Fréttablaðið - 25.04.2016, Side 24

Hlutverk okkar er að leiðbeina þarlendum
stjórnvöldum við að nýta það fjármagn sem
sjóðurinn hefur til umráða til góðra verka. Sam-
starfið hefur reynst farsælt í gegnum árin og það
hafa verið forréttindi að kynnast rísandi þjóðum
Evrópu á 21. öldinni sem eru að átta sig á mögu-
leikum jarðhitans.
Jónas Ketilsson
Jónas segir Íslendinga byggja á langri og farsælli orkusögu sem önnur lönd geti hagnýtt. Hér er hann við uppistöðulónið Elliðavatn í Kópavogi. MYND/PJETUR
Allt frá gildistöku EES-samnings-
ins hafa EFTA-ríkin innan EES,
Noregur, Ísland og Liechtenstein,
skuldbundið sig til að leggja sitt
af mörkum til að draga úr félags-
legum og efnahagslegum ójöfnuði
á Evrópska efnahagssvæðinu. Í
því felst að þessi lönd fjármagna í
gegnum sérstakan uppbyggingar-
sjóð ýmsar umbætur og uppbygg-
ingu í þeim aðildarríkjum ESB
sem lakar standa í efnahagslegu
tilliti. Eru það allt lönd í Suður-
og Austur-Evrópu. Noregur fjár-
magnar meirihluta sjóðsins en Ís-
land leggur til allt að einn millj-
arð á ári.
Sjóðurinn styður við uppbygg-
ingu á sviði umhverfismála, lofts-
lagsmála, endurnýjanlegrar orku,
heilbrigðismála, menntunar og
menningar svo eitthvað sé nefnt.
Af 150 áætlunum á vegum sjóðsins
eru sjö á sviði endurnýjanlegrar
orku. Frá árinu 2010 hefur Orku-
stofnun, að beiðni utanríkisráðu-
neytisins, haft aðkomu að og tekið
þátt í mótun og framkvæmd orku-
áætlana í Ungverjalandi, Rúmen-
íu og Portúgal. „Hlutverk okkar er
að aðstoða og leiðbeina þarlendum
stjórnvöldum við að nýta það fjár-
magn sem sjóðurinn hefur til um-
ráða til góðra verka en við höfum
lagt mikla áherslu á að styrkja
jarðhitaveitur að íslenskri fyrir-
mynd og höfum bent samstarfs-
löndum okkar á tækifæri sem
liggja í því að nýta jarðhita til hús-
hitunar,“ segir Jónas Ketilsson,
yfir verkefnisstjóri Orkustofnun-
ar og staðgengill orkumálastjóra.
Höfum mikið fram að færa
Jónas segir Íslendinga byggja á
farsælli sögu við uppbyggingu
hitaveitna sem önnur ríki geti hag-
nýtt. Mikil verðmæti felist í þekk-
ingu og reynslu íslenskra sérfræð-
inga. Þjóðhagslegur ávinningur
af nýtingu jarðhita í stað olíu á Ís-
landi er metinn um 89 milljarðar
á árinu 2014 eða 4,5% af vergri
landsframleiðslu og uppsafnað-
ur í heila öld um 2.680 milljörð-
um króna. Þess má geta að í dag
er rafhitun dýrari en olíuhitun án
niðurgreiðslna og því ljóst að ef
ekki væri fyrir jarðhitann myndi
hitareikningur landsmanna vera
umtalsvert hærri. Ef einvörðungu
er horft til meðalverðs á orku til
húshitunar frá hitaveitu í Evrópu,
Bandaríkjunum, Suður-Kóreu og
Japan sést að á Íslandi er hita-
veitureikningurinn umtalsvert
lægri en á Norðurlöndunum.
Módel sem virkar
„Hitaveita Reykjavíkur var sett
á laggirnar árið 1930. Starfsem-
in gekk vel og með tilkomu henn-
ar var hægt að fá jarðhita til hús-
hitunar á mun betri kjörum en
áður. Menn áttuðu sig á því að
til að missa ekki fólk úr sveitum
þyrfti að styrkja hitaveitur utan
höfuðborgarsvæðisins og í þeim
tilgangi setti íslenska ríkið jarð-
hitasjóð á laggirnar, sem síðar
rann inn í Orkusjóð. Í fyrstu var
kveðið á um að styrkja eingöngu
hitaveitur utan höfuðborgasvæð-
isins til að jafna kjör eftir búsetu.
Með tilkomu sjóðsins var hægt
að tryggja allt að áttatíu prósent
af stofnkostnaði við orkuöflun og
dreifingu og gerði hann sveitarfé-
lögum úti á landi kleift að ráðast í
hitaveituframkvæmdir sem ann-
ars hefðu ekki orðið. Ríkið tók með
öðrum orðum þátt í áhættunni og
sveitarfélögin gátu lagst í leit og
boranir. Örugg fjármögnun var
því frá upphafi lykillinn að fram-
gangi mála,“ útskýrir Jónas.
Þetta fyrirkomulag hefur hald-
ið sér allar götur síðan og niður-
greiðir ríkið umframkostnað sem
einstaklingur sem ekki hefur að-
gang að jarðhitavatni þarf að
greiða. Hann þarf því ekki að
borga meira en sá sem býr á jarð-
hitasvæði. Eins er hægt að sækja
um styrki til hitaveituvæðingar
þar sem hana vantar.
„Um miðja síðustu öld höfðu
menn því komið fram með módel
sem virkar enn í dag bæði hér
heima og erlendis,“ segir Jónas
en í samstarfi Orkustofnunar við
Rúmeníu og Ungverjaland hefur
einmitt verið lögð áhersla á að
kynna þær leiðir sem Ísland fór
og þann fjárhagslega ávinning
sem það hafði í för með sér að nota
frekar innlenda orkugjafa í stað
innfluttra. Forsendur hitaveitu-
væðingarinnar voru þó ekki síður
umhverfislegar. Mikil kolameng-
un var yfir höfuðborginni á árum
áður og náðist að bæta loftgæði
umtalsvert og draga jafnframt úr
kolefnislosun. Ísland myndi losa
um 18 milljónir tonna af koldíox-
íði með nýtingu olíu í stað vist-
vænna orkugjafa. Þess má geta
að öll losun af mannavöldum á Ís-
landi er um 3,5 milljónir tonna á
ári hverju. Meðalbinding koldíox-
íðs í íslenskum skógum er talin
vera um 4,4 tonn á hektara á ári,
yfir 90 ára vaxtartíma skógarins.
Tæpan helming landsins þyrfti því
að þekja ef sama árangri ætti að
ná með skóglendi.
Aðspurður segir Jónas öll lönd
vitanlega ekki hafa sama mögu-
leika til að nýta jarðhita. „Mögu-
leikarnir í samstarfslöndum okkar
eru þó töluverðir og þar er víða að
finna jarðhita sem hægt er að nýta
á hagkvæman hátt og bæta loft-
gæði í leiðinni.“
Miklir hagsmunir
Hann segir það geta verið mikið
hagsmunamál en mörg lönd reiða
sig á innflutt gas sem kemur að
hluta frá Rússlandi. „Það er því
ekki síst mikilvægt út frá orku-
öryggi og til að tryggja sjálfstæði
landsins að reyna frekar að nýta
innlenda orkugjafa. Land sem
tryggir auðlindir sínar og hag-
kvæma nýtingu þeirra er komið
með ákveðnar undirstöður fyrir
samfélagið sem það getur byggt
á. Í tilfelli Íslands held ég að jarð-
varmanýting okkar hafi verið ein
af forsendum þess að við komumst
jafn hratt út úr fjármálahruninu
og raunin varð. Við þurftum ekki
á ögurstundu að nýta dýrmætan
gjaldeyri til orkuinnflutnings til
húshitunar. Í neyð getur þetta því
skipt verulegu máli,“ segir Jónas.
Margvísleg verkefni
Verkefnin sem Orkustofnun kemur
að eru margvísleg og er reynt að
horfa til þeirra möguleika sem
eiga við á hverjum stað fyrir sig. Í
Portúgal er verið að reisa þriggja
megavatta jarðhitavirkjun á eyj-
unni Tecreira en þar hefur hing-
að til verið stuðst við innflutta olíu
til raforkuvinnslu. Nýja virkjunin
mun því að sögn Jónasar breyta
miklu. Í Búkarest í Rúmeníu er svo
verið að tengja borholu við spítala
sem áður nýtti jarðefnaeldsneyti.
„Það mun auka lífsgæði bæði
starfsfólks og sjúklinga sem fá nú
örugga orkulind sem er óháð ytri
áhrifum,“ segir Jónas en í Rúm-
eníu hefur Orkustofnun auk þess
tekið þátt í uppbyggingu vatnsafls-
virkjana.
Áhersla á að auka þekkingu
Þá leggur stofnunin áherslu á að
auka þekkingu landanna svo þau
geti sjálf hagnýtt eigin orkulindir.
Í þeim tilgangi býður Orkustofnun
upp á sérfræðinám við Jarðhita-
skóla Sameinuðu þjóðanna og í ár
er von á sex nemendum frá Ung-
verjalandi og fjórum frá Rúmeníu.
Á síðustu tveimur árum hafa auk
þess allnokkrir Portúgalar stund-
að nám við skólann. Þar að auki
hefur verið lögð áhersla á lengra
nám við bæði Háskóla Reykjavík-
ur og Háskóla Íslands.
Framtíðarverkefni
Fleiri lönd munu svo bætast við en
Orkustofnun hefur hafið tvíhliða-
samstarf við Króatíu og Slóvak-
íu og mögulega Pólland en þar er
verið að skoða hvort sams konar
orkuáætlanir séu fýsilegar í þeirra
löndum og hvernig EES-sjóðurinn
getur lagt sitt af mörkum.
Orkureikningurinn vegur tífalt
í Rúmeníu miðað við Ísland
Íslensk hjón með tvö börn á framfæri sem búa í 100 fermetra íbúð og eru með meðaltekjur verja 1,4% af ráðstöfunartekjum sínum í hita
og rafmagn. Á sama tíma ver sama fjölskylda í Rúmeníu 14% í hita og rafmagn. Þetta er ein af ástæðum þess að eftirspurn er eftir
aðkomu Orkustofnunar í orkuáætlunum í Ungverjalandi, Rúmeníu og Portúgal. Þar er mikill vilji til að koma á fót m.a. jarðhitaveitum að
íslenskri fyrirmynd til að draga úr kostnaði, félagslegum ójöfnuði og bæta loftgæði í baráttunni við hlýnun jarðar.
Lúðvík S. Georgsson, forstöðumaður Jarðhitaskólans, ásamt nemendunum Kristóf
P. Boda, Zoltán Békés, Domokos Pásztor, Zsófia E. Unyi, Anna Medgyesy, András
Kovács, Ionut E. Tanase, Andrei Lup og Valentin-Cristian Petrica sem verða á
Íslandi næstu sex mánuði í sérhæfingu hver á sínu sviði.
ÍSLENSKI JARðVARMAKLASINN Kynningarblað
25. apríl 201610
2
5
-0
4
-2
0
1
6

0
4
:3
0
F
B
0
6
4
s
_
P
0
4
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
4
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
2
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
2
5
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
9
3
3
-6
A
E
4
1
9
3
3
-6
9
A
8
1
9
3
3
-6
8
6
C
1
9
3
3
-6
7
3
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
8
B

F
B
0
6
4
s
_
2
4
_
4
_
2
0
1
6
C
M
Y
K