Morgunblaðið - 18.06.2012, Síða 16

FRÉTTASKÝRING
Páll Fannar Einarsson
pfe@mbl.is
Aðalbreytingin á málumnámsmanna erlendis ersú að námsmenn hafaekki jafn mikinn rétt til
námslána og áður,“ segir Hjördís
Jónsdóttir, framkvæmdastjóri
SÍNE eða Sambands íslenskra
námsmanna erlendis.
Mikil breyting varð á stöðu
námsmanna erlendis í kjölfar
bankahrunsins á Íslandi, og varð
ástandið svart á tímabili hjá mörg-
um námsmönnum. „Margir áttu
erfitt með að nálgast lánin sín í ís-
lensku bönkunum og þetta var
mjög erfitt hjá sumum,“ segir
Hjördís, en í dag hefur staðan
batnað til muna og hefur t.a.m.
Norræna ráðherranefndin veitt ís-
lenskum námsmönnum, sem leggja
stund á nám á Norðurlöndunum,
styrk en það hefur nefndin gert
seinustu þrjú sumur.
„Námsmenn fá lánagreiðslur frá
LÍN 9 mánuði á ári og eru sumir
hverjir atvinnulausir hina þrjá
mánuðina,“ segir Hjördís en styrk-
irnir hafa komið sér vel fyrir
marga námsmenn.
Hörkuðu ástandið af sér
Uppgjafartónn var í náms-
mönnum erlendis í upphafi hruns,
en flestir ákváðu að harka ástand-
ið af sér og halda námi áfram,
enda var framboð á vinnu af
skornum skammti. „Fólk reddaði
sér fyrir horn og fékk lánað hjá
vinum og ættingjum,“ segir Hjör-
dís, en hún vill meina að ástandið
hafi ekki verið jafn slæmt og
margir halda.
Margir námsmenn hafa sent
fyrirspurnir til SÍNE varðandi
nýja búsetureglu sem LÍN hefur
sett, en sú regla hefur verið hert.
Umsækjendur þurfa m.a. að hafa
starfað á Íslandi í 12 mánuði fyrir
umsóknardag og haft búsetu hér á
landi á sama tíma. Ef umsækjandi
uppfyllir ekki skilyrðin þarf hann
að gera grein fyrir sterkum
tengslum við Ísland í erindi til
sjóðsins.
„Með þessu er verið að ýta fólki
í þá átt að nýta sér erlenda lána-
sjóði, eins og t.d. SU í Dan-
mörku,“ segir Hjördís, en margir
íslenskir námsmenn hafa rétt á því
að taka lán hjá erlendum sjóðum.
Hildur Tryggvadóttir er náms-
maður í Þýskalandi, en hún er
meistaranemi í stjórnun og rekstri
félagasamtaka við háskólann í Hei-
delberg. „Helsta vandamálið með
LÍN er að kerfið er hannað fyrir
námsmenn á Íslandi,“ segir Hild-
ur, en hún er á námslánum hjá
LÍN.
Hildur hefur búið í Þýskalandi
síðan í mars 2011 og segir fjár-
málin „rétt sleppa“, en það standi
oft tæpt í lok mánaðar.
„Ég gæti nú tæplega staðið í
þessu ef það væri ekki fyrir stuðn-
ing fjölskyldu og vina,“ segir Hild-
ur en sér ekki eftir því að hafa
farið út í nám og lítur framtíðina
björtum augum.
Fólk nýti sér
sterkari réttinn
Guðrún Ragnarsdóttir er fram-
kvæmdastjóri Lánasjóðs íslenskra
námsmanna og segir fjölda náms-
manna hafa verið svipaðan undan-
farin 10 ár. „Á skólaárinu 2010-
2011 voru um 2.500 manns á
námslánum erlendis og það breyt-
ist lítið á milli ára,“ segir Guðrún.
Námsmönnum erlendis hefur hlut-
fallslega fækkað í samanburði við
námsmenn hérlendis.
Eins og fyrr kom fram hefur
LÍN hert búseturegluna, en Guð-
rún segir ástæðuna vera einfalda:
„Við höfum þetta svona svo fólk sé
ekki að falla á milli kerfa, hvort
sem þú eigir rétt á námsláni á Ís-
landi eða í útlöndum,“ segir Guð-
rún og segir eðlilegra að fólk nýti
sér þann rétt sem er sterkari.
Staða námsmanna
erlendis hefur batnað
Þróun Bláa línan sýnir fjölda námsmanna á Íslandi, en sú rauða fjölda
þeirra í útlöndum. Námsmönnum erlendis hefur hlutfallslega fækkað.
Þróun á fjölda námsmanna
11.000
10.000
9.000
8.000
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0
1967-68 2010-11
535
492
10.072
2.476
16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 18. JÚNÍ 2012
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Þingmönnumer tíðrættum virðingu
Alþingis sem von
er. Virðing þess
hefur náð djúpum
lægðum á þessu
kjörtímabili, en
hverjar skyldu ástæður þess
vera?
Helstu talsmenn ríkisstjórn-
arinnar, svo sem Jóhanna Sig-
urðardóttir og Mörður Árna-
son, halda því fram að
stjórnarandstöðunni sé um að
kenna hvernig komið er fyrir
virðingu þingsins og þingstörf-
unum, en vandinn er nærtæk-
ari. Lítið dæmi um það er ræða
Marðar undir störfum þingsins
á laugardag þar sem hann líkti
forystumönnum stjórnarand-
stöðunnar við pörupilta og
skemmdarvarga. Forseti
þingsins fann vitaskuld að orð-
bragðinu en eftir situr að al-
menningur hlustar á og furðar
sig á lágkúrunni.
Björn Valur Gíslason, annar
ekki síður orðvar þingmaður,
steig í ræðustól á eftir Merði
og lýsti því yfir að forystumenn
stjórnarandstöðunnar hefðu
ekki „risið undir þeirri ábyrgð
sem þeim var falin með því að
taka sæti hér á þingi og brugð-
ist skyldum sínum sem þing-
menn“. Og hver var svo glæpur
forystumanna stjórnarand-
stöðunnar? Jú, hann var að
hafa ekki viljað „semja“ við
ríkisstjórnina um að hleypa illa
unnum og stórhættulegum
málum í gegn án þess að þau
fengju eðlilega meðferð.
Virðing þingsins mun ekki
rétta sig af á meðan menn tala
með fyrrgreindum hætti, kalla
andstæðingana pörupilta og
skemmdarvarga og segja þá
bregðast skyldum sínum sem
þingmenn fyrir það eitt að vilja
eðlileg vinnubrögð á þingi.
Vönduð vinnubrögð er ein-
mitt það sem skortir á og
hvergi hefur það orðið augljós-
ara en í sjávarútvegsmálunum
tveimur þar sem
lögð eru fram allt
of seint óunnin mál
sem öllum sem til
þekkja er ljóst að
munu stórskaða
undirstöðu-
atvinnuveg þjóð-
arinnar. Ábyrgðarleysið er
slíkt að engir útreikningar
fylgja frumvörpunum og þeir
sérfræðingar sem taka að sér
eftir á að reikna út afleiðing-
arnar eru úthrópaðir.
Svo þegar allt er komið í
hnút á Alþingi vegna þessara
vinnubragða ætlast ríkis-
stjórnin til að stjórnarand-
staðan fallist á einhverja lækk-
un veiðigjaldanna frá þeirri
ofurskattlagningu sem þau
höfðu verið í upphaflega og vill
að lækkunin – sem vitaskuld er
í raun gríðarmikil hækkun –
verði samþykkt á lokuðum
kvöldfundi án nokkurra gagna
eða upplýsinga um afleiðing-
arnar. Ætlast er til að stjórn-
arandstaðan samþykki veiði-
gjöldin án þess að nokkur
athugun hafi farið fram á því
hvort greinin þoli álögurnar og
þegar stjórnarandstöðunni líst
ekki á blikuna er hún sökuð um
skemmdarverk og að bregðast
skyldum sínum.
En hverjir ætli skemmdar-
vargarnir séu og hverjir ætli
séu að bregðast skyldum sín-
um? Hvers vegna liggur svo á
að hækka þessi gjöld að ekki
má láta reikna út áður en þau
eru hækkuð hvort greinin
standi undir þeim? Jafnvel
þeim sem er illa við sjávar-
útveginn, og þeir virðast all-
margir á Alþingi um þessar
mundir, ættu þó ekki væri
nema virðingar þingsins vegna
að leyfa eðlilega meðferð
þeirra þingmála sem snerta at-
vinnugreinina. Eða getur verið
að hugmyndir ríkisstjórnar-
innar um „lækkun“ veiðigjald-
anna í „samningum“ við
stjórnarandstöðuna þoli ekki
skoðun?
Virðing Alþingis á
enga von á meðan
málflutningur og
vinnubrögð eru að
hætti stjórnarinnar}
Pörupiltar á Alþingi
Þær eru ekkimargar
höfuðborgirnar
sem státa af jafn
skemmtilegum
útivistarsvæðum í
miðri borginni og
finnast í Reykjavík. Af mörgu
er að taka en án þess að á
önnur sé hallað má nefna
Elliðaárdal og Öskjuhlíð, þar
sem framsýni varð til þess að
plantað var trjám sem nú eru
orðin að myndarlegum skógi
sem veitir skjól fyrir borgar-
niðnum og veitir borgarbúum
aðgang að fegurð og kyrrð
náttúrunnar innan
seilingar.
Borgaryfirvöld
gætu gert mun
meira af því að
kynna þessi og
önnur útivistar-
svæði sín því að þó að stund-
um sé að ósekju talað niður til
Reykjavíkur þá hefur hún upp
á ótrúlega margt og skemmti-
legt að bjóða fyrir þá sem
vilja njóta útivistar. Væru
þessi svæði betur kynnt kann
að vera að þau yrðu líka betur
nýtt, en mun færri leggja leið
sína þangað en efni standa til.
Reykjavík á ekki
aðeins Perlu heldur
einnig fjölmargar
náttúruperlur}
Perlur Reykjavíkur
Þ
að er fróðlegt að lesa viðtal Önnu
Lilju Þórisdóttur við Ólaf Ragnar
Grímsson í Sunnudagsmogganum,
ekki síst það sem hann segir um
þjóðaratkvæðagreiðslur.
Hann er þeirrar skoðunar að forsetinn eigi
ekki „að leyna þjóðina skoðun sinni á Evrópu-
sambandinu“ og bætir við: „Ég tel þvert á móti
að þetta sé stærsta mál þjóðarinnar frá stofnun
lýðveldisins. Þó að forsetinn eigi ekki að verða
oddviti já- eða nei-hreyfingar, þá ber honum að
taka þátt í því samtali þjóðarinnar sem stuðlar
að því að skýra þessi mál.“
Þar skýtur hann á Þóru Arnórsdóttur sem
segir í viðtali Silju Bjarkar Huldudóttur í sama
blaði að forseti eigi ekki að taka afstöðu í
stórum pólitískum deilumálum. „Vegna þess að
það samræmist ekki því að ætla að vera forseti
allra Íslendinga.“
Um það var deilt í aðdraganda kosninga í Hafnarfirði
um stækkun álversins í Straumsvík, hvort það væri eðli-
legt að Lúðvík Geirsson bæjarstjóri kysi að gefa ekki upp
afstöðu sína, þrátt fyrir að hafa staðið að samningunum
við Alcan og sett skilyrði sem fyrirtækið þurfti að uppfylla.
Ólafur Ragnar virðist aftur á móti þeirrar skoðunar að
stjórnmálamenn eigi ekki að víkja sér undan því að taka
afstöðu í stórum málum, þar sem þeir hafa sett sig vel inn í
málin og það sem fulltrúar þjóðarinnar; þess vegna megi
gera þá kröfu að þeir séu reiðubúnir að „deila þeirri þekk-
ingu og vitneskju“.
Auðvitað er æskilegt að stjórnmálamenn
séu reiðubúnir að taka rökstudda afstöðu – það
er raunar þeirra hlutverk – og hvað er þá því
til fyrirstöðu miðla henni til kjósenda? Er það
ekki eðli lýðræðisins að þeir standi og falli með
sannfæringu sinni?
En Ólafur gengur lengra, hann lýsir því yfir
að standa beri vörð um sjálfstæði Íslendinga
og ljóst er að hann treystir ekki ríkisstjórninni
vegna aðildarumsóknar að ESB: „En hug-
myndir núverandi stjórnvalda eru á þann veg
að bara verði haldin ráðgefandi þjóð-
aratkvæðagreiðsla og lokaákvörðunin síðan
tekin af einstökum þingmönnum,“ segir hann.
„Þau hafa ekki skuldbundið sig til þess að
þjóðaratkvæðagreiðsla verði endanleg og af-
dráttarlaus niðurstaða málsins. Ég mun því
hiklaust, verði ég kosinn, beita 26. greininni til
að tryggja það að þjóðaratkvæðagreiðslan verði afdrátt-
arlaus og endanleg.“
Þetta eru pólitísk tíðindi. Ólafur Ragnar er enginn ný-
græðingur í stjórnmálum og hans bakland hefur legið
vinstra megin við miðjuna. Engu að síður treystir hann því
ekki að oddvitar stjórnarflokkanna hlíti vilja þjóðarinnar
þegar ákveðið verður hvort af aðild Íslands að ESB verði.
Og víst er það áleitin spurning af hverju talað er um „ráð-
gefandi“ þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju kýs þjóðin
ekki og svo axlar ríkisstjórnin ábyrgð eftir því? Og hvers
vegna hafði þjóðin ekkert um það að segja yfirhöfuð hvort
sótt yrði um aðild að ESB? pebl@mbl.is
Pétur
Blöndal
Pistill
Forsetinn og þjóðaratkvæði
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Margir námsmenn hafa sent
fyrirspurnir til SÍNE, en bú-
setureglan vegna lána var hert
fyrir ári.
2.500 manns voru á náms-
lánum erlendis og hefur náms-
mönnum fækkað hlutfallslega í
samanborið við námsmenn hér-
lendis.
Staða námsmanna hefur
batnað til muna eftir hrun, en
Norræna ráðherranefndin veitir
íslenskum námsmönnum á
Norðurlöndum styrk á hverju
sumri og hafa gert seinustu
þrjú sumur.
Mikið spurt um
búsetureglu
EKKI FÁ ALLIR STYRKI