Fréttablaðið - 12.11.2015, Qupperneq 32

Undanfarna átta mánuði hefur staðið yfir afar spenn­andi tilraunaverkefni hjá
Reykjavíkurborg um styttingu
vinnuvikunnar. Verkefnið nær til
tveggja starfsstaða borgarinnar,
Þjónustumiðstöðvar Árbæjar
og Grafarholts og Barnaverndar
Reykjavíkur. Þjónustumiðstöðin
lokar klukkutíma fyrr alla virka
daga en skrifstofa Barnaverndar
lokar eftir hádegi á föstudögum.
Bakvakt og neyðarþjónustu hefur
verið sinnt með sama hætti og áður
utan hefðbundins opnunartíma.
Almenn ánægja er meðal starfs­
fólks sem hefur tekið þátt í verk­
efninu og allt bendir til þess að það
hafi almennt tekist vel.
Það er mikið fagnaðarefni að
ríkisvaldið hyggist setja af stað
samskonar verkefni líkt og tilkynnt
var fyrir skömmu í tengslum við
kjarasamninga ríkisins við aðildar­
félög BSRB. Markmið þess verður
að kanna hvort stytting vinnuviku
úr 40 vinnustundum í 36 leiði til
gagnkvæms ávinnings starfsmanna
og þeirra stofnana sem verða fyrir
valinu.
Áfangamat stendur nú yfir á
verkefninu í Reykjavík, en miðað
við þau gögn sem þegar liggja fyrir
og upplifun stjórnenda á starfs­
stöðunum virðist verkefnið hafa
gengið vel. Það hefur kallað á
breytt vinnufyrirkomulag og tíma­
stjórnun og einhverja hnökra hefur
þurft að lagfæra, en allt hefur það
verið yfirstíganlegt.
Grunnur að langtímabreytingu
Reykjavíkurborg hefur vandað til
verka enda er hér verið að leggja
grunn að langtímabreytingu í sam­
félagi okkar. Þar þarf meira til en
eitt tilraunaverkefni og jafnvel þótt
allar líkur séu á að borgin haldi
áfram með verkefni af þessum toga
vekur það von og gleði að sjá fleiri
atvinnurekendur hefjast handa.
Reykjavíkurborg er reiðubúin að
miðla þeirri þekkingu sem hefur
skapast undanfarna mánuði og
mun gjarnan taka þátt í samstarfi
um næstu skref, við ríkið og aðra
atvinnurekendur ef svo ber undir.
Á sama tíma og þessi tilrauna­
verkefni standa yfir er nauðsynlegt
að gera úttekt á þjóðhagslegri arð­
semi þess að stytta vinnuvikuna. Þar
verður að taka mið af tækifærum
fólks á vinnumarkaði með tilliti til
aðstæðna, s.s. kyns, barnafjölda, ald­
urs, fötlunar og uppruna. Verkefnið
getur bæði jafnað tækifæri ólíkra
hópa á vinnumarkaði og stuðlað
að bættri og sanngjarnari nýtingu
á kröftum okkar allra. Á sama tíma
hefur þetta áhrif á aðbúnað og þjón­
ustu við börn, eldra fólk, fatlað fólk
bæði á stofnunum og heimilum og í
reynd á menningu og viðhorf í sam­
félaginu öllu.
Það er til mikils að vinna, ríki og
borg eiga að hjálpast að og tryggja
að þetta mikilvæga verkefni takist
vel. Styttri vinnuvika er hagur
okkar allra.
Höfundar sitja í stýrihópi um
styttingu vinnuvikunnar.
Styttri vinnudagur
– hagur okkar allra
Vantrúarmaður gerði athuga­semdir í viðræðu á Vantrúar­vefnum árið 2013 við mann,
annarrar skoðunar og segir: „ … í
flestum löndum gengur alveg ágæt­
lega án þjóðkirkju, þetta fyrirkomu­
lag er alger undantekning.“
En hvað segja aðrar heimildir? Á
vef íslensku þjóðkirkjunnar er heil­
mikinn fróðleik að finna, m.a. undir
yfirskriftinni Trúin og lífið. Þar er
sagt frá því, að í danska blaðinu
Kristeligt dagblad var fyrir nokkru
gerð úttekt á sambandi ríkis og
kirkju í 25 löndum, sem þá voru í
Evrópusambandinu eða á leið þar
inn. Í öllum ríkjunum 25 er trúfrelsi,
en mér virðist Holland vera eina
landið, þar sem ríki og kirkja eru
algjörlega aðskilin. Í stjórnarskrám
fimm þeirra er Guðs nafn nefnt og
áhersla lögð á hinn kristna menn­
ingararf. Í hinum löndunum kemur
ríkið eitthvað að trúmálum og fyrst
og fremst með því að það fjármagn­
ar trúfélög og oftast vegna þess, að
kirkja og kristni hafa þar ótvíræða
sérstöðu. Flest ríki álfunnar, þar sem
kaþólska kirkjan er í meirihluta,
hafa gert sáttmála (konkordat)
við páfastól, sem tryggir kirkjunni
ákveðin réttindi af hálfu ríkisins.
Öðruvísi en margir hafa haldið
Þannig er augljóst, að samskipti
ríkja og kirkju í Evrópu eru öðruvísi
og flóknari en margir hafa haldið.
Í Danmörku er þjóðkirkja. Þar er
stjórnarskrárákvæðið nánast sam­
hljóða því íslenska. Danska þjóð­
kirkjan er þó miklu háðari ríkinu
en sú íslenska, því öll hennar ráð
eru í höndum Þjóðþingsins og
kirkjumálaráðuneytisins. Ríkið
innheimtir kirkjuskatt, sem stendur
undir rekstri kirkjunnar og safnaða
hennar. Önnur trúfélög njóta ekki
lögboðins stuðnings ríkisins. Kristin
fræði eru kennd í skólunum. Nem­
endur, sem ekki tilheyra þjóðkirkj­
unni, fá undanþágu frá þátttöku en
fáir notfæra sér það. Samstarf kirkju
og skóla er náið.
Norska ríkið hóf endurskoðun á
sinni löggjöf 2012. Þar eru stjórnar­
skrármálin nú mjög svipuð þeim
íslensku. Ríkið innheimtir árgjöld
allra safnaða, kirkjulegra og ann­
arra. Sveitarfélögin reka kirkju­
húsin og ríkið greiðir fyrir trúarupp­
fræðslu, sem þjóðkirkjan og önnur
viðurkennd trúfélög annast.
Svíþjóð skildi að ríki og kirkju
árið 2000. Þá voru ákvæði um þjóð­
kirkju felld út úr stjórnarskrá, en þó
á konungurinn að tilheyra lúthersku
kirkjunni. Þingið setur kirkjunni
rammalög og ríkið greiðir umtals­
verðar fjárhæðir til viðhalds kirkju­
byggingum. Ríkið innheimtir einnig
sóknargjöld fyrir öll skráð trúfélög
og standa þau gjöld undir öllum
rekstri þeirra.
Í Finnlandi eru tvær þjóðkirkjur,
Lútherska kirkjan með um þrjá
fjórðu hluta þjóðarinnar og Rétt­
trúnaðarkirkjan, með um 50 þúsund
manns. Ríkið innheimtir kirkjuskatt
til þeirra beggja og þingið setur
þeim lög. Lútherska kirkjan hefur
þó umtalsvert sjálfstæði og sterka
fjárhagsstöðu. Engin lög eru sett um
kirkjuna án samþykkis kirkjuþings­
ins og þjóðþingið getur aðeins sam­
þykkt lagafrumvörp kirkjuþingsins
eða hafnað þeim. Trúfræðsla er á
námskrá skólanna og skal veitt í
samræmi við trúfélag nemandans.
Ef minnst þrír nemendur í bekk eru
utan trúfélaga, ber að veita þeim
sn. „livsåskådningskunnskap“. Full­
trúar kirknanna taka þátt í mótun
námskrár í trúfræðslu, þótt hún sé á
ábyrgð og kostnað og undir forræði
skólans.
Bretland hefur ekki stjórnarskrá
í sömu mynd og við. En mörg lög
og reglur ákvarða tvær þjóðkirkjur,
ensku biskupakirkjuna, Church
of England, og skosku mótmæl­
endakirkjuna, Church of Scotland.
Tengslin milli ríkis og kirkna eru
margslungin. Þjóðhöfðinginn er
„verjandi trúarinnar“. Forsætisráð­
herrann útnefnir erkibiskup ensku
kirkjunnar, sem ásamt nokkrum
öðrum biskupum á sjálfkrafa sæti í
efri deild breska þingsins, lávarða­
deildinni. Í Bretlandi er sterk hefð
fyrir trúfræðslu í skólum og sam­
starfi kirkju og skóla.
Fyrr á tíð gegndu kirkja og kristin
trú mikilvægu hlutverki í Þýska­
landi og gera enn. Þýska stjórnar­
skráin hefst með orðunum: „Þar
sem þýska þjóðin er sannfærð um
ábyrgð sína fyrir Guði og mönn­
um …“
Þessar tilvitnanir sýna, að tengsl
ríkis og kirkju í nágrannalöndum
okkar eru talsverð, misnáin en þó
meiri en oft er látið í skína í opin­
berri umræðu á Íslandi. Ég vildi óska
þess, að við Íslendingar gætum sem
heild tekið undir áður greind orð
þýsku stjórnarskrárinnar, þegar
samskipti ríkis og kirkju eru á dag­
skrá. Það er svo dýrmætt, að skynja
ábyrgð sína bæði gagnvart samtíð
sinni og óbornum kynslóðum.
Samskipti ríkis og kirkju í öðrum löndum III
Þórir Stephensen
fv. dómkirkju-
prestur
og staðarhaldari í
Viðey Í stjórnarskrám fimm þeirra
er Guðs nafn nefnt og áhersla
lögð á hinn kristna menn-
ingararf.
Ég veit ekki hvað kom yfir mig þegar ég hlustaði á fyrsta verk tónleikanna – sem var Nótt á
nornagnípu eftir Músorgskij – því
að áður en varði var ég farinn að
hugsa um allt annað tónskáld; þ.e.
Jón Leifs. Furðulegt! Og því meira
sem djöfuldómurinn kyrjaði hjá
Músorgskij, því meira varð mér
hugsað til Jóns Leifs – þar til skyndi­
lega að mér fannst þessir tveir vera
svo andlega skyldir að þeir hljóti
að hafa verið ein og sama sálin;
sem táknar að í fyrra lífi sínu hljóti
Jón Leifs að hafa verið Músorgskij.
Gefur það ekki augaleið?
Í ákveðnum skilningi er hægt
að segja að djöfuldómurinn hafi
haldið áfram í næsta verki sem var
þriðji píanókonsert Prókofievs.
Tök hins unga flytjanda – Abdura­
imovs – á verkinu voru alltént á
stundum virkilega ,,diabolique“:
fingralipurðin og krafturinn slíkur
að einna helst minnti á galdra. Samt
var ég ekki alls kostar ánægður með
flutninginn sem mér fannst allt of
einvíður. Auðvitað er þetta í aðra
röndina sannkallað ,,bravúrverk“ –
en bara í aðra röndina. Mér fannst
hinn ungi galdramaður valta dálítið
yfir hina hliðina á verkinu – sem er
ofboðslega skemmtileg og ísmeygi­
leg kímni. Til þess að ná þessu eðli
verksins fram verður á köflum að
draga úr hraðanum og kraftinum.
Og svo eftir hlé var það 5. sinfónía
Tsjækovskíjs í meðförum Osmo
Vänskä – sem var hreint út sagt
stórkostleg uppfærsla; stórkostleg
upplifun – og jafnvel lífsreynsla.
Þetta var sköpun; sannkölluð
nýsköpun. Það voru stórir hlutar af
þessari frægu hljómkviðu sem mér
fannst ég vera að heyra í fyrsta sinn
– vegna þess hvað stjórnandinn tók
verkið persónulegum tökum. Þetta
líka eru galdrar: endursköpun sem
maður heyrir kannski ekki oft á
ævinni. Flutningur af þessu taginu
situr í minninu.
Ekkert sjálfsprottið
Þessi grein er raunar ekki hugsuð til
þess að vera gagnrýni – þótt ég hafi
látið nokkrar hugleiðingar um túlk­
unina fylgja með. Það er allt annað
sem mér er hér í huga: Mig langar til
að gera að umræðuefni hvernig tón­
leikagestir í Hörpu – á tónleikum
sinfóníuhljómsveitarinnar – sýna
listamönnum virðingu sína með
,,standing ovation“. Í Hörpu hefur
myndast ákveðin hefð hvað þetta
varðar: Tónleikagestir standa upp
fyrir heimsfrægum nöfnum – og
þá helst einleikurum – og algerlega
óháð því hvernig þessir listamenn
pluma sig á sjálfum konsertinum.
Þess vegna vissi ég á tónleikunum
22. okt. að gestir mundu rísa úr
sætum fyrir einleikaranum – í takt
við hefðina. Það er ekkert sjálf­
sprottið – ,,spontant“ – í þessu. Og
þess vegna er þetta hálf neyðarlegt;
dálítið kauðalegt – í sannleika sagt.
Maður gefur ekki ,,standing ovat­
ion“ samkvæmt formúlu; maður
gefur ,,standing ovation“ nokkrum
sinnum á ævinni – og þá sem við­
brögð sem koma beint frá hjartanu.
Og þar að auki: hvers vegna sýna
þessir tónleikagestir aldrei íslensk­
um listamönnum sömu virðingu?
Það er stutt síðan við heyrðum fram­
lag Arngunnar í Mozart og Víkings
Heiðars í Skrjabin – og stóðu þau sig
bæði frábærlega og aldeilis ekkert
síður en einleikarinn þann 22. okt.
Meginástæðan fyrir því að ég
skuli hafa haft fyrir því að setja
þessa punkta saman er samt þessi:
Það var nefnilega full ástæða til þess
að standa upp á tónleikunum þann
22. okt. sl. – fyrir hljómsveitarstjór­
anum, miklu frekar en einleikar­
anum. Fólk gerir sér sjálfsagt ekki
grein fyrir því að þessi framkoma
– sú staðreynd að ekki var staðið
upp fyrir hljómsveitarstjóranum –
getur verkað illa: það getur verkað
sem svo að tónleikagestir hafi ekki
fullkomlega kunnað að meta fram­
lag hljómsveitarstjórans. Þetta er
fullkomlega ósanngjarnt vegna þess
að 5. Tsjækovskís hljómaði aldeilis
frábærlega – og já, það var ástæða
til þess að standa upp fyrir Osmo
Vänskä.
,,Standing ovation“
á sinfó 22. okt. 2015
Sóley Tómas-
dóttir
forseti borgar-
stjórnar og
borgarfulltrúi VG
Magnús Már
Guðmundsson
varaborgarfulltrúi
Samfylkingar-
innar
Á sama tíma og þessi til-
raunaverkefni standa yfir er
nauðsynlegt að gera úttekt á
þjóðhagslegri arðsemi þess
að stytta vinnuvikuna.
Ábendingahnappinn má
finna á www.barnaheill.is
Þór
Rögnvaldsson
heimspekingur
Tónleikagestir standa upp
fyrir heimsfrægum nöfnum –
og þá helst einleikurum – og
algerlega óháð því hvernig
þessir listamenn pluma sig á
sjálfum konsertinum.
1 2 . n ó v e m b e r 2 0 1 5 F I m m T U D A G U r32 s k o ð U n ∙ F r É T T A b L A ð I ð
1
2
-1
1
-2
0
1
5

1
5
:5
4
F
B
0
8
0
s
_
P
0
5
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
4
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
2
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
3
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
6
E
F
-1
6
7
4
1
6
E
F
-1
5
3
8
1
6
E
F
-1
3
F
C
1
6
E
F
-1
2
C
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
1
A

F
B
0
8
0
s
_
1
1
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K