Fréttablaðið - 12.11.2015, Síða 30

Í leiðara  Fréttablaðsins 10. nóvember sl.  fer Óli Kristján Ármannsson fram á að tals-
menn Gætum garðsins haldi sig
við staðreyndir. Óli Kristján segir
að það séu rangfærslur og útúr-
snúningar hjá Björk og Andra Snæ
að halda því fram að Íslendingar
horfi til þess að sjá Bretum fyrir
rafmagni, eða að ríkisstjórnin geti
á einhvern hátt keyrt í gegn stefnu
þar sem ráðist yrði í virkjanir út um
allar koppa grundir.
Það virðist vera að Óli Kristján
hafi ekki verið á fundinum eða ekki
hlustað á streymi Vísis af fundin-
um. Þau vitnuðu í viðtöl sem birst
hafa í enskum fjölmiðlum við for-
sætisráðherra Íslands og Bretlands
þar sem þetta kom fram og birtu
m.a. nokkrar tilvitnanir í ummæli
þeirra um „Britain and Iceland
volcano power project“. Í ræðum
Bjarkar og Andra Snæs og undir-
ritaðs var bent á að þessar fullyrð-
ingar ráðherranna stæðust enga
skoðun. Það væri einfaldlega ekki
hægt að skaffa allt það rafmagn
sem forsætisráðherrarnir töluðu
um, jafnvel þó allt væri virkjað hér
á landi sem virkjanlegt er. Þannig
að réttara væri hjá Óla Kristjáni að
beina orðum sínum til Sigmundar
Davíðs og Cameron. Reyndar sagði
iðnaðarráðherra í viðtölum á föstu-
daginn eftir fund Gætum garðsins
að það væri margt rangt sem Björk
og Andri Snær hefðu sagt. Við
bíðum spennt eftir því að heyra frá
iðnaðarráðherra hvað af því sem
við sögðum sé rangt.
Óli Kristján fullyrðir að meiri-
hluti þeirrar orku sem rætt er um
að selja um rafstreng verði umfram-
orka frá núverandi virkjunum sem
ekki nýtist hér innanlands. Staðan
í dag er hins vegar sú að það er
skortur á rafmagni á ákveðnum
stöðum á landinu, sérstaklega á
Norðausturlandi. Sú orka er fram-
leidd með olíu. Þessi orka er til en
það kallar á úrbætur í dreifikerfi
Landsvirkjunar.
Einn mesti fjársjóður landsins
Við höfum í málflutningi okkar
aldrei dregið það í efa að það þurfi
að lagfæra orkudreifikerfið og jafn-
vel að virkja eitthvað meira, en
það eru hins vegar uppi deilur um
hvernig eigi að gera það. Það stefnir
í að það vanti orku á Eyjafjarðar-
svæðið, sama á við Skagafjarðar-
svæðið, sama á við Skagaströnd
þ.e.a.s. ef þar verður byggt álver. Það
er hafin bygging stóriðju á Húsavík
og þegar þessi stóriðja verður ræst
vantar orku til Húsavíkur. Sama á
við um Grundartanga, þangað vant-
ar mikla orku. Það er hafin bygging
orkufrekrar stóriðju í Helguvík,
þangað vantar mikla orku.
Þrátt fyrir þetta lætur forsætisráð-
herra landsins hafa eftir sér framan-
greindar fullyrðingar við erlenda
fjölmiðla og fundur Gætum garðsins
var einmitt haldinn til þess að leið-
rétta það við þá fjölmörgu erlendu
blaðamenn sem hér eru.
Miðhálendi Íslands er sannarlega
einn mesti fjársjóður landsins. Þar
má finna stærsta ósnortna víðerni
í Evrópu. Stórbrotnar landslags-
heildir og náttúrufyrirbæri með
eldfjöllum, jöklum, vatnsmiklum
ám og fossum. Víðerni á Íslandi
hafa minnkað um 68% frá árinu
1936 samkvæmt nýlegri rannsókn
við Háskóla Íslands, það verður ekki
gengið lengra.
Það virðist ekki vefjast fyrir
íslenskum stjórnvöldum að leggja
lengsta sæstreng í heimi eða 1.200
kílómetra til Bretlands til þess að
tryggja rafmagnsöryggi Bretlands.
Til þess að geta gert það þarf að
virkja nánast allt sem virkjanlegt er
á landinu og leggja háspennulínur
eftir þverar sveitir Norðurlands og
yfir Sprengisand. Sigmundur Davíð
segir það hins vegar ekki koma til
greina að leggja jarðspennustrengi
fyrir Íslendinga til verndunar
íslenskrar náttúru, það sé alltof dýrt.
Höldum okkur
við staðreyndir
Í kjölfar skýrslu starfshóps, sem menntamálaráðherra skipaði um rekstur og starfsemi RÚV
frá því það var ohf.-vætt árið 2007,
hafa spunnist miklar og oft á tíðum
óvægnar umræður í þjóðfélaginu.
Sitt sýnist hverjum, eðlilega, en því
miður hafa menn farið í skotgraf-
irnar og borið brigslyrði upp á höf-
unda skýrslunnar, stjórnendur og
stjórn RÚV og jafnvel starfsmenn.
Það er miður.
Skýrslan kom út 29. október og er
afar forvitnileg lesning. Hægt er að
deila um framsetningu, orðfæri, sam-
hengi, skipan starfshópsins og svo
framvegis. En skýrslan stendur eftir
sem opinbert plagg og ber að skoð-
ast sem slíkt. Því er rétt að fara aðeins
yfir sögu RÚV frá árinu 2007 og hvað
framtíðin gæti borið í skauti sínu.
Ohf.-væðing RÚV
Ákveðið var við stofnun RÚV ohf. að
eigið fé þess yrði 15%. Þó var vitað
á þeim tíma að það væri of lágt eða
alla vega um það deilt. Útvarps-
gjaldið sem sett var á hefur aldrei
gengið óskert til félagsins. Þessi til-
högun leiddi til margs konar vanda-
mála í rekstri RÚV og þurfti fjárveit-
ingavaldið að leggja stofnuninni til
aukafjárveitingar nokkrum sinnum
auk þess að afskrifa skuldir. En þess-
ar upphæðir náðu þó ekki þeirri
upphæð sem RÚV hefði fengið ef
Alþingi hefði ekki klipið af útvarps-
gjaldinu. Rétt er að hafa þessa stað-
reynd í huga þegar skeggrætt er um
rekstrarvanda RÚV.
Tími mikillar skuldasöfnunar
Segja má með sanni að í tíð ríkis-
stjórnar Jóhönnu og Steingríms á
árunum 2009/13 hafi vandi RÚV
orðið því sem næst óstjórnlegur.
Ekki nóg með að ríkisstjórn þeirra
með fulltingi Alþingis hafi stórlega
skert framlög til RÚV heldur fóru
þáverandi stjórn og útvarpsstjóri
offari í lántökum til að halda rekstri
félagsins í óbreyttri mynd. Það ferli
endaði svo með stórum hvelli, síðla
árs 2013 þegar þáverandi útvarps-
stjóri, Páll Magnússon, sagði af sér
í kjölfar mikillar ólgu vegna fjölda-
uppsagna og hagræðingar aðgerða.
Hvað olli því að félagið flaut sof-
andi að feigðarósi á þessum tíma
er umhugsunarefni en ábyrgðin
var á hendi þáverandi stjórnar og
útvarpsstjóra. Þeirra er að svara fyrir
þann tíma í rekstrarsögu RÚV ohf.
Núið og LSR lánið
Þó margt orki tvímælis þá gert er,
er alveg ljóst að góður viðsnún-
ingur hefur orðið á rekstri RÚV
ohf. frá því að nýr útvarpsstjóri og
ný stjórn tóku við keflinu. Miklar
skuldir íþyngdu félaginu og þörf
var á aðgerðum. Farið var í miklar
aðhaldsaðgerðir innandyra og hluti
hússins eða nálægt 3.000 fermetrar
leigðir út. Samið var um frestun
afborgana og vaxta af LSR-láninu í
eitt og hálft ár. Þessi aðgerð tryggði
jákvætt sjóðstreymi á tímabilinu
sem er félaginu lífsnauðsynlegt.
Það er auðvitað álitamál hvort rétt-
lætanlegt sé að ríkið yfirtaki þessa
skuldbindingu sem nú stendur í um
3,2 milljörðum. Stofnunin fékk lóð
og húseign á móti skuldum á sínum
tíma, árið 2007. Verði tekjur af sölu
lóðar notaðar til lækkunar skulda
mun eigið fé félagsins fara úr tæpum
6% í um 16% sem er meira en það
var við stofnun RÚV ohf.
Framtíðin
Miklar breytingar hafa orðið á fáum
árum í fjölmiðlun og sér ekki fyrir
endann á þeim. Það er því bráð-
nauðsynlegt að stjórn og útvarps-
stjóri taki höndum saman og móti
sína framtíðarsýn á hlutverki og
starfsemi RÚV ohf. Allt þarf að vera
undir í þeirri vinnu, þar á meðal
skýrsla starfshóps undir forystu
Eyþórs Arnalds um rekstur og starf-
semi RÚV ohf. frá 2007 til dagsins í
dag.
Alþingi ræður miklu, og í raun
öllu, um starfsemi RÚV ohf. á næstu
misserum. Verði lögum ekki breytt
er varða útvarpsgjaldið þarf að fara
í gagngera uppstokkun á rekstr-
inum, nú þegar. Það er ekki skyn-
samlegt. Tryggja þarf reksturinn,
í það minnsta, fyrir árið 2016 og
nota fyrrihluta þess árs í vandaða
greiningu á stöðu og hlutverki RÚV
til framtíðar. Þá fyrst er hægt að taka
vel ígrundaðar ákvarðanir.
Er og verður
RÚV er í þágu okkar allra. Fram-
sóknarflokkurinn hefur ætíð staðið
vörð um þessa menningarstofnun
sem hefur fylgt okkur lengi og
meginþorri þjóðarinnar vill hafa
við hlið sér. Mikill mannauður og
ómetanleg menningarverðmæti
eru fólgin í RÚV. Þekking, reynsla
og hæfileikar starfsmanna RÚV
er gnægtabrunnur sem þjóðin
nýtur góðs af. Undirritaður mun
sem stoltur framsóknarmaður og
stjórnarmaður í RÚV beita sér, hér
eftir sem hingað til, fyrir öflugum og
hlutlægum fjölmiðli í almannaeigu.
RÚV – í núinu og til framtíðar
Breytingarnar á norðurskaut-inu eru mun örari en nokk-urn óraði fyrir að gæti orðið
fyrir einungis fáum árum. Bráðnun
heimskautaíssins og sú stóraukna
skipaumferð sem af hefur hlotist
um norðurpól, auðlindir sem stór-
þjóðir hafa augastað á undir hafs-
botni og í jörðu – að ekki sé minnst
á afdrif lífstofna í hafinu sem
strandríkin byggja afkomu sína á
– allt hefur þetta gert mönnum æ
betur ljóst hve mikið er í húfi fyrir
vistkerfi og efnahag Norðurslóða-
ríkja.
Ágirnd á auðæfum Norðurslóða
Æ fleiri ríki, stofnanir og samtök
ásælast hlut í gæðum og mögu-
leikum norðurslóða, ekki síst með
auðlindanýtingu fyrir augum. Sam-
hliða eru valdastjórnmál farin að
yfirskyggja samvinnu ríkja, eftir
því sem stórveldin gera sig meira
gildandi í norðurslóðamálefnum.
Stórþjóðir hafa skilgreint norður-
skautið sem hernaðarlega mikil-
vægt og hernaðarleg viðvera hefur
færst þar í aukana. Að sama skapi
hafa æ fleiri þjóðir séð ástæðu til
þess að árétta fullveldi sitt og hags-
muni tengda nýtingu.
Við svo búið verða Norður-
löndin að taka sér stöðu og gæta
hagsmuna sinna og samningsstöðu
gagnvart umheiminum. Það er því
mikilvægara en nokkru sinni fyrr
að efla og bæta samstarf Norður-
landa í umhverfis- og öryggis-
málum á norðurslóðum.
5 ríkja samstarf
eða Norðurskautsráð?
Hið svokallaða 5 ríkja samstarf
um norðurskautsmálefnin er
eitt dæmi um það hvernig valda-
stjórnmál eru að verða ógn við
ríkjasamvinnu í málefnum norð-
urslóða. Kanada, Banaríkin, Rúss-
land, Danmörk og Noregur hafa
myndað með sér samráðsvettvang,
en undanskilið Íslendinga, Svía,
Finna og frumbyggjasamtökin.
Til hliðar við þennan vettvang
starfar svo Norðurskautsráðið, en
í því eru öll norðurslóðaríkin átta:
Ísland, Svíþjóð, Noregur, Finnland,
Danmörk, Bandaríkin, Kanada og
Rússland. Þar eiga frumbyggja-
samtök norðurskautsins einnig
sína fulltrúa og ýmsir fleiri. Meðal
aðildar- og áheyrnaraðila Norður-
skautsráðsins eru 10 af 11 stærstu
hagkerfum heims, 6 af 15 stærstu
olíuframleiðsluríkjum heims og
9 af 20 stærstu fiskveiðiþjóðum
heims. Norðurskautsráðið er þess
vegna vettvangurinn þar sem sam-
ráð þjóðanna á að eiga sér stað um
málefni norðurslóða. Það er mikil-
vægt fyrir hagsmuni Norðurlanda
að styrkja Norðurskautsráðið.
Augljóst er að strandríkin, ekki
síst Íslendingar og frumbyggjaþjóð-
irnar, eiga mikið undir því hvernig
mál þróast á norðurslóðum. Hags-
munir Íslands eru nátengdir sam-
göngum til og frá landinu og auð-
lindanýtingu á borð við fiskveiðar.
Ísland er til dæmis 17da stærsta
fiskveiðiþjóð heims. Ísland á kröfu
til land- og hafsvæða norðan heim-
skautsbaugs, enda er efnahagslög-
saga okkar innan norðurskaut-
svæðisins og nær til Grænlandshafs
við Norður-Íshaf.
Rannsóknir og samstarf –
ekki valdastjórnmál
5-ríkja samstarfið hefur verið
okkur þyrnir í augum af tveim
ástæðum. Sú fyrsta er augljós,
við eigum þar enga aðkomu. Hin
ástæðan er að það hefur aukið
spennu og tortryggni í samskiptum
landa. Framkoma Rússa í austan-
verðri Evrópu hefur ekki bætt úr
þeirri skák, og undirstrikar einnig
nauðsyn þess að Norðurlönd og
Vesturlönd standi saman á öllum
sviðum. Er nú svo komið að jafn-
vel Bandaríkjamenn hafa látið í
ljósi áhyggjur af því að kannski sé
5-ríkja samráðsvettvangurinn full
ráðríkur með tilliti til minni þjóð-
anna sem eiga mikið undir.
Það er mikilvægt fyrir okkur
Íslendinga að valdastjórnmálum sé
vikið til hliðar í málefnum norður-
slóða, þar sem svo geigvænlegar
umhverfisbreytingar eru að eiga
sér stað. Á móti þarf að efla milli-
ríkjasamstarf um rannsóknir og
vöktun á svæðinu svo ákvarðanir
framtíðar byggist á vísindalegri
þekkingu. Um þetta ættu Íslend-
ingar að hafa forgöngu, því við
eigum að vera leiðandi í málefn-
um norðurslóða á grundvelli fag-
mennsku, þekkingar og ábyrgrar
umhverfisstefnu. Afkoma okkar
og framtíð getur oltið á því.
Ísland og norðurslóðir
Kristinn Dagur
Gissurarson
stoltur fram-
sóknarmaður, við-
skiptafræðingur
og stjórnarmaður
í RÚV ohf.
Miklar breytingar hafa orðið
á fáum árum í fjölmiðlun og
sér ekki fyrir endann á þeim.
Það er því bráðnauðsynlegt
að stjórn og útvarpsstjóri
taki höndum saman og móti
sína framtíðarsýn á hlutverki
og starfsemi RÚV ohf.
Guðmundur
Gunnarsson
starfsmaður
Gætum garðsins Það væri einfaldlega ekki
hægt að skaffa allt það raf-
magn sem forsætisráðherr-
arnir töluðu um, jafnvel þó
allt væri virkjað hér á landi
sem virkjanlegt er.
Það er mikilvægt fyrir okkur
Íslendinga að valdastjórn-
málum sé vikið til hliðar í
málefnum norðurslóða, þar
sem svo geigvænlegar um-
hverfisbreytingar eru að eiga
sér stað.
Ólína Kjerúlf
Þorvarðardóttir
varaforseti
Norðurlandaráðs
1 2 . n ó v e m b e r 2 0 1 5 F I m m T U D A G U r30 s k o ð U n ∙ F r É T T A b L A ð I ð
1
2
-1
1
-2
0
1
5

1
5
:5
4
F
B
0
8
0
s
_
P
0
5
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
5
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
3
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
3
1
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
6
E
F
-2
5
4
4
1
6
E
F
-2
4
0
8
1
6
E
F
-2
2
C
C
1
6
E
F
-2
1
9
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
1
B

F
B
0
8
0
s
_
1
1
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K