Dagblaðið Vísir - DV - 09.08.2010, Side 23

mánudagur 9. ágúst 2010 Úttekt 23
Böðull Rauðu
kmeranna dæmdur
En þess var skammt að bíða að Duch
kæmist til æðri metorða.
Yfirmaður drápsvélar
Þann 17. apríl 1975, eftir áralöng átök,
náðu Rauðu kmerarnir Phnom Penh
á sitt vald og fjögurra ára skeið hroða-
verka og hryllings gekk í garð. Gjald-
miðli landsins var kastað fyrir róða og
borgarbúar neyddir út á landsbyggð-
ina til þrælkunarvinnu sem kostaði
hundruð þúsunda lífið. Sem fyrr seg-
ir var meintum óvinum ríkisins fyrir-
komið á kerfisbundinn og afkastamik-
inn máta.
Embættismenn fyrri ríkisstjórnar
þurftu ekki að vænta langra lífdaga og
slíkt hið sama var að segja um miðstétt
landsins og menntað fólk. Undir lok-
in voru jafnvel ekki meðlimir Rauðu
kmeranna óhultir ef grunur vaknaði
um óhollustu.
Sá sem drap fæti inn í Tuol Sleng-
fangelsið hafði þegar verið dæmdur.
Þegar þeir voru komnir inn fyrir voru
þeir vigtaðir og ljósmyndaðir. Síðan
hófst yfirheyrslan.
Föngum var skipað að setja á blað
ítarlega lýsingu á hvernig óhollustu
þeirra var háttað. Þeim var skipað að
játa á sig njósnir og bendla vini og ætt-
ingja við glæpi þeirra. Neitun var ekki
kostur í stöðunni og kostaði hrottaleg-
ar pyntingar. En neitun þurfti reyndar
ekki endilega til slíks.
Hátt settum föngum var gjarna
haldið á lífi í nokka mánuði svo Duch
væri þess fullviss að í játningum þeirra
væri ekkert dregið undan. Afgreiðsla
annarra fanga tók skemmri tíma, en
síðasta ferðalagið var ávallt það sama.
Vígvellir
Fangarnir voru teknir til „vígvallanna“
við Choeung Ek, örfáa kílómetra fyr-
ir utan Phnom Penh. Þar voru þeir
drepnir eftir að hafa verið neydd-
ir til að taka eigin gröf. Engum var
hlíft, ekki einu sinni börnum hinna
dæmdu. Í dag ku vera að finna skilti
við tré eitt við Choeung Ek þar sem
segir: „Drápstré sem böðlar börðu
börnum utan í.“
Einungis er vitað um örfáa ein-
staklinga sem lifðu af dvölina í Tuol
Sleng-fangelsinu, og rotnandi lík
fundust þar innan dyra í annars yf-
irgefinni byggingunni eftir að Rauðu
kmerarnir voru hraktir frá völdum í
janúar 1979.
Duch flýði á brott ásamt félögum
sínum í Rauðu kmerunum og bjó um
langt skeið við landamæri Taílands.
Hann nam ensku og vann á stundum
fyrir nokkrar hjálparstofnanir. Hann
tók upp kennslu á ný og um miðj-
an tíunda áratuginn snérist hann til
kristni.
Þegar hann gaf sig á tali við Bic
Dunlop í apríl 1999 hafði hann kom-
ið sér fyrir í Battambang ásamt börn-
um sínum.
Í viðtali við Dunlop og annan
blaðamann, Nate Thayer, viðurkenndi
hann að hafa gert afar slæma hluti og
talaði um veru sína í Tuol Sleng-fang-
elsinu.
„Hver sá sem var handtekinn varð
að deyja. Það var regla flokks okkar.
S-21 hafði ekki heimild til að hand-
taka nokkurn. Við bárum ábyrgð á yf-
irheyrslum og að koma játningum til
miðstjórnar flokksins,“ sagði Duch á
þeim tíma.
Tíu árum síðar við réttarhöld
stríðsglæpadómstóls Kambódíu sagð-
ist Duch aukinheldur hafa „hatað“
starf sitt við fangelsið, en hefði verið
drifinn áfram af ótta um sjálfan sig og
fjölskyldu sína og að Pol Pot hefði litið
á fólkið sem þyrni í augum sínum.
„Ég gat ekki gert neitt til hjálpar,“
sagði Duch.
Á safni til minningar um fórnarlömb Rauðu kmeranna Duch hélt ítarlegt
bókhald og tekin var mynd af öllum þeim sem lentu í drápsvél Duchs. MYnd ReuteRs