SÍBS blaðið - 01.10.2001, Blaðsíða 21

ýmislegt mælir gegn notkun þess í fólki. Bóluefnið
samstendur af mýlildinu sjálfu auk annarra efna
sem notuð eru almennt við bólusetningar til að
auka svörun ónæmiskerfisins. Segja má að líkam-
inn sé blekktur til að mynda mótefni gegn eigin
próteini þ.e. mýlildinu sem flestar frumur líkamans
framleiða í litlu magni og lítið er vitað um til
hvers. Niðurstöður þessara fyrstu rannsókna bentu
til að lítill hluti af mótefnunum gegn mýlildinu
kæmust inn í heila þar sem þau loða síðan við
mýlildisskellurnar. Þessi binding kallaði síðan á
ákveðnar frumur innan heilans sem sjá um að
hreinsa burt ýmsan úrgang sem fellur til við dag-
leg störf heilafruma. Minnkun varð því á útfelling-
unum. Hætturnar við þessa meðferð í mannfólki
eru margvíslegar. Nefna má möguleika á svoköll-
uðu sjálfofnæmi því í raun er verið að blekkja
ónæmiskerfið til að ráðast á efni sem nauðsynlegt
er líkamanum í litlu magni og gæti þetta því
valdið ýmsum vefjaskemmdum sem erfitt er að sjá
fyrir um hvaða afleiðingar hafi. Önnur hætta er sú
að mýlildið sem notað er við bólusetninguna nái
ekki að kalla fram viðbrögð ónæmiskerfisins og er
því í raun verið að auka magn þess innan
líkamans. Efni þetta berst greiðlega frá blóði inn í
heila, þar sem það kann að orsaka útfellingar eitt
sér. Einnig gæti það bundist við mýlildisskellur
sem þegar eru til staðar og því aukið umfang
þeirra. Þetta er einkum líklegt að eiga sér stað í
öldruðum sem hafa ekki eins öflugt ónæmiskerfi
eins og yngra fólk og eru þar með líklegri til að
mynda færri mótefni gegn mýlildinu. Aldraðir er
einmitt sá hópur sem þyrfti helst á bólusetning-
unum að halda. Til að draga úr þessum hættulegu
aukaverkunum þá höfum við hér við New York
háskóla verið að þróa afleiður af mýlildinu sem
eru mun leysanlegri en mýlildið sjálft og geta því
ekki myndað útfellingar í heila eða bæst við þær
útfellingar sem þegar eru til staðar (6). Þetta er
verkefni sem ég vinn í samvinnu við Dr. Blas
Frangione og Dr. Thomas Wisniewski hér við
skólann. Áður en við könnuðum þessi bóluefni í
músum þá sýndum við fram á að ólíkt mýlildinu
sjálfu þá valda þau ekki skemmdum á ræktuðum
taugafrumum í tilraunaglösum. Niðurstöður okkar í
músum hafa til þessa sýnt fram á að þessar
afleiður hafa svipuð áhrif og mýlildið sjálft á að
draga úr mýlildisskellum í heila. Almennt séð þá
teljum við að þetta breytta bóluefni sem við höfum
þróað dragi mjög úr líkunum á þeim hættulegu
aukaverkunum sem eru mögulegar ef mýlildið
sjálft er notað sem bóluefni. Við erum þessa
stundina að kanna hvaða áhrif þessi bóluefni hafa
á hegðun músanna og einnig erum við að athuga
áhrif ýmissa efna sem örva ónæmiskerfið og gætu
því aukið mótefnamyndun sérstaklega í öldruðum
einstaklingum sem er sá hópur sem bóluefnið er
einkum ætlað. Líklegt er að þessi bóluefni verði
könnuð fyrst í Alzheimer sjúklingum og ef
niðurstöður lofa góðu þá má ætla að fólk með
ættgengu tegundina af sjúkdómnum fái bóluefnið
áður en sjúkdómseinkenni koma fram. Ef þessar
rannsóknir sýna fram á virkni þessarar meðferðar
og ef aukaverkanir eru lítilvægar þá má hugsa sér
að bólusetja megi almenning yfir miðjum aldri sem
hafa auknar líkur á að fá þennan sjúkdóm. Rann-
sóknir í músum hér vestra hafa einnig sýnt að
svipaðar niðurstöður fást þegar mótefnin sjálf eru
gefin í stað þess að láta ónæmiskerfi líkamans
framleiða þau gegn bóluefninu (7, 8). Önnur þess-
ara rannsókna færir líkur að því mótefnin þurfi
ekki að komast inn í heila til að hafa verkun (8).
Við erum einnig að kanna hvort nota megi
svipaðar aðferðir til að vinna bug á kúariðu þeirri
sem hefur nú borist í mannfólk. Einnig vinnum við
að því að þróa efni sem nota má við segulómskoð-
un þannig að sjá megi þessar mýlildisútfellingar
innan heilans áður en þær valda minnisleysi. Talið
er að útfellingarnar byrji árum eða áratugum áður
en sjúkdómseinkenna verður vart. Ef hægt er að
komast að því hvaða einstaklingar muni fá
sjúkdóminn með því að skoða sneiðmyndir af heila
þeirra þegar þeir eru á besta skeiði þá væri hægt
að hefja lyfjagjöf áður en óafturkallanlegar
taugaskemmdir hafa átt sér stað. Þó erfitt sé að
segja til um hvenær góð lyf gegn Alzheimer komi
á markað þá standa vonir til þess að slíkt gerist
innan tíu ára. Talið er þó að ýmis lyf sem nú eru
notuð gegn öðrum sjúkdómum gætu komið að
einhverju gagni fyrr vegna þess að þau þurfa ekki
að fara í gegnum jafnviðamiklar rannsóknir til að
sýna fram virkni þeirra og skaðleysi.
Tilvitnanir:
1. Soto, C., Sigurdsson, E. M., Morelli, L., Kumar, R. A.,
Castano, E. M. & Frangione, B. (1998) Nat Med 4, 822-
826.
2. Sigurdsson, E. M., Permanne, B., Soto, C., Wisniewski, T.
& Frangione, B. (2000) J. Neuropath. Exp. Neurol. 59,
11-17.
3. Solomon, B., Koppel, R., Hanan, E. & Katzav, T. (1996)
Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A 93, 452-455.
4. Solomon, B., Koppel, R., Frankel, D. & Hanan-Aharon, E.
(1997) Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A 94, 4109-4112.
5. Schenk, D., Barbour, R., Dunn, W., Gordon, G., Grajeda,
H., Guido, T., Hu, K., Huang, J., Johnson-Wood, K.,
Khan, K. et al. (1999) Nature 400, 173-177.
6. Sigurdsson, E. M., Scholtzova, H., Mehta, P. D.,
Frangione, B. & Wisniewski, T. (2001) Am. J. Pathol.
159, 439-447.
7. Bard, F., Cannon, C., Barbour, R., Burke, R. L., Games,
D., Grajeda, H., Guido, T., Hu, K., Huang, J., Johnson-
Wood, K. et al. (2000) Nat. Med. 6, 916-919.
8. DeMattos, R. B., Bales, K. R., Cummins, D. J., Dodart, J.
C., Paul, S. M. & Holtzman, D. M. (2001) Proc. Natl.
Acad. Sci. U. S. A.
Höfundur er aðstoðarrannsóknaprófessor við New York
University, School of Medicine, New York.
21
M
ál
e
fn
i
al
d
ra
›
ra