Morgunblaðið - 11.02.2017, Side 20

20 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. FEBRÚAR 2017
Sigtryggur Sigtryggsson
sisi@mbl.is
Vindhraðametið í Reykjavík er
rúmlega 75 ára gamalt, frá 15. jan-
úar 1942.
Minnst var lítillega á metið í
frétt í blaðinu í gær en hér verður
fjallað nánar um það. Frásögnin er
byggð á samantekt Flosa Hrafns
Sigurðssonar veðurfræðings frá
árinu 2008, en hana má finna á vef
Veðurstofunnar undir heitinu
„Fróðleikur“. Í samantekt Flosa
kemur meðal annars fram hvernig
gögn um veðurmetið fundust fyrir
tilviljun í brotajárnshaug hjá
Sindra við Sundahöfn árið 1987.
Mælt á Reykjavíkurflugvelli
Suðaustan fárviðri gekk yfir suð-
vestanvert Ísland fimmtudaginn
15. janúar 1942. Á Reykjavíkur-
flugvelli, þar sem bæði breski og
bandaríski flugherinn höfðu bæki-
stöð, mældist þá meiri vindhraði í
vindhviðu en vitað er til að mælst
hafi í annan tíma í Reykjavík.
Á bandarískri veðurstöð á flug-
vellinum mældist meðalvindhraði
mest 89 mílur á klukkustund kl.
12.20 og 12.30 en það samsvarar
77,3 hnútum eða 39,8 metrum á
sekúndu.
Mesta vindhviða mældist hins
vegar 133 mílur á klukkustund og
er sú tala endurtekin fjórum sinn-
um milli kl. 12.20 og 13.10. Sam-
svarar hún 115,5 hnútum eða 59,5
m/s. Er það talin mesta vindhviða
sem mælst hefur í Reykjavík.
„Það er tilgangur þessarar
stuttu greinargerðar að vekja at-
hygli á vindhraðametinu í Reykja-
vík, 59.5 m/s, og birta skjöl sem
staðfesta það, en enginn vind-
hviðumælir var á Veðurstofu Ís-
lands á þessum tíma,“ segir Flosi
Hrafn í grein sinni.
Svo vildi til að prentaraverkfall
var um miðjan janúar 1942 og af
þeim sökum kom aðeins út eitt
dagblað í Reykjavík, Alþýðublaðið.
Fregnir af veðrinu og sköðum af
þess völdum voru því takmarkaðar.
Við bættist að ekki mátti skýra frá
tjóni sem varð hjá breska eða
bandaríska hernum hér á stríðs-
árunum. Í Veðráttunni, tímariti
Veðurstofunnar fyrir janúar 1942,
er greint frá miklum sköðum sem
urðu á sjó og landi í óveðrinu þann
15. janúar, en ekki skýrt frá því
mikla tjóni sem varð á Reykja-
víkurflugvelli og sjóflugvélum á
Skerjafirði.
Leikari kom færandi hendi
Nú gefum við Flosa Hrafni
orðið: „Hákon Jens Waage, leikari
við Þjóðleikhúsið, kom óvænt fær-
andi hendi á Veðurstofu Íslands
þann 9. febrúar 1987. Hitti hann að
máli Öddu Báru Sigfúsdóttur,
deildarstjóra veðurfarsdeildar.
Skýrði hann svo frá að hann hefði
unnið í hjáverkum við brotajárn
hjá Sindra í Sundahöfn, þegar
þangað voru fluttir tveir pen-
ingaskápar til förgunar. Voru þeir
læstir. Rétt þótti að opna skápana
með logskurði, þótt ekki reyndist
það létt verk. Annar skápurinn var
tómur, en í hinum voru skjöl. Því
miður höfðu skjölin sviðnað og
brunnið að hluta við logskurðinn,
en það tókst að kæfa eld í þeim.
Hákon sá við athugun að skjölin
voru frá breska flughernum og
fjölluðu um mikið illviðri og tjón af
þess völdum á Reykjavíkurflugvelli
15. janúar 1942. Við eftirgrenslan
komst Hákon að því að skáparnir
höfðu komið frá Flugmálastjórn á
Reykjavíkurflugvelli. Réttilega
taldi Hákon að hér gæti verið um
að ræða mikilsverðar heimildir fyr-
ir Veðurstofuna og afhenti skjölin
því Öddu Báru. Þökk og lof sé Há-
koni Waage.“
Frumskjalið var sviðið
Í peningaskápnum var bréf þar
sem maður að nafni J.H. Brazell,
foringi í breska flughernum á Ís-
landi, sendir yfirmönnum bresku
flugsveitarinnar í Reykjavík og
með bréfinu fylgdu niðurstöður
vindmælinga bandarísku veður-
stöðvarinnar á Reykjavíkurflugvelli
í illviðrinu 15. janúar 1942. Því
miður var frumskjalið sviðið og
brunagat er þar sem tímaskráning
hefur verið milli kl. 11.20 og 12.00.
Aðrar tölur var unnt að lesa á
frumritinu.
Eins og áður segir er mesta
hviða, 133 mílur á klukkustund eða
59.5 m/s, skráð fjórum sinnum í
röð kl. 12.20, 12.30, 12.45, og 13.10.
Er það óvanalegt og gæti hugsan-
lega bent til að síriti hafi náð því
hámarki sem hann getur sýnt.
Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon
Reykjavíkurflugvöllur Gamli flugturninn var reistur á stríðsáunum og set-
ur mikinn svip á völlinn. Í turninum voru gerðar daglegar veðurmælingar
Veðurgögn í brotajárni
 Vindhraðametið fyrir Reykjavík er 75 ára gamalt  Mesta vindhviðan 59,5 m/s
 Gögnin um veðurmetið fundust fyrir tilviljun í brotajárnshaug við Sundahöfn
Ljósmynd/Veðurstofan
Gögnin Þetta eru bréfin sem fundust í peningaskápnum í Sundahöfn.
Til vinstri er bréf foringjans Brazell og til hægri niðurstöður mælinga.
Sundahöfn Brotajárn hefur verið
endurunnið þar um áraraðir.
Borgarráð hefur
samþykkt vilja-
yfirlýsingu um
að kannað verði
hvort unnt sé að
flytja starfsemi
Björgunar ehf. á
lóð í Gunnunesi á Álfsnesi.
Eins og fram hefur komið í frétt-
um mun Björgun flytja starfsemi
sína úr Ártúnshöfða eigi síðar en í
maí 2019. Fyrir liggur umsögn
skipulagsfulltrúa borgarinnar þar
sem fram kemur að ekki sé lagst
gegn því að Gunnunes á Álfsnesi sé
skoðað fyrir starfsemi Björgunar
ehf. Öll möguleg umhverfisáhrif
þyrfti hins vegar að skoða gaum-
gæfilega.
Samkvæmt viljayfirlýsingunni
munu Reykjavíkurborg og Björgun
ehf. eiga samstarf sem felst m.a. því
að starfshópur verður skipaður
sem annast utanumhald um verk-
efnið hjá Reykjavíkurborg. Borgin
gerir verksamning við ráðgjafar-
fyrirtækið ALTA sem framkvæmir
upplýsingaöflun og forathugun á
því hvort staðsetning í Gunnunesi á
Álfsnesi sé ákjósanleg, með tillliti
til umhverfis og annarra þátta.
Þetta verður framkvæmt í því
augnamiði að sótt verði um aðal- og
deiliskipulagsbreytingu fyrir lóð
handa Björgun ehf., ef jákvæð nið-
urstaða fæst. sisi@mbl.is
Kannað hvort Gunnu-
nes henti Björgun
Í Veðráttunni, janúarheftinu
1942, segir: „Í ofviðrinu þann
15. urðu miklir skaðar á sjó og
landi. Erlent skip strandaði við
Mýrar, af 27 manna skipshöfn
fórust 25, þar af 2 Íslendingar.
Fjögur erlend skip strönduðu á
Akureyjarrifi við Rvk. og á Eng-
ey; mannbjörg. Í Rvk. fauk girð-
ingin um íþróttavöllinn, hellur
fuku af húsum og tré rifnuðu
upp með rótum. Smáslys urðu á
mönnum.
Kirkjan á Melstað í Miðfirði
fauk af grunni og sást ekkert
eftir af henni. Símabilanir urðu
víða um land, m.a. brotnuðu
símastaurar. Sæsíminn slitnaði.
Í Borgarfirði, Húnavatnssýslu,
Ólafsfirði og undir Eyjafjöllum
kom það fyrir, að peningshús og
önnur útihús fuku. Sjógarðurinn
á Eyrarbakka brotnaði. Smærri
skemmdir á húsum, heyjum og
bátum urðu hér og þar.“
Samkvæmt fréttum í Alþýðu-
blaðinu 15. og 16. janúar fuku í
Reykjavík þök af húsunum nr.
88 og 98 við Laugaveg og 61 og
63 við Barónsstíg. Í Keflavík
sukku tveir vélbátar, Erlingur,
10 smálestir, og Hafaldan, 9
smálestir. Í Hafnarfirði fuku þök
og járnplötur sviptust af turni
þjóðkirkjunnar. Á Akranesi
brotnuðu rúður, þök fuku og
nokkrir bílar fuku um koll.
Mannskaðar
og eignatjón
ILLVIÐRIÐ 1942
Skútuvogi 6 - Sími 568 6755
plankaparket
Verðdæmi:
190 mm Eik Rustik burstuð
mattlökkuð 6.990.- m2
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum