Morgunblaðið - 01.06.2012, Blaðsíða 28

28 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. JÚNÍ 2012
Við tökum á
móti netum
Efnamóttakan tekur við
veiðafæraúrgangi úr næloni, þ.e:
• netaafskurði
• hlutum úr flottrolli
• nótaefni
Fáðu hjá okkur sérsniðna poka
undir netaafskurðinn.
Hafðu samband og fáðu
nánari upplýsingar!
Sími 559 2200
www.efnamottakan.is
Landsbyggðarvinir í
Reykjavík og nágrenni
í félagi við unga fólkið,
efstubekkinga grunn-
skólans, vilja stuðla að
betri og skemmtilegri
heimabyggð í hverju
sveitarfélagi fyrir sig,
vítt og breitt um landið.
Þetta gerum við með
verkefni á okkar veg-
um, sem ber nafnið
Heimabyggðin mín, ný-
sköpun, heilbrigði og forvarnir.
Verkefnið er stolt okkar, Lands-
byggðarvina.
Í haust ákváðu ellefu grunnskólar,
um 300 ungmenni, að taka þátt í
verkefninu, þótt aðeins sex þeirra,
um 160 nemendur, hafi náð að fylgja
því eftir allt til enda. Að baki liggur
mikil vinna, fyrst rýnivinna, gagn-
rýnin hugsun, gott skipulag, tíma-
stjórnun og síðan færni í að koma
hlutunum frá sér.
Hinn 15. maí sl. fór fram verð-
launaafhending í Norræna húsinu
fyrir bestu lausnir. Verkefnið gengur
út á: Hvernig efstubekkingar grunn-
skólans um land allt geta stuðlað að
betra nærumhverfi,
heimabyggð, séð út frá
þeim sjálfum og á eigin
forsendum, bæði í nútíð
og framtíð með áherslu
á þau tækifæri sem
bjóðast. Við viljum líka
hafa meiri tengsl milli
byggða landsins að
leiðarljósi.
Einu sinni var
Reykjavík sveitaþorp,
landsbyggð. Einn af
áhersluþáttum okkar,
Landsbyggðarvina, er
að tengja saman fortíð,
nútíð og framtíð á jákvæðan og
uppbyggilegan hátt. Við viljum líka
stuðla að því að unga fólkið sem fer
til útlanda geti komið aftur heim til
Íslands eftir nokkur ár og þá helst til
heimabyggðar sinnar. Ísland á í mik-
illi samkeppni við önnur lönd um
okkar besta fólk!
Markmið verkefnisins er að gera
heimabyggðina að betri stað að búa á
og eftirsóknarverðari stað til að flytj-
ast til, að hver og einn fái notið sín á
eigin forsendum, að frumkvæðið
komi frá þátttakendunum sjálfum,
að unga fólkið kynnist öðruvísi og
betur heimabyggð sinni og finni að
það geti haft áhrif, að á það sé hlust-
að! Um leið verður það að hæfari ein-
staklingum til lýðræðislegrar þátt-
töku.
Fyrstu verðlaun hlutu 9. bekk-
ingar Patreksskóla fyrir verkefni um
að koma á fót unglingamiðstöð í
Straumnesi, gömlu fiskvinnslu- og
frystihúsi á Vatneyri í hjarta bæj-
arins. Húsið var hannað af húsa-
meistara ríkisins, Guðjóni Sam-
úelssyni, og byggt 1939. Hús eftir
hann eru nú orðið hátt metin í bygg-
ingararfi þjóðarinnar. Húsið var um
tíma flottasta frystihús á Íslandi, en
liggur nú undir skemmdum og rætt
hefur verið um að rífa það. Í þessu
húsi láta krakkarnir sig dreyma um
að koma sér upp aðstöðu fyrir marg-
víslegar unglingatómstundir, t.d.
veggjatennis, go-kart, bogfimi,
körfubolta, ásamt félagsmiðstöð með
kaffistofu. Óteljandi möguleikar eru í
þessu stóra húsi.
Önnur verðlaun féllu í hlut 7.-10.
bekkinga Reykhólaskóla fyrir verk-
efnið Sjávarströndin Reykhólum, á
svæði sem kallast Sjávarhúsin. Verk-
efnið gengur út á að nýta affallsvatn,
sem fellur til frá Þörungaverksmiðj-
unni á Reykhólum, í náttúrusund-
laug og ylströnd. Er hér um að ræða
mjög áhugavert verkefni með víð-
tæka skírskotun bæði fyrir heima-
menn og ferðafólk. Verkefnið getur
skipt máli í atvinnulegu tilliti, fjölgað
þeim sem leggja leið sína að Reyk-
hólum og yfirleitt gert Reykhóla að
betri stað að búa á.
Þriðju verðlaun fóru til tveggja
skóla, 8.-10. bekkinga Grunnskólans
á Raufarhöfn og tveggja drengja í 9.
bekk Lækjarskóla í Hafnarfirði. Fel-
ur verkefni drengjanna í sér að setja
á stofn Bítlasafn í Hafnarfirði með
munum og heimildamynd um bítl-
ana, ævi þeirra og störf. Hugsanlegt
væri að tvinna þessa hugmynd sam-
an við tvær aðrar sem hafa komið
fram frá nemendum Lækjarskóla, en
það eru tillögur um Hafnarfjarð-
arhátíð og Tónlistarhátíð á Viðista-
ðatúni.
Verðlaunaverkefni Grunnskólans
á Raufarhöfn felst í bæjarhátíð á
Raufarhöfn, Raufarhafnarnóttum.
Er hugmyndin að halda þriggja daga
hátíð yfir helgi um sumarsólstöður,
sem heimamenn annast. Er henni
ætlað að vekja athygli á staðnum
sjálfum og sögu svæðisins, eins og t.d
Síldarævintýrinu á Raufarhöfn. At-
hyglisvert og þarft verkefni sem
styrkir sjálfsmynd staðarins og vek-
ur athygli á þeim möguleikum sem
þar eru fyrir hendi.
Það ánægjulega er, að í útfærslum
krakkanna er að finna mikla vænt-
umþykju og sterkan vilja til að bæta
hlutina, nýsköpun. Vilji og vænt-
umþykja er góð blanda.
Á heildina litið voru mörg frábær
verkefni sem komu þarna fram og
vonum við, Landsbyggðarvinir í
Reykjavík og nágrenni, að sem flest-
um þeirra verði komið í framkvæmd
á næstu árum.
Í fararbroddi fyrir meiri
velferð í félagi við efstu-
bekkinga grunnskólans
Eftir Fríðu Völu
Ásbjörnsdóttur » Við viljum stuðla að
því að unga fólkið
sem fer til útlanda geti
komið aftur heim til Ís-
lands eftir nokkur ár og
þá helst til heimabyggð-
ar sinnar.
Fríða Vala
Ásbjörnsdóttir
Höfundur er formaður Landsbyggð-
arvina í Reykjavík og nágrenni, hönn-
uður verkefnisins og aðalstjórnandi.
Í lok apríl á þessu
ári kom hingað til
lands Manuel Hinds,
fyrrverandi fjár-
málaráðherra El
Salvador, til þess að
ræða kosti einhliða
upptöku erlends
gjaldmiðils. Herra
Hinds fór yfir það
vítt og breitt með
hvaða hætti væri
hægt að framkvæma
einhliða upptöku og meinta galla
við það að viðhalda sjálfstæðum
gjaldmiðli. En hvað vitum við
raunverulega um reynslu El
Salvador í þessum efnum? Það
þarf ekki mikla vinnu við að afla
sér upplýsinga á netinu um efna-
hagsmál erlendis og þar er hægt
að kynna sér reynslu El Salvador
af því að taka einhliða upp banda-
ríkjadal.
Þegar talað er um upptöku er-
lends gjaldmiðils eða aðild að
myntbandalagi er gríðarlega mik-
ilvægt að fara yfir stöðu og
reynslu þeirra sem áður hafa farið
í slíka framkvæmd en ekki ein-
blína á kosti nýjungarinnar og
galla eldra fyrirkomulags. Hag-
vöxtur í El Salvador 1997-2000
var að meðaltali um 3,8%, en eftir
einhliða upptöku dollars 2001 féll
hagvöxtur hratt niður í 2% að
meðaltali og hefur hagvöxtur al-
mennt mælst lítill síðan.
Gjaldmiðillinn ekki forsenda
Erlend fjárfesting í landinu
jókst ört eftir upptöku dollarans
en rekja má þá auknu fjárfestingu
fyrst og fremst til undirritunar
samnings við Bandaríkin um efna-
hagsþróun (CBI) árið 2002 sem og
til aðildar El Salvador að fríversl-
unarsamtökum Mið-Ameríkuríkja
(CAFTA) árið 2004. Gjaldmiðillinn
var ekki forsenda þess að landið
gæti gengið í samtökin eða gert
efnahagsþróunarsamning við
Bandaríkin enda eru önnur ríki
aðilar að þessum samningum sem
hafa eigin gjaldmiðil. En þrátt
fyrir aukna erlenda fjárfestingu
minnkaði hagvöxtur engu að síð-
ur.
Ennfremur meira en tvöföld-
uðust ríkisskuldir El Salvador ár-
in 2001-2005. Skuldirnar fóru úr
3,5 milljörðum dollara í 8 millj-
arða. Ástæðan var sú að ekki var
hægt að lækka stýrivexti til þess
að koma til móts við þarfir neyt-
enda og atvinnulífsins einfaldlega
vegna þess að innlent vald til þess
var ekki lengur til staðar. Afleið-
ingin af þessu var sú að ríkið taldi
nauðsynlegt að auka útgjöld sín
gríðarlega til þess að mæta efna-
hagsástandinu í landinu á þessum
tíma.
Verðbólga og brottflutningur
Verðbólga jókst sömuleiðis þeg-
ar bandaríkjadalur var tekinn upp
einhliða í El Salvador sem var af-
leiðing þess að dollarinn var
sterkari en hið gamla cólon. Fyrir
vikið var verð hækkað upp í
næsta cent (e. „rounding up“
inflation). Þetta olli gífurlegri lífs-
kjaraskerðingu í landinu og þá
sérstaklega fyrir þá fátækustu,
enda var árlegur nettó brottflutn-
ingur frá landinu á þessum tíma á
bilinu 350-400 þúsund manns en í
landinu búa um 6,2 milljónir.
Útflutningur El
Salvador hefur dreg-
ist aftur úr sam-
keppni á heimsmark-
aðnum og er það
afleiðing þess að doll-
arinn almennt er of
sterkur gjaldmiðill
fyrir svona veikt efna-
hagskerfi. Þá hafa
Kínverjar betri sam-
keppnisstöðu hvað
varðar framleiddar
iðnaðarvörur og hafa
tækifæri til útflutn-
ings til Bandaríkjana og annarra
þróaðra hagkerfa tapast fyrir vik-
ið. Þó hefur eitthvað sparast með
því að kostnaður við gjald-
miðlaskipti hefur horfið, en það
hefur aðallega verið bundið við
hrávöruviðskipti.
Aukin útgjöld og
hærri skuldir
El Salvador er gott skólabók-
ardæmi um að mismunandi gjald-
miðlar þurfa að vera á mismun-
andi efnahagssvæðum. Öll þessi
fyrrnefndu atriði eiga einmitt við
um evrusvæðið líka og útskýra
einmitt af hverju ástandið er eins
slæmt víðs vegar í Evrópusam-
bandinu og raun ber vitni. Þegar
ríki tóku upp evruna gátu þau
ekki lengur lækkað stýrivexti til
þess að stuðla að kaupmátt-
araukningu og hagvexti. Afleiðing
varð því sú að ríkin juku útgjöld
sín og þar með skuldir sínar.
Vissulega hafa einhverjar um-
bætur orðið á lífskjörum í El
Salvador í kjölfar upptöku banda-
ríkjadals en það verður þó einkum
rakið til starfsemi erlendra hjálp-
arstofnana og þróunaraðstoðar,
einkum frá Bandaríkjunum. Þá
hefur atvinnuleysið ekki hækkað
mikið þrátt fyrir lágan hagvöxt
sem aftur þarf kannski ekki að
koma á óvart þar sem árlegur
brottflutningur hafði aldrei mælst
hærri í sögu landsins en eftir að
Hinds sat í ríkisstjórn landsins og
dollarinn var tekinn upp sem
gjaldmiðill þess.
Gerum ekki sömu mistökin
Eins og áður segir hefur Manu-
el Hinds starfað sem stjórn-
málamaður og verður að telja ólík-
legt að hann komi hingað til lands
til þess að draga í efa ágæti eigin
ákvarðana á sínum tíma. En hitt
er ljóst að einhliða upptaka banda-
ríkjadals í El Salvador hefur
reynst landinu illa. Fyrirkomulag
gjaldmiðlamála hér á landi er mik-
ilvægt hagsmunamál íslensku
þjóðarinnar og við megum ekki
láta draumóra eða óskhyggju
verða þess valdandi að við gerum
sömu mistök og önnur ríki, hvort
sem það er El Salvador eða evru-
ríkin.
El Salvador –
draumur
Íslendinga?
Eftir Gunnlaug Snæ
Ólafsson
Gunnlaugur Snær
Ólafsson
» Árlegur brott-
flutningur hafði
aldrei mælst meiri í
sögu landsins en eftir
að Hinds sat í rík-
isstjórn landsins
og dollarinn var
tekinn upp
Höfundur er formaður Félags íhalds-
manna.