Fréttablaðið - 30.05.2016, Blaðsíða 14

Þegar almenn veikindi eða slys koma upp, þá er það ekki ein-ungis sjúkdómsástndið eða
áverkinn sem er vandamálið, heldur
vaknar upp spurningin um hvert
á að leita. Heilbrigðiskerfið okkar
hefur verið mikið í umræðunni upp
á síðkastið en ekki eru allir sem vita
hvert skal fara þegar brestir verða á
heilsunni.
Ef veikindi hafa átt sér stað í
nokkra daga jafnvel vikur og ein-
kenni fara versnandi er ráðlagt að
leita til heilsugæslu. Í raun má hugsa
það þannig að ef heimsókn til heil-
brigðisþjónustu má bíða til næsta
dags skal leita til heilsugæslu. Það
er jafnframt ódýrasta leiðin til að
komast undir læknishendur. Þar
er almennt komugjald 1.200 kr, en
einnig er opin síðdegisvakt eftir kl.
16 þar sem fólk mætir án tímabók-
unar og er komugjaldið þá 3.100
kr. Á heilsugæslum er einnig í boði
hjúkrunarvakt og er öllum sinnt sem
mæta.
Ef heilsubrestir krefjast sérfræði-
þekkingar, getur heilsugæslulæknir
gefið tilvísun á sérfræðilæknaþjón-
ustu. Einnig er hægt að hafa beint
samband á stofu sérfræðilækna og
panta tíma. Sem dæmi má nefna
húðlækna, ef útbrot hafa átt sér stað
í langan tíma eða fara versnandi má
hringja beint á stofu húðlæknis og
panta tíma. Þar er þjónustan sér-
hæfðari en yfirleitt dýrari. Komu-
gjald hjá sérfræðilækni er almennt
5.700 kr. en það er misjafnt eftir
læknisþjónustu. Upplýsingar um
verðskrá má finna á vefsíðum við-
komandi læknisþjónustu eða með
því má hringa á viðkomandi stofu.
Bið eftir tíma hjá sérfræðilækni getur
verið breytileg.
Ef veikindi koma upp um helgi,
á frídögum eða eftir að heilsugæslu
lokar er Læknavaktin næsti áfanga-
staður. Hún er opin frá kl 17 – 23:30
á virkum dögum og almennt milli
9 – 23:30 á frídögum og um helgar.
Þar kostar koman almennt 3.100 kr.
Einnig er hægt að biðja um vitjun
læknis frá heilsugæslu eða Lækna-
vakt en það kostar 3.400 kr. á dag-
vinnutíma en 4.500 kr. eftir kl. 16 á
vikrum dögum og um helgar.
Ef um bráð og alvarleg veikindi
eða slys er um að ræða, á að leita til
slysa- og bráðamóttökunnar. Þar er
almennt komugjald er 6.200 kr. en
endurkomugjald er 3.400 kr. Tekið
skal fram að aðeins er verið að benda
á verðskrá komugjalds. Greitt er
aukalega fyrir þær rannsóknir sem
framkvæmdar eru. Sem dæmi þarf
að greiða fyrir hvert sýni sem sent er
til rannsóknar á rannsóknarstofu, en
almennt gjald er 2.500 kr. Einnig er
einungis verið að benda á verð sjúkra-
tryggðra einstaklinga 18 – 66 ára,
börn og eldriborgarar greiða minna
fyrir þjónustu en ósjúkratryggðir
borga hærra gjald sem fer eftir reglu-
gerð um heilbrigðisþjónustu sem vel-
ferðarráðuneytið gefur út.
Þegar sjúkratryggður einstakling-
ur á aldrinum 18 – 66 ára hefur greitt
35.200 kr á sama almanaksári vegna
komu á heilsugæslu eða til heim-
ilislæknis, vitjana lækna eða komu á
slysa- og bráðamóttöku á hann rétt
á afsláttarskírteini sem Sjúkratrygg-
ingar Íslands afhenda.
Heimildir
http://www.reglugerd.is/reglugerdir/
allar/nr/1088-2014
http://www.reglugerd.is/regluger-
dir/eftir-raduneytum/velferdarrad-
uneyti/nr/19907
Hvert skal leita í veikindum
Um þessar mundir birtast margar jákvæðar fréttir af lífskjörum þjóðarinnar.
Engum dylst að horfur í efnahags-
lífinu á Íslandi eru bjartar um þessar
mundir og gangi spá hagdeildar ASÍ
eftir verður samfelldur hagvöxtur
hér á landi í átta ár. Vöxturinn hvílir
á styrkum stoðum í hagkerfinu og
við sjáum birtingarmynd þess í því
að kaupmáttur launa hefur aukist
verulega á síðustu misserum. Laun
hafa hækkað mikið um leið og verð-
bólga hefur haldist lág. Almenn-
ingur finnur áhrifin í auknum ráð-
stöfunartekjum samfara lækkandi
skuldum.
Lækkun skulda
Skuldir heimilanna hafa þannig
lækkað mikið á síðustu árum og
námu um 84% af landsframleiðslu í
lok síðasta árs, en þær urðu hæstar
um 125% í árslok 2009. Veðsetning-
arhlutfall heimilanna hefur einnig
lækkað mikið á heildina litið. Aug-
ljóst er að skuldalækkunaraðgerðir
ríkisstjórnarinnar hafa tekist mjög
vel og styrkt stöðu heimilanna í
landinu eins og að var stefnt. Hagur
heimilanna hefur sjaldan verið betri
en nú, miðað við stöðu og þróun
helstu hagvísa fyrir heimilin, að því
er kemur fram í riti Seðlabankans,
Fjármálastöðugleika 2016/1. Skuldir
heimila og fyrirtækja lækkuðu heilt
yfir árið 2015 og í lok árs voru þær
svipaðar og um aldamótin. Þetta er
einstakur árangur.
Styrk fjármálastjórn
Fjármálastefna og fjármálaáætlun
fyrir hið opinbera til fimm ára, sem
lagðar voru fram á Alþingi 29. apríl,
fela í sér að hægt verði á næstu árum
að búa enn frekar í haginn fyrir kom-
andi kynslóðir með því að greiða
niður opinberar skuldir, draga úr
álögum á fólk með lægri og sann-
gjarnari sköttum, byggja upp sam-
félagslega innviði og treysta til muna
grunnþjónustu ríkisins með hækkun
bóta, eflingu heilbrigðiskerfisins og
auknum gæðum menntunar. Vegna
þessara umskipta verður unnt að auka
svigrúm fyrir áherslumál á málasvið-
um ráðuneytanna um 42 milljarða
króna á tímabilinu, en 14 milljarðar
renna til verkefna strax á árinu 2017.
Uppbygging heilbrigðiskerfisins
Það sem af er kjörtímabilinu hefur
40 milljörðum króna verið varið
til heilbrigðismála, meðal annars
með því að stórbæta kjör heil-
brigðisstéttanna. Í fjármálaáætlun
ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir
að framlög til heilbrigðismála
verði aukin verulega á næstu árum
þannig að þau verði orðin ríflega 30
milljörðum króna hærri árið 2021
og verði þar með orðin ríflega 200
milljarðar króna á ári. Það svarar
til þess að framlögin verði aukin
um 18% að raunvirði yfir tíma-
bilið. Sú aukning er fyrir utan allar
launahækkanir sem munu bætast
við á tímabilinu auk annarra verð-
lagsbreytinga. Þá nema framlög til
kaupa á tækjabúnaði fyrir LSH og
FSA fimm milljörðum á árunum
2016-2021 og 2,5 milljörðum verð-
ur varið til styttingar á biðlistum
á sama tímabili. Nú hillir undir
að frumvörp húsnæðismálaráð-
herra, Eyglóar Harðardóttur, verði
afgreidd á Alþingi og þar með verði
lagður grunnur að nýju húsnæðis-
kerfi, sem er vel. Okkur gengur vel
á Íslandi í dag og því full ástæða til
bjartsýni. Það er gott að fara með
þær upplýsingar inn í sumarið.
Bættur hagur heimilanna
Í gegnum árin virðist vera kominn samnefnari milli íþrótta og for-varna. Það kann að vera rétt í
mörgum tilfellum en um hvers konar
forvarnir er verið að ræða?
Forvarnir eru gríðarlega vítt hug-
tak. Það sem mörgum er efst í huga
eru forvarnir gegn tóbaki og vímu-
efnum sem er vissulega mikilvægur
þáttur í forvörnum. Það má hins
vegar setja spurningarmerki við for-
varnargildi íþrótta í þessum efnum,
einkum hvað varðar munntóbak. Að
æfa handbolta eða fótbolta virðist
vera aukinn áhættuþáttur í tóbaks-
neyslu meðal ungra karlmanna
frekar en að vinna gegn neyslunni.
Þátt íþróttanna gagnvart öðrum
áhættuþáttum forvarna er þó
erfiðara að deila um. Má þar nefna
kyrrsetu barna og unglinga. Kyrr-
seta ungs fólks á Íslandi hefur aukist
gríðarlega og má tengja aukna kyrr-
setu beint við marga lífsstílssjúk-
dóma s.s. offitu. Börn og unglingar
sem æfa íþróttir eru líklegri til þess
að hreyfa sig reglulega og koma í veg
fyrir kyrrsetu sína. Til þess að vinna
markvisst gegn kyrrsetu og afleiðing-
um hennar er mikilvægt að stuðla að
því að börn temji sér hreyfingu sem
hluta af lífsstíl sínum, ekki bara í
keppnistilgangi. Það þýðir að sjálf-
sögðu ekki að við viljum ekki afreks-
fólk, heldur þurfum við bæði að hlúa
að afreksfólkinu okkar og styðja við
þau ásamt því að koma til móts við
þann hóp barna og unglinga sem
vilja hreyfa sig til heilsueflingar og
ánægju.
Á unglingsárunum skapast sá
vandi að brottfallið úr íþrótta-
iðkun verður hvað mest. Ástæður
þess geta verið margvíslegar, t.d. má
nefna aukið álag í skóla, öðrum tóm-
stundum og aukið álag í þeirri íþrótt
sem unglingurinn er að æfa. Það
vilja nefnilega ekki allir æfa íþróttir
til þess að verða heimsmeistarar.
Margir vilja hreinlega fá tækifæri til
þess að hreyfa sig og iðka íþrótt sem
þeir hafa gaman af í góðra vina hópi.
Afreksstefnur íþróttafélaga á Íslandi
kunna því að vera að ýta frá sér iðk-
endum í stað þess að koma til móts
við þarfir einstaklinganna sem vilja
iðka íþrótt sér til heilsueflingar og
gamans frekar en að keppa til verð-
launa.
Mæta oft miklu mótlæti
Það eru því oft þeir sem þurfa mest
á hreyfingu að halda til að sporna
við aukinni kyrrsetu sem falla úr
hópnum því þeir hafa annað hvort
ekki tíma til þess að æfa svo oft í
viku eða hafa ekki hæfileikana til að
„ná í liðið“. Þeir sem annað hvort sjá
sér ekki fært um að mæta eins oft á
æfingar í viku og íþróttafélagið legg-
ur upp með, eða vilja frekar mæta á
færri æfingar, mæta oft miklu mót-
læti þar sem slíkar áherslur í æfing-
um eru oft á tíðum litnar hornauga
af íþróttafélögum.
Þeir unglingar sem flosna upp úr
íþróttaiðkun vegna álags eiga oft
erfitt með að finna vettvang til þess
að iðka þá íþrótt sem þau vilja af
því kappi sem þau kjósa sjálf. Svo-
kallaður „bumbubolti“ er þekkt
hugtak þar sem fólk hittist reglulega
til þess að spila fótbolta. Auk þess
eru áhugamannadeildir í mörgum
íþróttum, s.s. utandeild í handbolta
og fótbolta þar sem meiri áhersla er á
skemmtun en árangur. Sá vettvangur
hefur skapast af þörfinni til þess að
hreyfa sig og iðka áhugamál sitt á
þeim hraða og af þeirri ákefð sem
hentar iðkandanum. Vandinn er að
þessi vettvangur virðist ekki opnast
iðkendum fyrr en þeir eru komnir
um eða yfir tuttugu ára aldur.
Þess vegna má velta upp spurn-
ingunni hversu langt forvarnargildi
íþróttanna gegn kyrrsetu nær, hversu
miklu púðri íþróttafélögin eigi að
eyða í að sinna þessu forvarnarstarfi
og síðast en ekki síst hvort það fjár-
magn sem íþróttafélög fá frá ríki og
sveitarfélögum eigi að vera bundið
kvöðum um markvissari áætlanir í
forvarnarstarfi á þeim sviðum sem
búið er að nefna hér í greininni.
Afreksstefna
íþróttafélaga á Íslandi
Augljóst er að skuldalækk-
unaraðgerðir ríkisstjórnar-
innar hafa tekist mjög vel
og styrkt stöðu heimilanna í
landinu eins og að var stefnt.
Silja Dögg
Gunnarsdóttir
þingmaður Fram-
sóknarflokksins
Helga María
Guðmundsdóttir
hjúkrunarfræð-
ingur
Kettir eru vinsæl selskapsdýr og sem samfélag viljum við að vel sé búið að köttum,
jafnt sem öðrum dýrum. Um allt
land er hins vegar vandamál sem
tengist velferð og vellíðan katta
sem verður að takast á við af
ábyrgð, en margir kettir hér á landi
veslast upp úr hungri og vosbúð,
allt frá kettlingum upp í fullorðna
ketti. Þetta eru hinir svokölluðu
villikettir sem allir eiga rætur að
rekja til heimiliskatta sem hafa
týnst eða hrakist frá heimilum
sínum. Mikið er einnig um ver-
gangsketti sem hafa týnst frá heim-
ilum sínum og rata ekki heim. Villi-
og vergangskettir eiga oft ömurlega
ævi þar sem þeir lifa við hörð skil-
yrði, bæði í borg og sveit.
Að gefa þessum köttum fóður er
þeim verðmæt aðstoð en þeir halda
yfirleitt til á ákveðnum stöðum þar
sem þeir hafa fundið skjól. Í raun
ætti að vera jafn sjálfsagt að gefa
villiköttum og að gefa fuglum,
ekki síst á veturna. Félög eins og
Villikettir, Óskasjóður Púkarófu,
Villikattahjálp Hafnarfjarðar og
Kisukot á Akureyri hafa verið að
halda úti starfsemi þar sem þess-
um dýrum er gefið og skjól útbúið
fyrir þau þar sem þau halda til til
að létta þeim tilveruna. Dýrin eru
einnig fönguð og þau gelt til dæmis
á vegum Villikatta og Kisukots,
enda léttir það þeim lífsbaráttuna
að þurfa ekki að hlýða hvöt um að
fjölga sér, en margar villilæður hafa
þjáðst af slæmum legbólgum vegna
síendurtekinna gota.
Fullorðnum dýrum er yfirleitt
sleppt aftur en kettlingum er fund-
ið heimili, enda erfitt að aðlaga
fullorðinn kött. Veikum dýrum er
komið undir læknishendur. Með
þessum hætti er hlúð að dýrunum,
þeim gefið fóður og komið í veg
fyrir að þeim fjölgi þar sem þau
halda til.
Styrkur í þágu dýra
Verði maður var við veikan, illa
haldinn eða slasaðan kött ber að
koma honum til hjálpar samkvæmt
lögum um velferð dýra. Hægt er að
leita til Kattavinafélags Íslands sem
heldur úti sjúkrasjóðnum Nótt sem
ætlaður er til að kosta læknisað-
gerðir og hjúkrun á ómerktum slös-
uðum kisum sem enginn vill kann-
ast við. Vil ég hvetja sem flesta til að
styrkja sjóðinn í þágu þessara dýra.
Sveitarfélög bera lögum sam-
kvæmt ábyrgð á hálfvilltum dýrum
eins og ómerktum köttum, en
óvissara er um að leitað sé læknis-
hjálpar eða nýs heimilis fyrir þá á
vegum hins opinbera, sem ber ein-
ungis skylda til að halda þeim á lífi
í tvo daga og ekki skylda til að aug-
lýsa þá ef þeir eru ómerktir. Öflugt
félagsstarf er þessum köttum því til
mikillar gæfu.
Veturinn er villi- og vergangs-
köttum afar erfiður. Vil ég hvetja
sem flesta að gefa þessum köttum
gaum og taka þátt í eða styðja við
þá starfsemi sem liðsinnir þessum
dýrum í neyð.
Dýr í neyð
Verði maður var við veikan,
illa haldinn eða slasaðan
kött ber að koma honum til
hjálpar samkvæmt lögum
um velferð dýra.
Linda Karen
Gunnarsdóttir
stjórnarmaður
í stjórn Dýra-
verndarsambands
Íslands
Ef veikindi koma upp um
helgi, á frídögum eða eftir að
heilsugæslu lokar er Lækna-
vaktin næsti áfangastaður.
Þorvaldur
Guðjónsson
verkefnastjóri
félagsauðs og frí-
stunda Miðgarði,
þjónustumiðstöð
Grafarvogs og
Kjalarness
Það eru því oft þeir sem þurfa
mest á hreyfingu að halda til
að sporna við aukinni kyrr-
setu sem falla úr hópnum því
þeir hafa annað hvort ekki
tíma til þess að æfa svo oft í
viku eða hafa ekki hæfileik-
ana til að „ná í liðið“.
Ábendingahnappinn má
finna á www.barnaheill.is
3 0 . m a í 2 0 1 6 m Á N U D a G U R14 s k o ð U N ∙ F R É T T a B L a ð i ð
3
0
-0
5
-2
0
1
6

0
4
:2
5
F
B
0
5
6
s
_
P
0
5
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
4
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
0
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
1
4
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
9
9
2
-8
0
C
4
1
9
9
2
-7
F
8
8
1
9
9
2
-7
E
4
C
1
9
9
2
-7
D
1
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
3
A

F
B
0
5
6
s
_
2
9
_
5
_
2
0
1
6
C
M
Y
K