Læknablaðið - 01.04.2017, Page 11

LÆKNAblaðið 2017/103 171
Inngangur
Á Íslandi er lungnakrabbamein annað algengasta krabbameinið
bæði hjá körlum og konum en það leggur fleiri sjúklinga að velli en
brjósta-, blöðruháls- og ristilkrabbamein samanlagt.1 Þegar grun-
ur vaknar um lungnakrabbamein, til dæmis þegar þétting eða
íferð sést á myndrannsóknum af lungum, er þörf á ýmsum rann-
sóknum, bæði til að staðfesta greininguna en einnig til að meta
útbreiðslu sjúkdómsins. Greining er síðan staðfest með sýnatöku
úr æxli eða þéttingu í lunganu, annaðhvort með berkjuspeglun
eða ástungu í gegnum brjóstvegg. Helstu rannsóknir til stigunar
eru, auk tölvusneiðmynda af brjóstholi, tölvusneiðmyndir af höfði
og kvið, ásamt ísótópaskanni af beinum. Þegar ábending er fyr-
ir frekari uppvinnslu með jáeindaskanni eru sjúklingar sendir til
Kaupmannahafnar þar sem slíkur skanni er ekki kominn í notkun
hér á landi.2,3 Samhliða ofangreindum rannsóknum er mikilvægt
að leggja mat á líkamsástand sjúklings fyrir hugsanlega meðferð,
sérstaklega almenna starfsgetu, starfsemi hjarta- og æðakerfis
ásamt lungnastarfsemi.
Inngangur: Markmið rannsóknarinnar var að lýsa einkennum, sjúkdóms-
mynd, meðferð og afdrifum sjúklinga sem hafa farið í kerfisbundið grein-
ingarferli á Landspítala vegna gruns um lungnakrabbamein.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin tekur til 550 sjúklinga (meðalaldur
68,1 ár, 57% konur) sem fóru í greiningarferlið með sólarhringslangri inn-
lögn, frá 1. febrúar 2008 til 31. janúar 2015. Úr sjúkraskrám var aflað upp-
lýsinga um sérkenni sjúklinga, greiningarrannsóknir, sjúkdómsgreiningu,
meðferð og tímasetningu þessara þátta. Einnig var sjúkdómsmynd og
lifun sjúklinga sem greindust með lungnakrabbamein á Íslandi árið 2014
(n=167, meðalaldur 69,3 ár, 61,7% konur) borin saman með fjölbreytu-
greiningu eftir því hvort greining var gerð innan eða utan greiningarferlis.
Niðurstöður: Af 550 sjúklingum sem fóru gegnum greiningarferlið
greindust 426 með lungnakrabbamein (77,5%) og voru 346 (81,2%) þeirra
af öðrum vefjagerðum en smáfrumukrabbameini (NSCLC). Hlutfall sjúk-
linga á Íslandi sem greindust með lungnakrabbamein í greiningarferlinu
jókst úr 23,3% árið 2008 í 47,9% árið 2014 (p<0,001). Tímalengd frá
tilvísun að greiningu lungnakrabbameins var að miðgildi 10 dagar og 19
dagar frá greiningu til upphafs meðferðar. Sjúklingar í greiningarferli voru
sjaldnar með útbreitt mein en sjúklingar utan þess, 37,5% borið saman
við 70,1% (p<0,05). Þegar leiðrétt var fyrir aldri, kyni, vefjaflokki, stigun við
greiningu og meðferð voru sjúklingar utan greiningarferlis með lakari lifun
en sjúklingar sem greindust innan greiningarferlis, en munurinn var ekki
tölfræðilega marktækur (áhættuhlutfall: 1,60; 95% öryggisbil: 0,95-2,71).
Ályktun: Allt að helmingur lungnakrabbameinsgreininga á Íslandi er nú
gerður í kerfisbundnu greiningarferli á Landspítala með hugsanlegum
ávinningi fyrir heilsu sjúklinga. Biðtími að greiningu og meðferð hér á landi
er í samræmi við alþjóðlegar ráðleggingar.
Greiningarferli lungnakrabbameins á
Landspítala: sjúklingamiðuð nálgun
Hrönn Harðardóttir1,2,3 læknir, Unnur A. Valdimarsdóttir2,3,4,5 faraldsfræðingur, Tómas Guðbjartsson2,6 læknir,
Andrés Sigvaldason1 læknir, Sigrún Helga Lund3 tölfræðingur, Thor Aspelund3,7 tölfræðingur, Sif Hansdóttir1 læknir,
Steinn Jónsson1,2 læknir
Í febrúar 2008 hófst á Landspítala kerfisbundið greiningarferli
fyrir sjúklinga sem taldir voru vera með lungnakrabbamein. Fram
til ársins 2008 voru rannsóknir skipulagðar af lungnalækni sjúk-
lings án sérstakrar skipulagningar eða formlegrar samvinnu við
aðrar sérgreinar. Tildrögin að þessu nýja greiningarferli voru ráð-
leggingar bresku lungnalæknasamtakanna frá árinu 1998 um að
flýta skyldi greiningarrannsóknum við grun um lungnakrabba-
mein, sér í lagi við mögulega skurðtækan sjúkdóm.4 Greiningarferl-
ið á Landspítalanum var sett upp að hollenskri fyrirmynd þar sem
allar nauðsynlegar rannsóknir voru skipulagðar á einum til tveim-
ur sólarhringum.5,6 Rannsóknir þaðan og frá Bretlandi hafa sýnt
að kerfisbundin greiningarferli geti stytt tímann að greiningu6,7
og stuðlað að því að hlutfallslega fleiri sjúklingar gangist undir
skurðaðgerð sem hluta af meðferð.8 Jafnframt hafa rannsóknir
sýnt að þeir sem taldir eru vera með lungnakrabbamein upplifa
oft mikinn kvíða og vanlíðan8,9 og að skipulag rannsókna í ferli
bæti líðan þeirra.8 Líklegt er að skipulögð kynning fyrir sjúklinga
og ættingja þeirra á rannsóknum ferlisins og niðurstöðum þeirra
bæti upplýsingagjöf og geri væntingar sjúklinga til þeirra raun-
hæfari um leið og það getur haft jákvæð áhrif á líðan þeirra.
Í stuttu máli felst greiningarferlið á Landspítala þannig að á
rúmum sólarhring eru skipulagðar rannsóknir til greiningar
og stigunar á hugsanlegu lungnakrabbameini. Leitast er við að
skrá sjúklinga í greiningarferlið innan tveggja vikna frá tilvísun
til lungnalæknis og er það í samræmi við alþjóðlegar leiðbein-
ingar.10,11 Sjúklingurinn er síðan kallaður inn í rannsóknir á sjúkra-
húsinu sem gerir ráð fyrir innlögn yfir nótt. Í hverju tilfelli fyrir
R A N N S Ó K N
Á G R I P
1Lungnadeild Landspítala, 2læknadeild, 3Miðstöð lýðheilsuvísinda, Háskóla Íslands,
4faraldsfræðideild Harvard TH Chan lýðheilsuskólans í Boston, 5faraldsfræðideild Karolinsku
stofnunarinnar, Stokkhólmi, 6hjarta- og lungnaskurðdeild Landspítala, 7Hjartavernd, Kópavogi.
Fyrirspurnum svarar Hrönn Harðardóttir, hronnh@landspitali.is
https://doi.org/10.17992/lbl.2 7.04.130
Greinin barst blaðinu 6. janúar 2017, samþykkt til birtingar 20. febrúar 2017.
* Eliquis : Hemill með beina verkun á storkuþátt Xa, sem er ætlaður til:
- Forvarnar gegn heilaslagi og segareki í slagæð hjá fullorðnum sjúklingum með gáttatif sem ekki tengist hjartalokusjúkdómum
(non-valvular atrial fibrillation, NVAF) ásamt einum eða fleiri áhættuþáttum, svo sem sögu um heilaslag eða tímabundna blóðþurrð
í heila (transient ischaemic attack, TIA), aldur ≥ 75 ára, háþrýstingi, sykursýki eða hjartabilun með einkennum (NYHA flokkur ≥ II). 1
- Meðferðar við segamyndun í djúplægum bláæðum (DVT) og lungnasegareki (PE) og forvarnar gegn endurtekinni segamyndun í
djúplægum bláæðum og lungnasegareki hjá fullorðnum (báðir styrkleikar).
1
- Forvarnar gegn bláæðasegareki (VTE) hjá fullorðnum sjúklingum sem hafa gengist undir valfrjáls mjaðmarliðskipti eða hnéliðskipti
(eingöngu fyrir Eliquis 2,5 mg).
1
Heimild: 1. Samantekt á eiginleikum lyfs fyrir Eliquis.
Forvörn gegn endurtekinni
segamyndun í djúplægum
bláæðum og lungnasegareki
Meðferð við
lungnasegareki

Meðferð við segamyndun
í djúplægum bláæðum

Eliquis ®

Forvörn gegn heilaslagi
og segareki í slagæð
hjá sjúklingum með
gáttatif sem ekki tengist
hjartalokusjúkdómum

Forvörn gegn
bláæðasegareki
eftir valfrjáls
mjaðmarliðskipti
Forvörn gegn
bláæðasegareki eftir
valfrjáls hnéliðskipti

®
®
®
PFI-17-03-01 EUAPI759
Eliquis®
sýnt hefur verið fram á verkun og öryggi
lyfsins í notkun við nokkrum ábendingum*1