Morgunblaðið - 25.10.2016, Blaðsíða 19

Í grein minni í
Frjálsri verslun í júní
sl. sagði ég að það
„ótvírætt réttlætismál
að sömu laun [væru]
greidd fyrir sömu
vinnu“ og að „launa-
mismunun milli
kynjanna, sem og öll
önnur launa-
mismunun, [væri]
samfélagslega óásætt-
anleg“.
Ég benti jafnframt á að þær
kannanir á launamun kynjanna
hér á landi sem birtar
hefður verið væru töl-
fræðilega alvarlega
gallaðar og niðurstöð-
urnar því í besta falli
afar óáreiðanlegar.
Þar að auki segðu
þær ekkert um orsak-
ir þess launamunar
sem kynni að vera
fyrir hendi. Í fram-
haldi af því hvatti ég
til þess að samtök
vinnumarkaðarins
tækju höndum saman
um að láta framkvæma vandaða
könnun á launamun kynjanna og
fengju til þess færustu tölfræð-
inga, hagfræðinga og félagsfræð-
inga sem völ væri á. Á grundvelli
slíkrar könnunar væri unnt að átta
sig á því hvort um launamismunun
væri að ræða, hversu umfangs-
mikil hún væri og hvað einkum ylli
henni. Þar með væri komin grund-
völlur fyrir vitrænni stefnumörkun
á þessu mikilvæga sviði.
Í pistli á mbl.is 17.10. sl. sér
Ólafía B. Rafnsdóttir, formaður
Verslunarmannafélags Reykjavík-
ur, ástæðu til að andmæla þessum
sjónarmiðum. Hún telur óþarfa að
vandaðri kannanir séu gerðar og
reynt sé að grafast fyrir um orsak-
ir launamunar og kallar mig
hrokafullan og gamladags fyrir að
leggja slíkt til. Gott og vel; þetta
er hennar mat. Til þessa hefur það
hins vegar ætíð verið talið skyn-
samlegt að huga vandlega að stað-
reyndum áður en lagt er í aðgerð-
ir. Þetta má auðvitað kalla
gamaldags og jafnvel hrokafullt.
Því miður er vandinn ekki svo
einfaldur að stóryrðin ein dugi til
að leysa hann. Launamismunun er
flókið fyrirbæri sem á sér iðulega
djúpar félagslegar rætur. Til að
vinna bug á launamismunun er
ekki einungis nauðsynlegt að mæla
umfangið, og gera það sæmilega
rétt. Það er ekki síður mikilvægt
að skilja orsökina eða orsakirnar.
Launamismunun hverfur ekki við
það eitt að baða út öllum öngum
og heimta bót og betrun. Sé það
raunverulega ætlunin að vinna bug
á launamismunun þarf að ráðast
skipulega að rótum vandans. Þeir
sem snúast gegn því að það sé
gert eru í raun að vinna að áfram-
haldandi launamismunun.
Eftir Ragnar
Árnason » Því miður er vandinn
ekki svo einfaldur að
stóryrðin ein dugi til að
leysa hann.
Ragnar Árnason
Höfundur er prófessor í
hagfræðideild Háskóla Íslands.
Launamunur kynjanna: Mælingar og fullyrðingar
19
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 25. OKTÓBER 2016
Óttalaus Stúlka gægist út um gin skrímslis sem börn bjuggu til í Skrímslaverksmiðjunni á KEX hosteli. Þar var haldið námskeið fyrir skólabörn í skrímslagerð og afraksturinn sýndur í gær.
Ófeigur
Í fullan aldarfjórð-
ung og lengur hafa ís-
lensk stjórnmál öðrum
þræði snúist um af-
stöðuna til aðildar að
Evrópusambandinu.
Um 1990 reru for-
ystumenn sósíal-
demókrata á Norð-
urlöndum að því öllum
árum að tengja nor-
rænu ríkin við ESB.
Niðurstaðan varð aðild
Svíþjóðar og Finnlands að samband-
inu, til viðbótar Danmörku, sem
ásamt Bretlandi hafði gengist undir
Rómarsáttmálann árið 1972. Norð-
menn felldu aðildarsamning í þjóð-
aratkvæðagreiðslu og Ísland og
Noregur tengdust þá innri markaði
ESB gegnum EES-samninginn.
Átökin um aðild héldu hins vegar
áfram hérlendis og voru fyrir alþing-
iskosningarnar 1999 bakgrunnurinn
í uppstokkun flokka á vinstri væng
þegar til urðu Samfylkingin og
Vinstri grænir. Alla götu síðan hefur
Samfylkingin gert ESB-aðild að
þungamiðju sinnar stefnu, en VG
hafnaði aðild frá upphafi. Við það
var staðið til vors 2009, en þá var
merkið fellt með sögulegum svikum
af hálfu forustu VG við myndun
ríkisstjórnar að af-
stöðnum kosningum.
Um þau efni og fram-
haldið í kjölfar aðild-
arumsóknar að ESB í
júlí 2009 geta menn les-
ið í nýútkominni bók
Jóns Torfasonar
skjalavarðar Villikett-
irnir og vegferð VG.
ESB nú á barmi
upplausnar
Evrópusambandið
hefur tekið miklum
breytingum frá alda-
mótum eftir að 18 aðildarríki tóku
upp evru sem sameiginlega mynt og
mörg lönd í álfunni austanverðri
gerðust aðilar. Tilraunir til róttækra
breytinga á grunnsáttmála ESB
sigldu í strand 2005 og niðurstaðan
varð útvatnaður sáttmáli 2009,
kenndur við Lissabon. Jafnhliða dró
verulega úr hagvexti á sam-
bandssvæðinu og langvarandi at-
vinnuleysi jókst í mörgum aðild-
arríkjanna. Hefur það síðustu árin
verið 10-11% að meðaltali og um
24% hjá fólki undir 25 ára aldri. Í
Svíþjóð nemur atvinnuleysið nú 7%
og tæp 9% í Finnlandi. Flótta-
mannastraumurinn sunnan að hefur
undanfarið magnað upp andstæður
innan ESB og sett Schengen sam-
starfið í uppnám. Síðasta höggið er
síðan Brexit, ákvörðun meirihluta
Breta í þjóðaratkvæðagreiðslu að
segja skilið við ESB eftir 44 ára veru
í sambandinu. – Aðvörunum um
framtíð ESB hefur rignt yfir und-
anfarið, síðasti skellurinn yfirlýs-
ingar þýska hagfræðingsins Otmar
Issing (f. 1936) eins helsta hug-
myndafræðings að baki evrunnar og
frá 2006 forseti Center for Financial
Studies (CFS) við Goethe-háskólann
í Frankfurt. Viðtal við hann undir
fyrirsögninni Spilaborg evrunnar
mun óhjákvæmilega hrynja (sjá Við-
skiptablaðið 20. okt. sl.) hefur farið
sem eldur í sinu um fréttaheiminn.
Hann segir þar framkvæmdastjórn
ESB í Brussel vera „pólitíska ókind“
og Seðlabanka Evrópu „á hálli leið
til Heljar“. Evran segir hann að hafi
verið misheppnuð frá fyrsta degi og
raunar áður en hún varð til.
Leið stjórnarandstöðunnar
inn í ESB
Það er þetta Evrópusamband sem
núverandi stjórnarandstaða og Við-
reisn vilja leiða Ísland inn í á full-
veldisafmælinu 2018. Þetta hefur
verið staðfest með lítilsháttar blæ-
brigðum af talsmönnum flokkanna í
kosningasjónvarpi RÚV undanfarið,
og helsta bindiefnið milli þeirra er
að fá þjóðina til að samþykkja að
taka á ný upp aðildarviðræður við
ESB og knýja jafnframt fram
stjórnarskrárbreytingar sem heimili
slíka aðild. Enginn hefur kveðið
fastar á um þetta en Össur Skarp-
héðinsson sem sagði 18. okt. sl. að í
utanríkismálum legði Samfylkingin
mesta áherslu á „að við höldum
áfram aðildarumsókninni, ekki síst
vegna þess að við viljum taka upp
nýjan gjaldmiðil, við teljum að krón-
an hafi gengið sér til húðar.“ Í sama
þætti sagði Ari Trausti frá VG „að ef
það kemur upp ósk um að taka upp
aðildarsamningana eða starta nýj-
um, þá auðvitað tökum við þátt í
því.“ – Núverandi utanrík-
isráðherra, Lilja Dögg Alfreðs-
dóttir, ítrekaði hins vegar að eftir
afturköllun núverandi ríkisstjórnar
liggi engin aðildarumsókn frá Ís-
landi lengur fyrir hjá ESB. Hvernig
sem því máli er háttað er ljóst að
hugsanleg vinstristjórn með aðild
Pírata hyggst knýja á um aðild Ís-
lands að Evrópusambandinu, sem
drjúgur meirihluti Íslendinga sem
afstöðu taka samkvæmt skoð-
anakönnunum hefur verið andvígur
um langt árabil.
Andstöðu VG við ESB-aðild
stungið undir stól
Fráhvarf forystu Vinstri grænna
frá upphaflegri andstöðu við ESB-
aðild er annað og djúpstæðara en al-
menningur gerir sér grein fyrir. Eft-
ir að einarðir ESB andstæðingar
höfðu einn af öðrum hraktist úr þing-
flokki VG hljóðnuðu andstöðuraddir
forystumanna, sem eftir sátu, við
ESB-aðild. Eftir að Ísland lagði inn
aðildarumsókn að ESB sumarið 2009
minnist ég þess ekki að Steingrímur
J. sem formaður eða arftakinn Katr-
ín Jakobsdóttir hafi í blaðagreinum
eða á öðrum vettvangi rökstutt og
útskýrt þá formlegu afstöðu flokks-
ins að vera á móti aðild. Klisjunni
virðist eingöngu hafa verið viðhaldið
til að villa á sér heimildir og til að
missa sem fæsta eindregna andstæð-
inga ESB-aðildar út úr röðunum.
Öðru vísi verður ekki útskýrð þögn
þessa fólks í örlagaríkasta máli Ís-
lendinga um langt skeið. – Það sama
er uppi á teningnum nú í aðdraganda
kosninga. Í kosningaáherslum VG
eins og þær birtast á heimasíðu
flokksins er ekki að finna stakt orð
um Evrópusambandið, af eða á.
Þurfum við frekar vitnanna við?
Eftir Hjörleif
Guttormsson » Í kosningaáherslum
VG eins og þær birt-
ast á heimasíðu flokks-
ins er ekki að finna
stakt orð um Evrópu-
sambandið, af eða á.
Hjörleifur
Guttormsson
Höfundur er náttúrufræðingur.
Á að farga fullveldi Íslands á aldarafmælinu 2018?