Morgunblaðið - 08.07.2017, Side 28

28 MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 8. JÚLÍ 2017
✝ AðalheiðurKjartansdóttir
fæddist að Hellum í
Landsveit 2. októ-
ber 1917. Hún lést á
heimili sínu Kirkju-
hvoli 27. júní 2017.
Foreldrar henn-
ar voru Jarþrúður
Pétursdóttir, f. 28.
mars 1897 á Högna-
stöðum í Helgu-
staðahreppi, d. 16.
mars 1971, og Kjartan Konráðs-
son, f. 16. febrúar 1887 í Reykja-
vík, d. 4. febrúar 1953.
Systkini Aðalheiðar samfeðra
eru Magnús Þórir, f. 6. júní 1909,
Haukur, f. í des. 1919, Brynhild-
ur, f. 17. júní 1920, Þórunn, f. 21.
nóvember 1921, og Birna, f. 20
mars 1923. Þau eru öll látin.
Systkini sammæðra eru Ing-
ólfur, f. 18. júní 1923, Ingibjörg,
f. 30. september 1924, Baldur, f.
29. nóvember 1925, Anna Stein-
gerður, f. 14. júní 1927, Árný Vil-
borg, f. 11. janúar 1929, Baldvin
Aðils, f. 18. apríl 1930, Filippus,
f. 16. október 1931, Margrét
Auður, f. 16. ágúst 1934, og
Helga, f. 1. desember 1937. Þau
Ingibjörg, Filippus og Margrét
lifa systkini sín.
Þegar Aðalheiður var 6 ára
flutti hún ásamt móður sinni og
fósturföður, Björgvini Filippus-
ember 1937, kvæntur Bóel
Ágústsdóttur, f. 4. apríl 1939,
börn þeirra eru Aðalheiður, f.
15.apríl 1963, gift Ottó Ólafi
Gunnarssyni, f. 26. nóvember
1958, þau eiga þrjú börn og fimm
barnabörn, Bjarki f. 28. mars
1970, kvæntur Sigurbjörgu Leifs-
dóttur, f. 16. desember 1969, og
eiga þau tvo syni, Guðbjörg, f. 19.
maí 1971, í sambúð með Jóni G.
Valgeirssyni, f. 6. maí 1968, og
eiga þau tvö börn. 2. Óskírður
sonur, f. 5. desember 1939, d.
sama dag. 3. Bragi Héðinn, f. 22.
júlí 1941, d. 5. júlí 1942. 4. Anna
Hjördís, f. 16. ágúst 1943, gift
Ingva Ágústssyni, f. 29. ágúst
1934, börn þeirra eru Aðalsteinn,
f. 12. apríl 1969, kvæntur Eddu
Heiðrúnu Geirsdóttur, f. 6. ágúst
1971, þau eiga þrjá syni, Elfa
Margrét, f. 2. desember 1975, gift
Pálma Haraldssyni, f. 2. ágúst
1974, og eiga þau fjórar dætur. 5.
Gunnar Birgir, f. 1. október 1945,
kvæntur Guðrúnu Óskarsdóttur,
f. 21 júní 1947, börn þeirra eru
Brynjar, f. 10. nóvember 1965,
kvæntur Marlene Hörnlund, f. 31.
mars 1968, og eiga þau þrjár dæt-
ur, Karen Huld, f. 25. janúar
1971, og á hún einn son, Atli Mar,
f. 21. nóvember 1972, kvæntur Ír-
isi Dögg Valsdóttur, f. 23. ágúst
1972, og eiga þau tvö börn, Berg-
lind Ósk, f. 19. apríl 1975, gift
Enok Jóhannssyni, f. 21. ágúst
1975, og eiga þau fjóra syni. 6.
Ingibjörg, f. 2. september 1948.
Útförin fer fram frá Voð-
múlastaðakapellu, Austur-
Landeyjum, í dag, 8. júlí 2017, og
hefst athöfnin kl. 14.
syni, f. 1. desember
1896, frá Hellum að
Bólstað í Austur-
Landeyjum og þar
ólst hún upp. Um
langar skólagöngur
var ekki að ræða
þá, en hún gekk í
barnaskóla sveitar-
innar og í hand-
verki og vinnu-
brögðum var móðir
hennar kennarinn,
en Jarþrúður hafði flutt 16 ára
gömul með föður sínum frá Eski-
firði til Reykjavíkur, þar sem
hún stundaði nám í saumaskap
og kunni eftir það vel fyrir sér í
þeim efnum, þar fóru saman
hagar hendur og hæfileikar. Ár-
ið 1938 giftist Aðalheiður Mar-
mundi Kristjánssyni, f. 14. júní
1914 frá Voðmúlastöðum, og
hófu þau búskap í Syðri-
Úlfsstaðahjáleigu í Austur-
Landeyjum og bjuggu þau þar til
ársins 1945, síðan bjuggu þau
einn vetur í Reykjavík en vorið
1946 fluttu þau að Svanavatni í
Austur-Landeyjum og voru
bændur þar til ársins 1972, en 2.
ágúst það ár lést Marmundur.
Áfram átti Aðalheiður heimili að
Svanavatni til ársins 2002 er hún
flutti á Kirkjuhvol.
Börn Aðalheiðar og Marmund-
ar eru: 1. Karl Viðar, f. 2. sept-
Minningarnar um ömmu hafa
svo sannarlega komið upp í hug-
ann hver af annarri undanfarna
daga. Amma að labba yfir hlaðið á
leið úr og í fjósið, að stússast í eld-
húsinu, sópa gólfið, þvo mér um
eyrun, hræra jólaköku með sleif,
með rúllur í hárinu, gefa hrafnin-
um, prjóna sofandi fyrir framan
sjónvarpið, bara svo ótalmargt.
Hún var ráðagóð og mjög flink í
höndunum sem kom sér afskap-
lega vel þegar maður þurfti aðeins
punta sig, þá var amma kannski
allt í einu búin að töfra fram listi-
lega fallegt blóm úr efnisbút til að
skreyta kjólinn með. Hún var
hörkutól enda dagskráin yfirleitt
þéttskipuð og hún hafði engan
tíma fyrir vesen og sneri sér beint
að efninu. Amma var sérlega gjaf-
mild kona og hún hlakkaði svo til
að gefa hlutina að hún átti stund-
um bágt með að halda því leyndu
fyrir manni hvað leyndist í skápn-
um. Það eru ekki allir svo heppnir
að geta umgengist ömmu sína í yf-
ir 50 ár, en það hef ég getað. Takk
fyrir að hafa alltaf verið til staðar
fyrir mig.
Hvíl þú í friði.
Þín sonardóttir
Aðalheiður.
Gott er að eiga góða ömmu. Á
bernskuárum gefa þær manni
gott veganesti inn í lífið, meðvitað
eða ómeðvitað, og það er nesti sem
klárast aldrei og endist alla ævi.
Að umgangast góða ömmu í æsku
býr til andlegan fjársjóð sem aldr-
ei verður burtu tekinn. Ég var
mjög heppinn með ömmu. Það er
því með sorg og trega sem ég kveð
hana hinstu kveðju en hún náði
mjög háum aldri svo ég býst við að
hún sé hvíldinni fegin. Ég tel því
rétt og í hennar anda að minnast
hennar fyrst og fremst með virð-
ingu og þakklæti fyrir árin öll.
Þegar ég minnist ömmu eru
sterkar minningarnar úr sveitinni
á Svanavatni. Þar var líf og fjör.
Að áliðnum degi við leik og störf
var gjarnan sest fyrir framan
sjónvarpið með ömmu. Hún sat
þar í stólnum sínum og krakkar á
öllum aldri að horfa með henni
ásamt Jóa í Vatnahjáleigu sem var
auðvitað enginn krakki en ekki
með afruglara og alltaf aufúsu-
gestur hjá ömmu. Þó að það kæmi
auðvitað fyrir að í sjónvarpinu
væri eitthvað skemmtilegt, var
oftast meira gaman að fylgjast
með ömmu horfa á sjónvarpið en
því sem verið var að sýna í því.
Amma lét nefnilega sjónvarpið og
þá sem í því voru gjarnan heyra
það óþvegið. Þessar einræður við
sjónvarpið voru oft mjög fyndnar
og skemmtilegar og þegar fjör
færðist í leikinn var oftar en ekki
viðhaft orðalag sem ekki er nú
endilega viðeigandi í minningar-
grein. En þó að orðavalið gæti
verið æði skrautlegt þá var í rödd-
inni einhver sérstök hlýja sem olli
því að manni leið vel að hlusta á
þetta. Í einræðum sínum við sjón-
varpið lagðist amma nefnilega
ávallt á sveif með lítilmagnanum
og vildi leggja sitt af mörkum til
að færa ástandið inni í sjónvarp-
inu til betri vegar. Þannig var
amma. Henni var annt um skepn-
urnar í sveitinni og krumminn og
tjaldurinn áttu hauk í horni þar
sem amma var enda gaukaði hún
oft að þeim bita, þótt ólíkir væru.
Óteljandi eru gjafirnar sem við
krakkarnir höfum fengið í gegn-
um tíðina, hlý orð, kveðjur, hvatn-
ingarorð og góðir straumar. Allt
ósvikið og beint frá hjartanu.
Aldrei kvartaði amma þó að
hún færi svo sannarlega ekki var-
hluta af erfiðleikum í sínu lífi.
Stundum, þegar eitthvað hefur af-
laga farið í mínu daglega amstri,
hefur mér reynst gott ráð að
hugsa til baka til daganna í sveit-
inni hjá ömmu. Fyrir hugskots-
sjónum birtist mynd, þar sem ég
sit við eldhúsborðið í Svanavatni.
Við borðsendana sitja amma og
Jói í Vatnahjáleigu. Að sjálfsögðu
er kaffi á borðum, flatkökur með
hangikjöti og pípulykt í lofti en
það besta er félagsskapurinn sem
ekki gerist betri. Hugsunin um
þetta notalega og hlýja andrúms-
loft virkar á mig sem hin dýpsta
hugleiðsla, veitir ró og frið og fær-
ir allt til betri vegar. Elsku amma
mín, hvíldu í friði. Ég þakka þér
fyrir öll árin, allar gjafirnar, um-
hyggjuna og góðu stundirnar. Bið
líka að heilsa Jóa þegar þú hittir
hann og ég kem í kaffi síðar.
Aðalsteinn Ingvason.
Ég á svo margar minningar um
þig elsku amma mín, enda alin
upp á sveitabænum þínum.
Þegar ég var pínulítil bjuggum
við systkinin með mömmu og
pabba í kjallaranum og þú á efri
hæðinni og þá varstu „amma
uppi“. Svo þegar mamma og pabbi
byggðu við íbúðarhúsið og við
fluttum þangað þá kallaði ég þig
alltaf „amma hinum megin“. Þeg-
ar þú fluttir burt úr sveitinni og á
Kirkjuhvol hætti ég þessum við-
urnefnum en fór reyndar fljótt að
kalla þig ömmu langömmu, því þá
voru börnin mín komin til sögunn-
ar. Seinna, þegar þú hættir við að
„drepast“ (eins og þú orðaðir sjálf
svo skemmtilega) og ætlaðir að
verða 100 ára, bætti ég oft aldr-
inum við og kallaði þig
„amma-95“, „amma-96“ o.s.frv. og
síðustu 9 mánuðina var það „
amma-99“. Núna þegar þú ert far-
in upp eða hinum megin finnst
mér svolítið grátbroslegt að geta,
með réttu, tekið upp gömlu við-
urnefnin!
Ég á margar minningar um
kraftinn sem alltaf fylgdi þér.
Hröðu og ákveðnu handtökin,
hvort sem þú varst að baka flat-
kökur eða pönnukökur, steikja
bollur, prjóna, sníða föt á dúkkur
og fólk, setja í þig rúllur, þurrka
af, ryksuga, raka heyi, reyta arfa í
Blómgarðinum, mjólka beljurnar,
moka flórinn eða hvað annað. Allt
svo snöggt en samt svo vandað.
Svo varstu líka eldfljót að gera þig
klára og tilbúna til ferða enda vild-
ir þú aldrei láta bíða eftir þér. Ég
man líka endalausar stundir þar
sem þú gafst þér tíma og leyfðir
mér að sitja hjá þér „hinum meg-
in“ og horfa á litasjónvarpið, spila
eða leiðbeina mér. Ég man að ég
sóttist í að koma og læra lög og
texta í gömlu vasasöngbókinni. Þú
kunnir lögin auðvitað öll utan að,
svo ég fékk að hafa bókina og þú
prjónana. Nærri endalaust endur-
tókum við sum lögin, sérlega þau
sem mér þóttu falleg, og stundum
komumst við í gegnum alla bókina
í einu. Mér er þó minnisstætt eitt
lag sem þú vildir helst ekki endur-
taka mjög oft en það var lagið „Til
eru fræ“ með Hauki Morthens.
Mér fannst eins og þér þætti
óþægilegt að dvelja lengi við þetta
sorglega lag, en kannski varstu
bara að beina mér inn á hressi-
legri söngva og hvetja mig til að
velja gleðina.
Ég á líka ótal minningar þar
sem þú komst út á tröppur til að
forvitnast um og fylgjast með
unga kúluvarparanum sem nýtti
stéttina þína og grassvæðið óspart
til æfinga.
Þér var líka mjög umhugað um
okkur öll, barnabörnin og allan
heila ættliðinn. Spurðir alltaf
frétta um gang mála og varst allt-
af glöð, jákvæð og stolt yfir því
sem maður valdi að taka sér fyrir
hendur. Þú lést mann trúa því að
maður hafi valið rétt.
Svo varstu svo raunsæ og göfug
kona. Eftir að þú valdir að flytjast
á Kirkjuhvol var eins og þú tækir
þá stefnu að toppa sjálfa þig á
hverjum degi. Þú tókst öllu svo vel
og jákvæðnin óx endalaust. Tal-
aðir vel um alla og dróst alltaf það
jákvæða fram. Þrátt fyrir að ég
hafi örlítið saknað þess þegar þú, í
gamla daga, reifst og skammaðist
við stjórnmálamennina í gegnum
sjónvarpstækið, þá er gott að ylja
sér við síðustu myndirnar sem
koma upp í hugann. En það ert þú
með lokuð augun, brosandi og
kinkar kolli til samþykkis. Góða
ferð og takk fyrir allt, elsku
„amma hinum megin“.
Starfsfólki á Kirkjuhvoli þakka
ég endalausa umhyggju og nota-
legheit.
Guðbjörg Viðarsdóttir.
Elsku amma og langamma.
Margs er að minnast þegar
horft er til baka, allar þær
skemmtilegu stundir sem við
fengum að njóta með þér eru okk-
ur svo kærar. Efst í huga okkar er
þakklæti fyrir að fá að njóta lífsins
með þér, öll þau góðu ráð sem þú
gafst okkur hafa oft komið sér vel
og verða áfram geymd í huga okk-
ar. Þú kenndir okkur svo margt,
eitt af því var að maður á að bera
virðingu fyrir umhverfi sínu, allt
sem er í kringum okkur, svo sem
plöntur, dýr, fólk og hlutir er okk-
ur dýrmætt og ber að umgangast
sem slíkt. Það voru forréttindi að
fá að koma í sveitina til ömmu og
dvelja hjá henni. Amma hugsaði
mikið um fjölskyldu sína og man
langömmustrákurinn vel eftir því
þegar hann fékk að horfa aftur og
aftur á „Sigla himinfley“ og „Síð-
asti bærinn í dalnum“ með lang-
ömmu, þó lítill væri. Það var
dásamlegt að sjá og finna hvernig
hún ræktaði vináttuna við dýrin í
sveitinni, plönturnar í blómagarð-
inum og allt umhverfið og hvernig
sambandi hún náði við hrafnana
sem voru vinir hennar. Hún sá
alltaf það góða í öllu og öllum, en í
eitt og eitt skipti sá hún ástæðu til
að sussa á einstaka persónur sem
voru að tjá sig í sjónvarpinu og gaf
viðkomandi bara vingjarnlegar
ábendingar.
Amma var mikil handverks-
kona og bjó til marga fallega hluti
alveg fram á síðustu ár. Hún gaf
ættingjum marga af þessum hlut-
um og eru þeir okkur miklir dýr-
gripir. Hún hafði mjög gaman af
tónlist og söng og tók lagið með
okkur fyrirvaralaust. Þær eru
margar ógleymanlegar og yndis-
legar stundirnar sem við höfum
átt með þér, elsku amma, og verða
þær geymdar áfram í gullnámu
minninganna hjá okkur. Móttök-
urnar sem við fengum að njóta í
hvert skipti sem við hittum þig
voru svo hlýjar og góðar. Elsku
amma og langamma, það er ómet-
anlega lífsgjöf að fá að hafa fyr-
irmynd eins og þig með sér í gegn-
um lífið og því er söknuðurinn sár.
Bestu þakkir fyrir yndislegar
stundir með þér.
Guð geymi þig.
Karen Huld Gunnarsdóttir
og Gunnar Þór Snorrason.
Móðursystir mín Aðalheiður
hefur nú kvatt þennan heim tæp-
lega eitt hundrað ára gömul.
Það var reyndar fyrir rúmlega
tuttugu árum að ég komst að því
að ég átti móðursystur að Svana-
vatni, en þær voru hálfsystur sam-
feðra og höfðu aldrei hist. Það var
Ingibjörg frænka mín sem hvísl-
aði þessu að mér á fundi í bank-
anum á Hvolsvelli.
Þetta var vissulega nokkuð sér-
stök og óvænt og uppákoma en
alla tíð síðan hef ég þakkað það að
hafa fengið að kynnast þessari
góðu konu. Við áttum allnokkrar
ánægjulegar samverustundir á
þessu tímabili og frá henni og
Ingibjörgu fékk ég reglulega smá-
fréttir af öðrum fjölskyldumeð-
limum.
Aðalheiður var mjög gefandi
persónuleiki og hafði góða nær-
veru og fór ég því ávallt glaður af
hennar fundi. Ég mun vissulega
sakna þess að geta ekki lengur átt
með henni stund á Kirkjuhvoli, en
hún hefur nú skilað af sér mjög
vænlegu lífsverki en á sinn hóf-
samlega hátt. Mínar innilegustu
samúðarkveðjur sendi ég öllu
hennar fólki. Guð blessi minningu
Aðalheiðar Kjartansdóttur.
Kjartan Lárusson.
Ég man ekki betur en ég hafi
verið á Svanavatni um lengri eða
skemmri tíma á hverju ári fram að
fermingu. Frá Svanavatni á ég
bara ljúfar minningar. Alla
frænka, Mari, Ingibjörg og allir
aðrir sýndu mér, litla, montna og
lata þorpsstráknum, einstaka
hlýju og þolinmæði. Á stóru heim-
ili með hefðbundinn búrekstur og
aldrei minna en 3-4 stráka í sum-
arvist voru handtökin mörg. Alla
átti þau nú ekki fá, húsmóðir í
sinni fallegustu merkingu. Fyrst
upp á morgnana og síðust til náða.
Ég man ekki eftir að hafa séð Öllu
sofa nema þá smá dott meðan suð-
an kom upp á katli eða potti.
Henni féll sjaldan verk úr hendi
og flest lék í höndum hennar.
Kýrnar handmjólkaði hún kvölds
og morgna, alla daga, allt árið,
bara svona með öllu hinu. Hún lá
heldur ekki á liði sínu við útiverkin
ef á þurfti, enda afköstin slík að
eftir var tekið. Alla var dýra- og
mannvinur, trúði á hið góða í sam-
ferðafólki sínu. Heiðarleiki og
hjálpsemi var aðall Öllu, alltaf tók
hún svari þess er minna mátti.
Skaplaus var hún ekki sem betur
fer og fengum við sem skrensuð-
um alveg að vita af því, en án alls
kala. Alla hugsaði vel um sitt fólk
og innrætti því sömu lífsgildi og
hún sjálf stóð fyrir. Afkomendur
hennar og Mara eru gegnheilt,
gott og grandvart fólk sem mér er
kært. Nú þegar Alla mín hefur
hallað augum í síðasta sinn, fín um
hárið og flott litaðar augnabrúnir,
vil ég þakka fyrir mig. Takk fyrir
allar sögustundirnar við prjóna-
vélina á háaloftinu, takk fyrir and-
lits- og eyrnaþvottinn á kvöldin,
flatkökurnar góðu, kleinurnar og
góða matinn. Takk fyrir upp-
byggilegar áminningar, alla hlýju
og væntumþykju. Eins og hún
sagði svo oft sjálf. Takk fyrir allt
og allt. Ég veit að Pétur var með
hliðið á sjálfvirkri opnun þegar þig
bar að garði. Við Olla og börn
þökkum af hjarta samfylgdina.
Blessuð sé minning Öllu á Svana-
vatni.
Helgi.
Furðulegt hvað hún Alla, móð-
ursystir mín, sat ung í huga mín-
um. Þegar fréttin um andlát henn-
ar barst varð ég eilítið undrandi
þótt ég vissi vel að örstutt væri í
hundrað ára afmælið hennar. Ef
til vill situr þessi mynd í mér
vegna þess að við umgengumst
nánast ekkert undanfarna hálfa
öld; áttum stutt samtöl í örfáum
heimsóknum og á mannamótum
fjölskyldunnar. Samt lít ég á hana
sem örlagavald minn og leiðbein-
anda á ýmsan hátt, því oft og tíð-
um fram til tíu ára aldurs naut ég
ríkulega af samvistum við hana.
Það þurfti hvorki lengri tíma né
fleiri orð til að nema og festa sér í
minni því orðin voru sögð af festu
en mildi. Þannig talaði reyndar
allt fólkið á Svanavatni við börn.
Og maður fann til sín, fann örygg-
ið, hélt á stundum að maður væri
aðalmanneskjan. Alla gat þó
hvesst sig í eldhúsinu svo hvein í,
en aldrei við börnin. Börnunum
var bara sagt til ef með þurfti, en
oft og mikið hlegið.
Eitt sinn hringir Alla á Hjalla-
veginn og ég lyfti níðþungu svörtu
símtólinu, er ein heima. Erindi
Öllu er náttúrlega að tala við
mömmu, en spjallar við mig – hún
gaf sér tíma til að hlusta á börn –
og lýkur samtalinu eftir drjúga
stund með orðunum: „Segðu
mömmu þinni að þú eigir að koma
í sveitina til mín með rútunni á
morgun – segðu henni það.“ Og
það varð. Hún var með urmul af
krökkum fyrir. Dvölin stóð í viku
eða hálfan mánuð, man ekki hvort
því það gerðist svo margt. Ég
hafði aldrei áður farið ein í sveit.
Alla bakaði stærstu flatköku-
stafla sem vitað var um og þær
bestu í heimi. Einnig fulla skúffu
af kleinum og þetta oftar en einu
sinni í viku. Lét okkur krakkana
skrifa bréf hjá sér á meðan og sá
til þess að við vönduðum skriftina.
Hver athugasemd hófst á –
endaði – eða fékk innskotið:
„Anna mín.“
„Nú er best að þú hlaupir ekki
meira á eftir hænunum, annars
hætta þær að verpa eggjum handa
okkur og engir ungar klekjast út.“
„Ég held að þú hafir ekki gott
af því að liggja lengur í hundasúr-
unum. Það er ekki hollt fyrir þig
að borða eingöngu hundasúrur.“
Ómótstæðilegur heimalningur
var á bænum og Hjördís, elsta
stelpan, kenndi af mikilli þolin-
mæði og hláturmildi að gefa lamb-
inu pela.
Maður fékk litla hrífu í hend-
urnar í heyskapnum, náði ekki
taktinum við að snúa, þvældist
fyrir en var settur á annan stað
með hrífuna og hélt sig gera gagn,
fann til sín, fékk að vera með.
Að dagsverki loknu var háttað
snemma og hlustað á útvarpssög-
una skelfilegu „Hver er Gregory?“
en ófullnægjandi skilningur á efn-
inu og sælublandin þreyta ollu því
Aðalheiður
Kjartansdóttir
Virðing,
reynsla
& þjónusta
Allan
sólarhringinn
571 8222
Svafar:
82o 3939
Hermann:
82o 3938
Ingibjörg:
82o 3937
www.kvedja.is
svafar & hermann
Ástkær faðir okkar, tengdafaðir,
afi, langafi og vinur,
HALLDÓR ÞÓRÐARSON,
Litla-Fljóti,
lést 6. júlí á Dvalar- og hjúkrunarheimilinu
Ási.
Jarðarförin auglýst síðar.
Þórður J. Halldórsson Sólveig Karlsdóttir
Tyrfingur Halldórsson Sigríður Garðarsdóttir
Björg Halldórsdóttir Þorsteinn Gunnarsson
Kristín M. Halldórsdóttir Markus Kuster
Einar Þ. Einarsson Sigríður Emelía Eiríksdóttir
barnabörn og barnabarnabörn