Morgunblaðið - 01.06.2012, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. JÚNÍ 2012
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Írar kusu í gærum fjárlaga-
sáttmála Evrópu-
sambandsins og
niðurstaðan mun
væntanlega liggja
fyrir síðdegis í dag.
Írar eru eina þjóðin innan Evr-
ópusambandsins sem fær að
kjósa um þennan sáttmála, en
það er eins með þessa kosningu
og aðrar innan Evrópusam-
bandsins að hún mun engu
breyta.
Írar hafa setið
undir miklum hót-
unum og þeim kann
að verða refsað ef
þeir kjósa ekki eins
og Brussel ætlast
til, en hvort sem
þeir segja já eða nei heldur Evr-
ópusambandið sínu striki. Stað-
reyndin er nefnilega sú að þó að
Evrópusambandið sé bandalag
lýðræðisríkja, þá verður því
seint haldið fram að það sé mjög
lýðræðislegt bandalag.
Írar kjósa, en hvern-
ig sem fer heldur
Evrópusambandið
sínu striki}
Ekkert lýðræðisbandalag
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
S
jö vilja verða forseti. Einn frambjóð-
andinn segist ekki ætla að verða rót-
tækur forseti, annar segist vera
íhaldssamur frambjóðandi, sá þriðji
segir það vera skyldu sína að leggja
sem flest álitamál í þjóðaratkvæðagreiðslu, sá
fjórði er að eigin sögn algjörlega ópólitískur, sá
fimmti segir lýðræðinu stafa ógn af ópólitísku
fólki, sá sjötti vill leggja áherslu á sjálfbæra nýt-
ingu náttúruauðlinda og sá sjöundi segir nauð-
synlegt að veita þinginu aðhald.
Sjö frambjóðendur á ýmsum aldri, með mis-
munandi lífsreynslu. Þau hafa alist upp við ólík-
ar aðstæður, stundað hin og þessi störf og það
eina sem þetta fólk virðist eiga sameiginlegt í
fljótu bragði er að það hefur allt ákaflega mikinn
áhuga á að verða forseti og augljóslega tilbúið til
að leggja ýmislegt í sölurnar til að svo megi
verða.
Auðvitað hefur þetta ágæta fólk mismunandi áherslur
og sína persónulegu sýn á forsetaembættið. En af mál-
flutningi þeirra mætti helst halda að þau væru að sækja
um sjö mismunandi störf, svo ólíkur er skilningur þeirra á
því hvað felst í því að vera forseti.
Einn frambjóðandinn sagði nýlega að kosningarnar
væru sögulegar vegna þess að Íslendingar myndu þar
ákveða hvernig þeir vildu að forsetaembættið yrði til
frambúðar. Já, er það virkilega? Er valdsvið þessa æðsta
embættis þjóðarinnar svo mikið á reiki, að sú/sá sem er
kjörin/n í það ræður því algjörlega sjálf/ur hvað í því felst?
Þegar frambjóðendurnir haga sér eins og
sælgætissjúkir krakkar með frjálsar hendur
á nammibarnum í Hagkaupum á laugardegi;
ég ætla að fá mikið af málskotsrétti, lítið af
pólitískum afskiptum og þjóðaratkvæða-
greiðslur fyrir hundraðkall, þá er ekki nema
von að almenningur klóri sér í hausnum og
spyrji sig: Um hvað snúast þessar kosningar
eiginlega ? Hvernig eigum við að geta gert
upp við okkur hver af þessum sjö frambjóð-
endum er hæfastur ef við vitum ekki einu
sinni hver starfslýsingin er og þeir sem sækja
um þetta starf virðast ekki vita það heldur?
Frambjóðendurnir saka hver annan um að
mistúlka hlutverk forseta. En á hvaða rökum
er slík gagnrýni byggð, þegar hlutverk for-
setans er svona óljóst og enginn virðist vita
hvað í því felst? Hvernig er hægt að tala um
mistúlkun á einhverju sem enginn virðist vita nákvæm-
lega hvernig á að vera? Ekki einu sinni helstu lögspeking-
ingar og lærðustu stjórnmálafræðingar landsins virðast
geta komist að niðurstöðu um það, þrátt fyrir miklar
vangaveltur.
Er ekki fyrir lifandis löngu kominn tími til að koma því
á hreint í eitt skipti fyrir öll hvað felst í þessu embætti? Þá
fyrst gæti einhver hugsanlega haldið því fram með sanni
að einhver annar væri að fara út fyrir valdsvið sitt. Ekki
fyrr. Og þá getum við kjósendurnir líka tekið upplýsta
ákörðun um hvaða frambjóðandi sé bestur í Bessastaða-
djobbið. annalilja@mbl.is
Anna Lilja
Þórisdóttir
Pistill
Starfslýsing óskast fyrir 30. júní
Skoðanakann-anir segjaekki alla
sögu og falli þær
ekki í kramið er
eðlilegt að benda á
annmarka þeirra,
hversu margir séu
óákveðnir og fleira þess háttar.
Kannanir um fylgi flokka eiga
þó orðið drjúga sögu hér á landi.
Þekkt eru dæmi um að flokkar,
einkum nýsprottnir, fái mikið
fylgi í einstökum könnunum,
sem ekki skilar sér endilega á
kjördag.
Alþýðuflokkurinn heitinn
hoppaði upp í rúm 30 prósent í
einni slíkri með tilheyrandi gleði
þáverandi leiðtoga og sama
henti Kvennalistann. Lítið kom
þó úr kjörkössunum. Þjóðvaki,
Bandalag jafnaðarmanna og
Borgaraflokkur eiga slíka sögu
líka. Hinir hefðbundnari flokkar
lúta einnig sínum lögmálum.
Þannig sýnir reynslan að Sjálf-
stæðisflokkurinn mælist oft
mun betur í könnunum en kosn-
ingum, en Framsóknarflokk-
urinn virðist oftar eiga inni
nokkurt fylgi á kjördag sem
ekki skilaði sér til fulls í könn-
unum.
Ýmsar skýringar hafa verið
gefnar á þessu. En þótt slíkir
annmarkar séu þekktir dregur
það ekki úr áhuga á skoðana-
könnunum né úr gildi þeirra.
Nokkrar kannanir á afmörkuðu
tímabili, gerðar af ólíkum að-
ilum og með ólíkum aðferðum,
sem benda flestar til sömu áttar,
fara örugglega mjög nærri
sannleika þess tímabils. Kosn-
ingaúrslit, svo sem ári síðar,
þurfa þó ekki að verða í fullu
samræmi við þessar kannanir.
Margt getur breyst sem hreyfir
við fólki og hefur áhrif á end-
anlega afstöðu þess.
Nær allar skoðanakannanir
síðustu misserin hafa sýnt að
ríkisstjórnarflokkarnir eiga
ekki upp á pallborðið hjá kjós-
endum. Samfylkingin, sem varð
stærsti þingflokkurinn eftir síð-
ustu kosningar, mælist í nýjustu
könnun með minna en þriðjung-
inn af því fylgi sem Sjálfstæð-
isflokkurinn fær. Jafnvel þótt
horft sé til allra þeirra fyrirvara
sem áður voru
nefndir hlýtur
þetta að vera meiri-
háttar áfall fyrir
þennan flokk. Sér-
staklega þar sem
þessi könnun er í
samræmi við þróun
síðustu missera, þótt hún sé
sýnu verst.
Eftir stofnun Samfylkingar
töluðu forystumenn flokksins
um að nú væru „turnarnir tveir“
komnir til sögunnar í íslenskum
stjórnmálum. Ef marka má
þessa nýjustu könnun er annar
turninn orðinn að óásjálegri
grjóthrúgu og mælist með fylgi
sem jafnvel gamli Alþýðuflokk-
urinn hefði ekki endilega verið
ánægður með.
En hvernig mátti annað ger-
ast? Samfylkingin, alþekktur
dekurflokkur útrásarliðsins
sem verst fór með Ísland, hljóp
úr ríkisstjórn eins og fætur tog-
uðu eftir bankafallið og skildi
alla ábyrgð eftir hjá hinum
stjórnarflokknum. Hafnar voru
ofsóknir á hendur forystumönn-
um hans og í framhaldinu
þrengt að almenningi og at-
vinnulífi án þess að nokkrar
heildstæðar lausnir væru
kynntar á þeim vanda sem lofað
hafði verið að leysa. Öllum úr-
ræðum var vísað á aðild að ESB,
sem yrði allra meina bót.
Þegar logarnir tóku að læsast
um evruna svo varð að báli
sýndu forsætisráðherra og ut-
anríkisráðherra Samfylkingar
að þeir voru fullkomlega úti að
aka í alþjóðlegum efnum, ekkert
síður en þeim sem snúa að ís-
lenskum almenningi. Þeir full-
yrtu að fréttir af evrunni væru
góðar fréttir og sýndu eingöngu
að „Evrópa væri dýnamísk“,
hvað sem það átti að þýða. Og
þau bættu því svo við að um-
brotin á evrusvæðinu væru
örugg merki um að aðild að
ESB og evru væri upplagðari en
nokkru sinni fyrr!
Þegar horft er til þess að
helstu forystumenn Samfylk-
ingar hafa sýnt sig að vera
óhæfir til að leiða þjóð á erfiðum
tímum hlýtur að teljast krafta-
verk að fylgi flokksins skuli enn
mælast í kringum 13%.
Samfylkingin hefur
löngum lifað fyrir
skoðanakannanir.
Skyldi hún geta dáið
fyrir þær líka?}
Kannanir skoðaðar
FRÉTTASKÝRING
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Ótvíræður árangur hefurnáðst með átakinu umstarfsendurhæfingu semrekja má til samkomulags
aðila vinnumarkaðarins og staðið
hefur yfir sl. tæp þrjú ár á vegum
VIRK starfsendurhæfingarsjóðs.
Markmiðið er að tryggja fólki sem
misst hefur starfsgetuna vegna veik-
inda eða slysa endurhæfingu og að-
stoð við að fara aftur út á vinnumark-
aðinn.
Í byrjun maí höfðu um 3.400 ein-
staklingar leitað til ráðgjafa VIRK á
þessum tæpu þremur árum sem liðin
eru. Um 72% þeirra sem hafa útskrif-
ast frá VIRK eru með fulla starfs-
getu og hafa horfið til vinnu eða
náms.
Verði stjórnarfrumvarp um at-
vinnutengda starfsendurhæfingu og
starfsendurhæfingarsjóði lögfest á
yfirstandandi þingi verður enn
stærra skref stigið og komið á fót
heildarkerfi starfsendurhæfingar
fyrir alla sem eru á vinnufærum aldri
en geta ekki stundað vinnu vegna
heilsubrests. Verja á um 3,5 millj-
örðum árlega til starfsendurhæf-
ingar sem komi frá atvinnulífinu, líf-
eyrissjóðum og ríkinu.
Lenda þeir veikustu útundan?
Samtök á vinnumarkaði og líf-
eyrissjóðir eru mjög áfram um að
frumvarpið verði lögfest og taki gildi
1. júlí. Innan heilbrigðiskerfisins eru
hins vegar uppi gagnrýnisraddir þar
sem sérfræðingar og sérhæfðir
starfsmenn hafa áhyggjur af því að
með stóraukinni áherslu á atvinnu-
tengda starfsendurhæfingu verði
læknisfræðilegri endurhæfingu
þeirra sem veikastir eru ekki sinnt
sem skyldi.
Samtök stjórna starfsendurhæf-
ingarstöðva bendir á í umsögn til vel-
ferðarnefndar að talsverður hópur
fólks sem býr við mesta heilsubrest-
inn muni ekki eiga rétt á atvinnu-
tengdri starfsendurhæfingu. „Starfs-
endurhæfingarstöðvarnar þjónusta í
dag um 760 manns en aðeins um 15%
þeirra hafa komið í atvinnutengda
starfsendurhæfingu til stöðvanna
gegnum beiðni frá VIRK starfsend-
urhæfingarsjóði. Hin 85% eða 595
manns hafa komið samkvæmt tilvís-
unum aðallega frá heilbrigðiskerfinu
þar sem umræddir skjólstæðingar
hafa ekki uppfyllt skilyrði þau sem
VIRK setur fyrir því að greiða fyrir
atvinnutengda starfsendurhæfingu
þeirra,“ segir þar.
Samtök atvinnulífsins segja til
mikils að vinna og benda á að 1. apríl
sl. biðu 1.067 einstalklingar eftir var-
anlegum úrskurði um örorku og þar
af voru rúmlega 300 yngri en 30 ára.
Samtökin áætla að í fyrra hafi
greiðslur Tryggingastofnunar og líf-
eyrissjóða til örorkulífeyrisþega auk-
ist í 35 milljarða kr. vegna bótahækk-
ana og fjölgunar lífeyrisþega.
Í umsögn SA er lagasetningin
tengd yfirstandandi endurskoðun
laga um almannatryggingar sem
hljóti að fela í sér gerbreyttar
áherslur þannig að litið verði til
starfsgetu einstaklinga en ekki al-
mennrar vangetu þeirra. „Þá verður
að afnema það fyrirkomulag að ein-
staklingar geti beint sótt um örorku-
lífeyri. Í stað þess komi sú umsókn
frá teymi sérfræðinga, ekki einungis
tryggingalækni […]“ segja SA.
VIRK fékk Talnakönnun til að
meta fjárhagslegan ávinning af
starfsendurhæfingu sem komst að
þeirri niðurstöðu að í dæmi 40 ára
einstaklings, sem tekur fullan þátt á
vinnumarkaði og fær meðallaun í
stað þess að fara á örorkulífeyri, sé
samanlagður ávinningur hans, lífeyr-
issjóðs og ríkisins 105 milljónir kr. Í
umfjöllun SA segir að ef næðist að
helminga nýgengi örorku úr 1.100
einstaklingum á ári í 550 yrði ávinn-
ingurinn 36 milljarðar á ári.
Morgunblaðið/Kristinn
Annmarkar Velferðarnefnd þingsins er gagnrýnd fyrir að kalla ekki eftir
umsögnum Læknafélagsins, geðlækna og Gigtarfélagsins við umfjöllun.
Meiri lífsgæði og tug-
milljarða ávinningur
„Það er nauðsynlegt að nefndar-
menn skilji hvaða afleiðingar það
hefur fyrir veikari hluta hópsins
sem þarf á starfsendurhæfingu að
halda ef frumvarpið er samþykkt
eins og það lítur nú út,“ segir Eng-
ilbert Sigurðsson, prófessor í geð-
læknisfræði, í umsögn sem hann
sendi að eigin frumkvæði til vel-
ferðarnefndar.
Hér eru að sögn hans einkum
undir hagsmunir einstaklinga sem
eru án atvinnu vegna algengra geð-
sjúkdóma, verkja eða skertrar
hreyfigetu. Sumum hafi verið hægt
að sinna í endurhæfingu hjá t.d.
Janusi endurhæfingu en Engilbert
segir að því miður sinni vart nokk-
ur stofnun utan geðsviðs Landspít-
alns endurhæfingu einstaklinga
með alvarlegustu geðsjúkdómana.
„Þeir veikustu hljóta endurhæf-
ingu á endurhæfingarþætti geð-
sviðs sem hefur verið skorinn niður
á síðustu árum líkt og aðrir þættir í
rekstri Landspítala (20-25%).“ Tel-
ur hann nauðsynlegt að nefndin
kalli eftir frekari gögnum án tafar
og boði hann og aðra sem þekkja
vel til málaflokksins af langri
reynslu af vinnu með geðsjúkum á
fund.
Skilji afleið-
ingarnar
fyrir veikari