Morgunblaðið - 25.06.2012, Qupperneq 16

16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 25. JÚNÍ 2012
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Áblaða-manna-fundi í
Brussel á föstudag
kom í ljós að Össur
Skarphéðinsson
utanríkisráðherra
er eina ferðina enn
kominn langt fram úr sér.
Þetta kemur engum á óvart, en
það sem verra er, hann er kom-
inn fram úr samþykktum Al-
þingis. Á fundinum tilkynnti
hann að Ísland væri reiðubúið
að leggja fram svokölluð samn-
ingsmarkmið í sjávarútvegs-
málum en þau markmið hafa
hvergi verið kynnt hér á landi
svo vitað sé og ekkert samráð
verið haft um þau við Alþingi
eða nokkurn annan, nema þá ef
til vill á lokuðum fundum í ein-
hverju af fjölmörgum bakher-
bergjum ríkisstjórnarinnar.
Á meðan Össur er á þessari
stjórnlausu hraðferð sinni í
Brussel ræða áhrifamenn inn-
an Evrópusambandsins um
hvert sambandið skuli stefna
og hvernig það skuli þróað
áfram. Einn þessara manna er
fjármálaráðherra Þýskalands,
Wolfgang Schäuble, sem segist
vilja að ríki Evrópusambands-
ins framselji aukið vald til
sambandsins á „mikilvægum
pólitískum sviðum án þess að
ríkisstjórnir landanna geti
stöðvað ákvarðanir. “Þessi orð
Schäuble falla í framhaldi af
ítrekuðum yfirlýsingum An-
gelu Merkel, kanslara Þýska-
lands, og fleiri áhrifamanna
innan Evrópusambandsins um
nauðsyn aukins samruna ríkja
þess.
Til að ná þessu markmiði vill
Schäuble breyta framkvæmda-
stjórn Evrópusambandsins í
ríkisstjórn, efla Evrópuþingið
og kjósa forseta Evrópusam-
bandsins í almennri kosningu.
Verði þessi skref stigin á
næstu árum – og ljóst er að
mikill þrýstingur er í þá átt –
er Evrópusambandið í raun
orðið að sam-
bandsríki með
ákveðnu en tak-
mörkuðu sjálf-
stæði aðildarríkj-
anna.
Einn landi
Schäuble sem ver-
ið hefur mikill áhrifamaður í
viðskiptalífi Þýskalands um
áratugaskeið, Carl Hahn, fyrr-
verandi stjórnarformaður
Volkswagen, ræddi meðal ann-
ars um málefni Evrópusam-
bandsins í fróðlegu samtali við
Sunnudagsmoggann um
helgina. Hahn er mikill stuðn-
ingsmaður Evrópusambands-
ins og er sammála Schäuble
um mikilvægi þess að auka
samruna innan þess og að
bjarga evrunni.
Þegar hann er spurður um
Ísland og Evrópusambandið
kemur hins vegar annað hljóð í
strokkinn: „Ég hefði aldrei
sótt um aðild að Evrópusam-
bandinu í ykkar sporum,“ segir
Hahn „Ísland er langt í burtu.
Ísland er lítið, en þó stórt í
sjálfstæði sínu vegna mik-
ilvægrar stöðu sinnar. Ísland
er með fádæmum ríkt, en sem
lítil þjóð getur landið náð hvað
bestri ávöxtun þessarar auð-
legðar með því að vera sjálf-
stætt, en ekki 28. landið í Evr-
ópusambandinu, sem á í slíkum
vandræðum með sjálft sig og
getur örugglega ekki sett
vandamál Íslands á oddinn.“
Össur og ríkisstjórnin eru á
hraðferð með Ísland inn í Evr-
ópusambandið og beita til þess
margvíslegum bolabrögðum. Á
sama tíma er Evrópusamband-
ið á hraðferð í átt að auknum
samruna. Sá aukni samruni
hugnast ýmsum á meginlandi
Evrópu sem búa við allt aðrar
aðstæður en Íslendingar, en
eins og hinn veraldarvani við-
skiptamaður Carl Hahn bendir
á, þá hefur Ísland ekkert upp
úr því að gerast aðili að sam-
bandinu.
„Ég hefði aldrei sótt
um aðild að ESB í
ykkar sporum,“ seg-
ir fyrrverandi stjórn-
arformaður VW.}
Hraðferð Össurar
Þegar kjör-tímabil rík-
isstjórnarinnar
var meira en hálfn-
að ákvað forsætis-
ráðherra að skipa
auðlindastefnunefnd. Nefndin
kynnti starf sitt fyrir liðna
helgi þegar tæpt ár er eftir af
kjörtímabilinu svo þess er
vart að vænta að mikið verði
gert með niðurstöður hennar í
tíð þessarar ríkisstjórnar.
Nefnd af þessu tagi er þó
yfirleitt hugsuð til framtíðar-
stefnumótunar og þá er leitað
eftir því að hafa fulltrúa ým-
issa sjónarmiða í nefndinni.
Þessi auðlindastefnunefnd
var hins vegar að-
eins skipuð nán-
ustu pólitísku sam-
verkamönnum
sitjandi ráðherra
og þeim sem sér-
þekkingu hafa eða aðrar póli-
tískar skoðanir var haldið
fjarri.
Fyrst svona var að málum
staðið er augljóst að störf
nefndarinnar munu litlu skipta
þegar afstaða verður tekin til
framtíðarstefnumótunar í auð-
lindamálum. Henni var aðeins
ætlað áróðurshlutverk fyrir
núverandi ríkisstjórn og upp-
skeran af starfinu verður eftir
því.
Sýndarmennska er
ekki gott innlegg í
auðlindastefnuna}
Pólitísk auðlindastefnunefnd V
íðsýni, mannúð, skilningur, ein-
lægni, heiðarleiki, kurteisi, góð
framkoma, sanngirni, áreið-
anleiki, þekking, sameining-
artákn, yfirvegun, skynsemi,
frjáls vilji, gott hjarta og þekking á stjórn-
skipun landsins.
Þetta eru nokkrir af þeim mannkostum
sem fólk telur að prýða þurfi forseta þjóð-
arinnar, eins og fram kom í fréttaskýringu
í Sunnudagsmogganum um liðna helgi.
Af upptalningunni að merkja krefst
sjálfstrausts að gefa kost á sér í embætti
forseta þjóðar, nánast drambs. Hver þekk-
ir nógu vel kjör og lífsskilyrði þjóðar sinn-
ar til að grípa orðið með þessum hætti? Og
hver stendur undir þeim væntingum sem
gerðar eru til embættisins?
Og skiptir ekki máli að forsetinn sé skemmti-
legur? Andstæðingar Kristjáns Eldjárns ætluðu að
grafa undan honum með því að draga upp Unndórs-
rímur, tvíræðan kvæðabálk sem hann orti á háskóla-
árum sínum, en áttuðu sig ekki á því að það sýndi
breidd í karakternum – og þjóðin lét sér vel líka.
Saga Unndórs öll er skráð
á eina lund, – að vonum.
Hvert eitt sprund um lönd og láð
liggur undir honum.
„Það er embætti til þess að sýnast,“ sagði skáldið
og lét sig engu varða hver yrði forseti.
En það veltur auðvitað á því hver gegn-
ir embættinu hvort það hefur þýðingu.
Mér finnst svolítið skrítið hversu lítið er
rætt um þann þátt forsetaembættisins,
sem þó er fyrirferðarmestur í starfslýs-
ingu hans. Þetta er maður sem á eftir að
tromma upp við öll möguleg og ómöguleg
tækifæri og tala yfir hausamótunum á
þjóðinni. Og það er fyrst og fremst sú hlið
á embættinu sem snýr að almenningi.
Engu að síður er lítið rætt, hvort þeir
frambjóðendur sem gefið hafa kost á sér
séu færir um að eiga samtal við þjóðina
eða hvort þeir hafi yfirhöfuð nokkuð til
málanna að leggja.
Það var vel til fundið hjá Írum að velja
skáld til verksins. Eiginlega þyrftum við
að fá áramótaávarp frá hverjum og einum frambjóð-
anda til þess að geta glöggvað okkur betur á mann-
kostum þeirra.
Embætti til þess að sýnast, sagði skáldið.
Í það minnsta er ljóst að forsetinn er sýnilegur.
Hann þarf að standa undir því. Það er ástæðan fyrir
því að sett er skilyrði um að 35 ára aldri hafi verið
náð, nefnilega sú að starfið krefst lífsreynslu og
þroska. Ef þekkinguna skortir á sögu lands og þjóð-
ar er ekki von til þess að forsetinn nái utan um tíð-
arandann eða að honum takist að miðla lærdómi
kynslóðanna. pebl@mbl.is
Pétur
Blöndal
Pistill
Krefjandi embætti
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
BAKSVIÐ
Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
Sífellt verður algengara aðheiti stofnana og deilda inn-an stofnana sem áður vorurituð með litlum upphafsstaf
séu rituð með stórum staf.
Eitt gleggsta dæmið um þetta er
að í Háskóla Íslands eru heiti sviða og
deilda nú rituð með stórum staf en
þeim litla (t.d. í heiti heimspekideild-
ar) hefur verið lagt fyrir róða. Aðrir
háskólar halda sig við hefðina og því
geta stúdentar til dæmis valið um að
fara í Lagadeild Háskóla Íslands eða
í lagadeild Háskólans í Reykjavík.
Í Handbók um íslensku sem kom
út fyrra er þó sagt að það fari betur á
því að rita nöfn deilda, sviða, brauta
og skora með litlum staf.
„Reglur um stóran og lítinn staf
byggjast mikið á hefð því það er ekk-
ert í framburði sem hjálpar manni
þar. Ekki heyrist munur á stórum og
litlum staf í framburði,“ segir Jó-
hannes B. Sigtryggsson, verkefn-
isstjóri hjá Árnastofnun og ritstjóri
fyrrnefndrar bókar. Greinilegt sé að í
sumum tilvikum sé verið að víkja frá
hefðinni og búa til nýja. Hann bendir
þó á að litli stafurinn hafi haldið velli í
heitum ráðuneyta en þar sé litið svo á
að í Stjórnarráði Íslands séu ráðu-
neytin eins konar undirdeildir. Hið
sama hafi átt við í Háskóla Íslands,
þar hafi deildir verið ritaðar með
litlum staf þar til því var breytt fyrir
nokkrum árum. Jóhannes telur að
betra hefði verið að halda í þá hefð að
rita heiti deilda og sviða með litlum
staf. „Með þessu myndast ósamræmi
við ýmislegt, til dæmis ráðuneytin.
Einnig má nefna að hefð er fyrir því
að undirstofnanir Sameinuðu þjóð-
anna séu ritaðar með litlum staf í ís-
lensku ritmáli. Ókosturinn við þetta
er sá að það er ekki lengur samræmi
þarna í notkun lítils og stórs stafs.“
Hvað telst vera sérnafn?
Samkvæmt upplýsingum frá
Háskóla Íslands voru breytingarnar
gerðar í tengslum við sameiningu Há-
skóla Íslands og Kennaraháskólans
árið 2008, að fenginni ráðgjöf frá Ei-
ríki Rögnvaldssyni, prófessor í ís-
lenskri málfræði.
Eiríkur bendir á að samkvæmt
stafsetningarreglunum sé meg-
inreglan að sérnöfn skuli vera með
stórum staf. „En þá er spurningin:
Hvað eru sérnöfn?“ Í reglunum sé
einnig kveðið á um að það sé val-
frjálst hvort nöfn stofnana eða hluta
stofnana séu rituð með stórum eða
litlum staf. Við skipulagsbreytingar í
HÍ árið 2008 hafi komið í ljós að þótt
venjan hefði verið sú að rita nöfn
deilda með litlum staf hafi stór stafur
víða verið notaður. „Mér fannst eðli-
legt að líta svo á að heiti á sviðum og
deildum væru sérnöfn sem væri eðli-
legt að rita með stórum staf. Annað
var að það er löng hefð fyrir því að
ýmsar stofnanir háskólans eru rit-
aðar með stórum staf, svo sem Laga-
stofnun en hún heyrir undir Laga-
deild [áður lagadeild]. Mér fannst
annkannalegt að hafa stofnunina með
stórum staf en deildina sem hún
heyrir undir með litlum,“ segir hann.
Fleira hafi komið til.
Eiríkur bætir við að heiti ýmissa
námskeiða í háskólanum séu nú rituð
með stórum staf, s.s. Íslensk bók-
menntasaga og svo framvegis. Sjálfur
ritar hann námskeiðsheiti með
stórum staf. Ein ástæðan fyrir því –
og fyrir stórum staf yfirleitt – sé að
hann auðkenni námskeiðið betur. Þá
sé ljóst að ekki sé átt við íslenska bók-
menntasögu almennt heldur nám-
skeiðið Íslenska bókmenntasögu.
Bæði Eiríkur og Jóhannes B.
Sigtryggsson telja að aukin notkun
stóra stafsins geti að einhverju leyti
verið vegna enskra áhrifa. „En það er
alveg sama hvað við gerum, það verð-
ur alltaf einhver óvissa og ruglingur,“
segir Eiríkur.
Stóri stafurinn hefur
blásið til StórSóknar
Morgunblaðið/Eggert
Stórt Fyrirtækið sem á Bláa lónið vill rita nafnið Bláa Lónið og þykir
sumum að með því sé fulllangt gengið. SkjárEinn hefur gengið enn lengra.
Stóri stafurinn skýtur upp koll-
inum á ólíklegustu stöðum, m.a.
í fleiryrtum sérheitum. Dæmi
um þann rithátt er að fyrirtækið
sem á og rekur Bláa lónið hefur
nú stóran staf í báðum orðum
og ritar nafnið svo: Bláa Lónið.
Sjónvarpsstöðin sem áður
hét Skjár einn hefur gert hið
sama og sömuleiðis fellt út bilið
á milli orðanna og heitir nú
SkjárEinn (og bíður NetFrelsi og
áskrift að SkjáHeimi m.a.).
Sjónvarpsstöðin hefur meira að
segja sent út tilkynningu til fjöl-
miðla þar sem þeir eru beðnir
um að hafa þennan sérvisku-
lega rithátt, svo ekki sé meira
sagt, í heiðri.
Tveir stórir í
sama nafninu
FLEIRYRT SÉRHEITI
Áhorf Bráðum verður líklega hægt
að horfa á SjónvarpsÞætti.
Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon