Læknablaðið - 01.04.2017, Síða 20

180 LÆKNAblaðið 2017/103
Við greiningu og eftir aðgerð, hvort sem um var að ræða gall-
blöðrutöku eingöngu eða umfangsmeiri aðgerð, var farið yfir
hvort tilfelli var rætt á samráðsfundi. Þá var skráð hvort sjúkling-
ur fékk frekari meðferð, svo sem krabbameinslyfjameðferð, ásamt
lifun og eftirfylgd.
Tilskilin leyfi voru fengin frá Persónuvernd (tilv: 2014121777TS),
vísindasiðanefnd (tilv: VSNb2015010002/03.11), Krabbameins-
skrá Íslands, lækningaforstjóra Landspítala og lækningaforstjóra
Sjúkrahússins á Akureyri.
Niðurstöður
Á 10 ára tímabili, frá 1. janúar 2004 til 31. desember 2013, greindust
24 einstaklingar með gallblöðrukrabbamein á Íslandi (tafla II). Um
var að ræða 16 konur og 8 karla og greindust 1-5 sjúklingar á ári
á rannsóknartímabilinu. Meðalaldur við greiningu var 73 ár (bil:
35-89). Átján sjúklingar voru greindir á Landspítala og 6 á Sjúkra-
húsinu á Akureyri.
Einkenni sjúklinga við greiningu má sjá í töflu III. Algengast
var kviðverkur, oft áþekkur verkur og fylgir gallblöðrubólgu og/
eða gallsteinakasti. Sex sjúklingar voru með gulu og flestir þeirra
voru með langt genginn sjúkdóm (tafla III). Tíu sjúklingar mæld-
ust með hækkun á einu eða fleiri lifrargildum í blóði (ALP, GGT,
ASAT, ALAT, bilirubin). Upplýsingar um lifrargildi fundust ekki
hjá 6 sjúklingum. Ekki var marktækur munur á lifrargildum í
blóði hjá sjúklingum með skurðtækan og óskurðtækan sjúkdóm
(p>0,05). CEA var einungis mælt hjá 4 sjúklingum í tengslum við
aðgerð og var hækkað hjá einum. Meðaltal gildis var 2,5 (bil: 0,4-
5,9) og voru þessir sjúklingar með kirtilfrumukrabbamein. CA19-9
var mælt hjá 9 sjúklingum og var hækkað hjá fjórum. Meðaltal
gildis var 205 (bil: 4,6-1597). Sjúklingar sem voru með hækkað
CA19-9 voru með kirtilfrumukrabbamein stig IIIA (n=1), IVA (n=1)
og IVB (n=2). Fáir sjúklingar reyndust með þekktan áhættuþátt
fyrir gallblöðrukrabbameini en einn sjúklingur var með kalkaða
gallblöðru (porcelain gallbladder) og einn með sepa. Sjö sjúklingar
reyktu en ekki var getið um reykingar hjá 13. Einn sjúklingur var
blöðru (muscularis propria), það er stig T1b (tafla I) samkvæmt
TNM-flokkun.20 Lækning gallblöðrukrabbameins grundvallast
á því hvort sjúkdómurinn er skurðtækur en flestir greinast með
langt genginn sjúkdóm.21
Greinist krabbamein í gallblöðru óvænt eftir hefðbundna gall-
blöðrutöku er mælt með enduraðgerð í því skyni að fjarlægja um-
rædd svæði sé um að ræða stig T1b eða hærra (tafla I). Sjúklingar
sem greinast óvænt hafa að jafnaði gengist undir gallblöðrutöku
með kviðsjá (laparoscopy) og greinast við meinafræðilega skoðun á
gallblöðrunni. Hætta er á myndun útsæða í lífhimnu og inngangs-
stöðum (port site) við kviðsjáraðgerðir.22 Sérstaklega ef rof verður á
gallblöðrunni í aðgerð en slíkt gerist í um það bil 30% gallblöðru-
aðgerða með kviðsjá.23,24 Ef sterkur grunur er um krabbamein í
gallblöðru fyrir aðgerð hafa ráðleggingar fram að þessu verið að
framkvæma opna aðgerð (laparotomy) og fjarlægja gallblöðruna
og aðlæg lifrarhólf ásamt aðlægum eitlum í sömu aðgerð.13 Hins
vegar hafa slíkar aðgerðir verið framkvæmdar í auknum mæli síð-
astliðin ár með kviðsjártækni og aðgerðaþjarka en mjög umdeilt
er hvort mæla eigi með slíku sökum þess að horfur sjúklings eru
verri ef rof verður á gallblöðru í slíkri aðgerð, eins og áður segir,
og leki verður á galli út í kviðarhol. Slíkt getur leitt til útbreiðslu
krabbameinsfrumna.25,26
Erlendar ráðleggingar varðandi krabbamein, þar með talin gall-
blöðrukrabbamein, leggja mikla áherslu á að allir sjúklingar sem
greinist séu ræddir á samráðsfundi þar sem meðferðaraðilar ræða
einstaka sjúklinga og leggja upp meðferðaráætlun. Slíkir fundir
eru haldnir á Landspítala. Þetta er talinn grunnur að markvissari
meðferð og bættum árangri.
Tilgangur rannsóknarinnar var að skoða algengi, greiningu og
meðferð við krabbameini í gallblöðru á Íslandi á tímabilinu 2004-
2013.
Efniviður og aðferðir
Sjúklingar greindir með gallblöðrukrabbamein á tímabilinu 1. jan-
úar 2004 til 31. desember 2013 samkvæmt Krabbameinsskrá Íslands
voru rannsakaðir. Upplýsingar um nöfn og kennitölur sjúklinga,
greiningaraldur og dánardag fengust frá Krabbameinsskrá. Upp-
lýsinga um sjúklinga var aflað úr sjúkraskrárkerfum Landspítala
og Sjúkrahússins á Akureyri. Upplýsingar voru skráðar í forritið
Microsoft Office Excel og var þannig búinn til gagnagrunnur og
var öll tölfræðileg úrvinnsla gerð í sama forriti. Beitt var lýsandi
tölfræði. Marktækni miðaðist við p-gildi 0,05. Þær upplýsingar
sem voru skráðar voru til dæmis kyn, greiningarár, aldur við
greiningu, einkenni við greiningu, áhættuþættir, niðurstöð-
ur blóðprufa við greiningu, meðal annars æxlisvísar, blóðgildi
og lifrarpróf, og vefjameinafræði. Úr vefjameinafræðisvari voru
skráðir separ og stærð þeirra, gallsteinar, æxlisgerð, staðsetning
æxlis í gallblöðru, ífarandi vöxtur, meinvörp og meinafræðileg
TNM-stigun. Aðgerðartegund var skráð, hvort rof hafði orðið á
gallblöðru samkvæmt aðgerðarlýsingum og vefjameinafræðisvör-
um. Hjá þeim sjúklingum sem gengust undir umfangsmeiri að-
gerð var ASA-flokkun skráð, aðgerðartegund, aðgerðartími, blæð-
ing, legutími og fylgikvillar í legu. Sjúklingum var fylgt eftir til
31. desember 2015.
R A N N S Ó K N
Tafla I. Stigun gallblöðrukrabbameins.
Stigun TNM flokkun
0 Tis, N0, M0
I T1a/b, N0, M0
II T2, N0, M0
IIIA T3, N0, M0
IIIB T1-3, N1, M0
IVA T4, N0-1, M0
IVB T1-4, N2, M0 / T1-4, T0-2, M1
Tis=ekki ífarandi æxlisvöxtur
T1a=æxli vaxið í lamina propria
T1b=æxli vaxið inn í vöðvalag (muscularis propria)
T2=æxli vaxið gegnum vöðvalag og að himnulagi (serosa)
T3=æxli vaxið gegnum gallblöðruvegg en ekki í aðlæg líffæri
T4=æxli vaxið í aðlæg líffæri eða æðar
N0=ekki meinvörp í aðlægum eitlum
N1=meinvörp í aðlægum eitlum
M0=ekki merki um fjarmeinvörp
M1=fjarmeinvörp