Fréttablaðið - 12.11.2015, Page 26

Útgáfufélag: 365 miðlar ehf. Stjórnarformaður: Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir forStjóri: Sævar Freyr Þráinsson Útgefandi og aðalritStjóri: Kristín Þorsteinsdóttir kristin@frettabladid.is
aðStoðarritStjórar: Fanney Birna Jónsdóttir fanney@frettabladid.is, Hrund Þórsdóttir hrund@stod2.is, Kolbeinn Tumi Daðason kolbeinntumi@365.is. Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis
á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSn 1670-3871
fréttaBlaðið Skaftahlíð 24, 105 reykjavík Sími: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is ÞróunarStjóri: Tinni Sveinsson tinni@365.is helgarBlað: Ólöf Skaftadóttir olof@frettabladid.is og Viktoría Hermannsdóttir viktoria@frettabladid.is
menning: Magnús Guðmundsson magnus@frettabladid.is ljóSmyndir: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is framleiðSluStjóri: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is ÚtlitShönnun: Silja Ástþórsdóttir siljaa@frettabladid.is
Halldór
Kristín
Þorsteinsdóttir
kristin@frettabladid.is
Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, hefur verið áberandi síðustu misserin og það kemur því miður ekki til af góðu. Í fyrsta skipti
frá lokum síðari heimsstyrjaldar var landamærum í
Evrópu breytt með hervaldi þegar Rússland innlimaði
Krímskaga og vopnuð átök brutust út í austurhluta
Úkraínu. ÖSE hefur reynst mikilvægur vettvangur til
að koma á friði.
Í fyrsta lagi er ÖSE alþjóðastofnun þar sem ekki er
bara verið að tala um heldur við Rússland. Rússland,
Úkraína og 55 önnur ríki, þ. á m. Ísland, eru aðilar.
ÖSE setti strax á fót eftirlitsverkefni og nú starfa í
Úkraínu um 600 alþjóðlegir eftirlitsmenn sem vakta
vopnahléið og liðka fyrir samningum. Loks hefur hug-
myndafræði ÖSE reynst notadrjúg þ.e. að þegar í harð-
bakkann slær þá er aldrei mikilvægara að hið pólitíska
samtal rofni ekki.
Þetta grundvallarstef á sér langa sögu. Upphafið
má rekja til ársins 1975 þegar ríki austan og vestan
járntjaldsins komu saman til fundar í fyrsta skipti. Í
kalda stríðinu miðju náðist samkomulag um grund-
vallarprinsipp í samskiptum ríkja. Stofnsáttmáli ÖSE
kveður þannig á um friðhelgi landamæra, friðsamlega
lausn deilumála og virðingu fyrir sjálfsákvörðunarrétti
ríkja. Engin smá mál ef höfð er í huga saga aldanna og
smærri þjóðum lífsnauðsyn. Starf ÖSE hefur raunar
fallið vel að stefnu Íslands sem herlausrar þjóðar því
áherslan er á lýðræði, mannréttindi og réttarríkið til
að tryggja frið og öryggi.
Nú þegar ÖSE-samstarfið fagnar 40 ára afmæli eru
áskoranirnar tvíþættar. Annars vegar eru hernaðarleg
öryggismál í uppnámi vegna átakanna í Úkraínu,
traustið er brothætt. Hins vegar hefur virðing fyrir
grundvallarmannréttindum farið þverrandi. Víða eru
dæmi um að tjáningarfrelsi sé skert, fjölmiðlafólk
handtekið og lýðræði skrumskælt. Þetta tvennt tengist
af því að vanvirðing mannréttinda er oft og tíðum
undanfari ofbeldis. Fimmtudaginn 12. nóvember kl. 18
stendur ÖSE fyrir kaffifundi á Hvalasafninu í Reykjavík
til að ræða þessi mál. Daginn eftir verður málþing í
Háskóla Íslands. Hvort tveggja má finna á Facebook.
Áskoranir í öryggismálum
Starf ÖSE
hefur raunar
fallið vel að
stefnu
Íslands sem
herlausrar
þjóðar.
Auðunn Atlason
fastafulltrúi
Íslands hjá ÖSE
í Vín
Ég fékk hótunarbréf í vikunni þar sem mér voru gefnir tveir dagar til að birta afsökunar-beiðni á forsíðu Fréttablaðsins og sjö dagar til að greiða tveimur mönnum samtals tuttugu milljónir króna.
Bréfin bárust í kjölfar forsíðufréttar Fréttablaðsins.
Þar var fjallað um íbúð sem kom við sögu í tveimur
nauðgunarmálum sem lögregla hefur til rannsóknar.
Fram kom að lögreglan hefði gert tæki og tól upptæk
sem grunur leikur á að notuð hafi verið í tengslum
við meintar nauðganir. Fyrir þessu hefur Fréttablaðið
heimildir og ekkert hefur komið fram síðar sem rengir
efnisatriði fréttarinnar. Ekkert til að biðjast afsökunar
á. Bara góð blaðamennska.
Í gær birti Fréttablaðið aðra frétt þar sem finna mátti
hluta úr skýrslu kæranda. Aftur þá hefðum við aldrei
birt slíkt nema fyrir lægju traustar heimildir úr fleiri en
einni átt.
Í hótunarbréfinu var látið að því liggja að forsíða
Fréttablaðsins þann 9. nóvember hefði orðið til þess að
mennirnir voru nafngreindir og af þeim birtar myndir
á samfélagsmiðlum. Ekkert er fjær sanni. Fjölmiðlar
hafa vissulega völd en ekki slík að geta tekið yfir tölvur
og lyklaborð landsmanna. Hefðum við viljað að nöfn
þeirra og myndir yrðu á allra vitorði hefðum við ein-
faldlega birt nöfn og myndir með fréttinni.
Það gerðum við ekki, enda höldum við þá reglu í
heiðri að menn séu saklausir uns sekt er sönnuð.
Það breytir því þó ekki að við segjum fréttir, og það
er lesendum eðlislægt að heimfæra þær á einstaklinga.
Við getum ekki látið ótta við að upp komist hverjir eiga
í hlut, verða til þess að hlutir liggi í þagnargildi.
Þetta á sérstaklega við um kynferðisbrot. Allt of
lengi hafa fórnarlömb slíkra brota þurft að bera harm
sinn og skömm í hljóði. Horft framan í réttarkerfi sem
hvorki hlustar né skilur. Við verðum að fá að segja
fréttir af slíkum málum. Í því felst ekki bara rétturinn
til að upplýsa fólk, eða varnaðaráhrif, heldur líka
yfirlýsing um að þolendur eiga ekki að þurfa að þjást í
hljóði.
Nauðganir eru illvirki, fréttnæmar og dæmin sýna að
lögreglu veitir ekki af aðhaldi frá fólki og fjölmiðlum
þegar kemur að rannsókn slíkra mála.
Aðgát skal þó höfð í nærveru sálar. Þess vegna forð-
umst við að lýsa atvikum með of nákvæmum hætti.
Berorðustu lýsingar á sakarefnum hafa enda komið
úr annarri átt. Frá lögmanni sakborninga í viðtali við
sjálft Ríkisútvarpið.
Lögmaðurinn hefur stigið öll danssporin í bókinni.
Hótunarbréfið var fyrsta skrefið, svo kom málflutn-
ingur í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum og loks kæra
á hendur meintum þolendum fyrir rangar sakargiftir.
Í sjálfu sér er ekkert við framgöngu hans að athuga.
Sakaðir menn eiga rétt á öflugri málsvörn.
Óttinn við bægslaganginn má þó ekki verða til þess
að fjölmiðlar hiki við að segja fréttir. Það er þjóðþrifa-
mál að opna umræðu um kynferðisbrot.
Jafnvel þótt menn séu saklausir uns sekt er sönnuð.
Segja eða þegja
Allt of lengi
hafa fórnar-
lömb slíkra
brota þurft að
bera harm
sinn og
skömm í
hljóði. Horft
framan í
réttarkerfi
sem hvorki
hlustar né
skilur.
Hagsveiflur, ekki ofþensla
„Er 2007 að koma aftur? Nei,
ég held ekki,“ sagði Már Guð-
mundsson seðlabankastjóri á
fundi efnahags- og viðskipta-
nefndar Alþingis í gærmorgun.
Við getum þá óhrædd endur-
nýjað uppþvottavélina. Það
hefur mikið farið fyrir fréttum
um ofþenslumerki hagkerfisins
á undanförnum mánuðum.
Stórar fjárfestingar í stóriðju og
ferðaþjónustu, skattalækkanir
ríkisstjórnarinnar og vaxtahækk-
anir Seðlabankans til að sporna
við því að verðbólgan fari á
flug hefur allt sáð óöryggisfræi í
brjóst landsmanna. En Már segir
að þetta séu bara hagsveiflur.
Það má samt ekki gleyma því að
hlutverk Más er að passa að ekki 
fari allt á kúpuna hér á landi og
mikilvægur liður í því er að vera
ekki fullur af bölmóði.
Spekileki eðlilegur
Á fyrstu níu mánuðum ársins
fluttu 3.120 ríkisborgarar frá
landinu, margt háskólafólk. Í
samtali við Vísi í gær sagði Þor-
steinn Sæmundsson, þingmaður
Framsóknarflokksins, að það
væri áhyggjuefni. En það er ekki
skrítið að spekilekinn verði
þegar lausnir ríkisstjórnarinnar
í atvinnumálum eru áburðar-
verksmiðjur og álver. Ríkis-
stjórnin þarf að taka af sér gula
framkvæmdahjálminn og hugsa í
ferskari lausnum til að halda unga
fólkinu hér á landi.
snaeros@frettabladid.is
Frá degi til dags
1 2 . n ó v e m b e r 2 0 1 5 F I m m T U D A G U r26 s k o ð U n ∙ F r É T T A b L A ð I ð
SKOÐUN
1
2
-1
1
-2
0
1
5

1
5
:5
4
F
B
0
8
0
s
_
P
0
5
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
4
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
2
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
3
5
K
_
N
Y
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
6
E
E
-B
8
A
4
1
6
E
E
-B
7
6
8
1
6
E
E
-B
6
2
C
1
6
E
E
-B
4
F
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
B

F
B
0
8
0
s
_
1
1
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K