
hóparnir eiga að geta Ieiðbeint um
býli í mismunandi löndum. Verkefnin geta verið
allt frá garðyrkju og uppgræðslustörfum til
búfjárhalds og húsamálunar. Upplýsingar um
WWOOF má finna meðal annars á heimasíðunni
www.wwoof.com.au
Fjöldi fólks hefur notið þess að dvelja á býlum
og vinna þau verk sem þar falla til. Þekkt er að um
150 manns komi við á hverju ári í vinnu til eins
býlis í Ástralíu og nýtur bóndinn góðs af vinnu-
kröftunum við bananauppskeru. Einstaklingarnir
fá að kynnast nýjum vinnubrögðum, nýju fólki og
þeirra menningu ásamt því að draga sig algjörlega
frá hversdagslegu amstri og helstu ferðamanna-
stöðum landsins.
ísland og íslensk náttúra heillar marga hvort
sem er hér innanlands eða erlendis.
Álagssjúkdómar, andlegir sem likamlegir eru víða
farnir að hrjá fólk og það nær ekki almennilega að
slaka á í "sínu" umhverfi. Því ekki að bjóða upp á
eitthvað svipað hér á iandi? Hver hefði ekki áhuga
á að fá útrást við baggatínslu, tína upp gulrætur,
hreinsa fjárhúsgrindur, rífa gömlu girðingarnar
niður, mála útihúsin, planta í
skjólbelti eða laga slóðann!
Hér áður fyrr var kallað á
ættingja og vini til að aðstoða
við þessi störf. Nú eru ekki
eins mikil og góð kynni milli
fólks í dreifbýli og þéttbýli og
því ekki auðvelt fyrir þann
sem áhuga hefur á tíma-
bundnum störfum í sveit að
banka uppá. I sumar mátti
t.d. lesa í einni feröaklausu Morgunblaðsins að
forstjóri héðan hefði farið í slíka heimsókn í
skosku Hálöndin og komiö endurnærður og hress
til baka. Og hver kannast ekki við þætti úr
mvndinni Dalalíf - þar sem fólk úr öllum stéttum
kom út í sveit saman sér til andlegrar og líkam-
legrar upplyftingar. Ég hvet þá er standa að
ferðaþjónustu bænda og atvinnusköpun í sveit að
útbúa "I love it" pakka, þar sem lögð er megin-
áhersla á landbúnaðarstörf, en samhliða veitt
fræðsla um menningarlandslagið, veittur góður
heimaaflaður matur og aðgcngi er að heitum laugum.
Ásdís Helga á
Hvanneyri hefur
orðið
Gólf fyrír
grípahús
Steypugrindur
G. SKAPTASON St CO
Tunguháls 5 • sími 577 2770
Kornvalsar
Afrúllarar