SÍBS blaðið - 01.10.2008, Qupperneq 24

2
24. okt. n.k. heldur SÍBS upp á 70
ára afmæli sitt. Tilgangur sam-
takanna var að reyna að hjálpa
útskrifuðum berklasjúklingum
að ná fótfestu í lífinu, eftir ára
eða áratuga dvöl á heilsuhælum.
Berklaveikin hafði herjað grimmt
á Íslendinga og landsmenn því
kunnugir afleiðingum hennar og
nutu samtökin fljótt mikils velvilja
og stuðnings.
Á síðari hluta 20. aldar urðu berklarnir svo á
láta undan síga fyrir framförum í læknavís-
indum og nýjum lyfjum og hættu að vera sá
ógnvaldur sem þeir voru áður.
SÍBS hefur því breyst síðustu áratugi og er nú
samband félaga um ýmsa brjóstholssjúkdóma
til viðbótar við berklaveikina.
Á 70 árum hafa orðið miklar breytingar á sam-
félaginu og því eðlilegt að spyrja spurninga um
hlutverk sjúklingasamtaka eins og SÍBS. Hefur
það ekkert breyst á þessum 70 árum?
Strax í upphafi var hafist handa um fjársafn-
anir til að byggja upp aðstöðu, vinnuhæli fyrir
berklasjúklinga svo þeir gætu stundað vinnu
eins og hver og einn hefði heilsu til og þannig
aflað sér framfæris að eins miklu leyti og kostur
var.
Reykjalundur var byggður í áföngum fyrir
söfnunarfé og verður seint mært um of það
mikla uppbyggingarstarf. Starfsemi Reykjalund-
ar hefur síðan þróast frá því að vera vinnu-
heimili, eins konar verndaður vinnustaður, í
að vera háþróuð endurhæfingarstöð sem nýtur
alþjóðlegrar viðurkenningar.
Ljóst er því að þessi samtök sjúklinga hafa lyft
Grettistaki og sama má segja um fleiri hliðstæð
samtök.
En ástæða er til að velta fyrir sér hvort hlut-
verk slíkra samtaka hafi ekki breyst í tímans
H a r a l d u r F i n n s s o n :
Til hvers sjúklingasamtök?
rás miðað við breyttar aðstæður í þjóðfélaginu.
Hagsæld þjóðarinnar hefur gjörbreyst til hins
betra, heilbrigðiskerfi okkar hefur eflst mjög og
er viðurkennt sem eitt hið besta í heiminum.
Umræðan um heilbrigðiskerfið hefur reyndar
einkennst síðustu ár af kostnaðinum við það.
Mun minna hefur farið fyrir mati á árangr-
inum af því og ávinningnum sem það skilar
fyrir þjóðina. Víst er að stöðugt þarf að hyggja
að hagkvæmni og aðhaldi í rekstri heilbrigð-
iskerfisins rétt eins og öllum öðrum þáttur í
opinberum rekstri. Þar þurfa sjúklingasamtök
að koma mun meira við sögu bæði hvað varð-
ar gæði þjónustunnar og kostnað. Viðurkennt
er að þáttur neytenda og neytendasamtaka á
almennum markaði skiptir miklu sem aðhald-
safl ásamt opinberum eftirlitskerfum. Sama
hlýtur að eiga við í opinberri þjónustu hvort
sem um er að ræða menntastofnanir, heilbrigð-
isstofnanir, löggæslu eða hvaða aðra þjónustu
við almenna borgara. Til að slíkt neytenda-
eftirlit í heilbrigðiskerfinu sé skilvirkt þarf að
efla sjúklingasamtök þannig að þau geti starfað
bæði sem gæðaeftirlit og hvati til nýjunga og
framfara í bættri heilsu og heilsugæslu. Stuðla
að öflugum forvörnum og vekja athygli á þörf-
um sem þarf að sinna.
Starf sjúklingasamtaka hefur gjarnan snúist
að meira eða minna leyti um að safna fé til
kaupa á ýmsum tækjum og aðstöðu fyrir þann
hóp sem um ræðir. Það er vissulega góðra
gjalda vert og á fullan rétta á sér að vissu
marki. Mætti þó beinast meir í átt að rann-
sóknum og framþróun en alls ekki til byggja
upp grunnþjónustu. Því miður virðist ljóst að
ríkið hefur stundum dregið lappirnar við að
byggja upp ákveðna grunnþjónustu í von um
að almenningur taki til sinna ráða undir for-
ystu áhugafólks og samtaka og safni miklu
fé til uppbyggingarinnar og spari þannig rík-
inu umtalsverða fjármuni. Þetta hefur verið
mest áberandi varðandi heilbrigðisþjónustu
við börn, samanber Barnaspítalann og BUGL.
Þetta er ekki rétt stefna. Alla grunnþjónustu á
að kosta úr sameiginlegum sjóðum. Síðan komi
sjúklingasamtök og önnur áhugasamtök og
bæti við og hafi frumkvæði að nýjungum og
ekki síst rannsóknum og vinni með opinberum
aðilum við að bæta þjónustuna, auka skilvirkni
og að reka heilbrigðisþjónustu landsins á sem
hagkvæmastan hátt. Það er ekki þeirra hagur
að fjármunum sé illa varið, þvert á móti. Hags-
munir ríkissjóðs og þeirra eiga að fara saman í
því efni.