Læknablaðið - 01.04.2017, Qupperneq 50

210 LÆKNAblaðið 2017/103
Siðfræðiráð Læknafélags Íslands
Svanur
Sigurbjörnsson
formaður siðfræðiráðs LÍ
svanurmd@gmail.com
Siðfræðiráð Læknafélags Íslands hefur
undanfarna tvo vetur haft í mörg horn
að líta. Ráðið hafði endurskoðað Codex
Ethicus árið 2013 en ýmislegt breyttist eftir
að sérstök lög um lækna voru af numin og
mál lækna féllu undir lög um heilbrigðis-
starfsmenn. Einnig eru læknar bundnir af
ákvæðum laga um landlækni og lýðheilsu.
Árið 2006 samdi þáverandi landlæknir,
Sigurður Guðmundsson, í samráði við
læknafélögin, siðferðilegar fagleiðbein-
ingar; Góðir starfshættir lækna, sem var góð
viðbót við siðareglurnar. Líkt og þær hafa
fagleiðbeiningar landlæknis lagalegt gildi
komi til dómsmála varðandi starf lækna.
Við afnám sérstakra laga um lækna var
einnig afnumið sérstakt bann við að lækn-
ar auglýstu starfsemi sína nema þegar þeir
opnuðu stofu eða fluttu. Nú mega lækn-
ar auglýsa en nýr kafli í siðareglunum
kveður á um að: [16. gr.] „Við kynningu á
læknisþjónustu skal veita nákvæmar og
áreiðanlegar upplýsingar og hafa öryggi
þeirra að leiðarljósi sem leita eftir þjónust-
unni. Kynni læknir sjálfan sig og starfsemi
[...] skal hann birta eða vísa í siðareglur
lækna með aðgengilegum hætti. [20. gr.]
Læknir má ekki veita rangar, ófullnægj-
andi eða villandi upplýsingar í auglýsing-
um [...].“
Siðfræðiráðinu er ekki kunnugt um
annað en að læknum hafi gengið vel að
höndla þetta nýfengna frelsi og þeir hafi
ekki farið hamförum í auglýsingum á
starfsemi sinni. Þar hjálpar eflaust til að
margir læknar þyrftu jafnvel frekar að
leyna starfsemi sinni en hitt, til að minnka
vinnuálagið.
Verkfall lækna um áramótin 2014-2015
var hið fyrsta í sögu lækna hérlendis. Það
var skynsamlega útfært með stigvaxandi
þunga og alltaf var tryggð lágmarks-
mönnun og öryggi sjúklinga. Að öllu jöfnu
hefði talist ámælisvert að læknar færu í
verkfall en kringumstæðurnar voru um
margt sérstakar. Í greiningu ráðsins kom
fram að það var einkum þrennt sem knúði
á um nauðsyn verkfalls:
Laun lækna höfðu dregist aftur úr í
launaþróun háskólamenntaðra starfsstétta.
Alvarlegur læknaskortur var staðreynd
víða meðal sérgreina og starfsstöðva.
Þetta bitnaði á þjónustu og öryggi vissra
sjúklingahópa var í yfirvofandi hættu.
Læknar komu ekki heim úr sérnámi og
þeir sem heima voru sóttu í vaxandi mæli
til útlanda.
Hagsmunir lækna, heilbrigðiskerfisins
og skjólstæðinga þeirra fóru saman og það
varð að bæta bæði kjör og starfsaðstöðu
lækna til að snúa þessari óheillaþróun við.
Í ljósi þessa var mikill stuðningur með-
al almennings við kjarabaráttu lækna, sem
var einnig hluti af enduruppbyggingu
heilbrigðiskerfisins. Forsvarsmenn stóðu
sig vel í hvívetna og ágætar kjarabætur
fengust fyrir flesta hópa lækna. Á fundi
norrænna siðfræðiráða lækna um haustið
kom í ljós almennur skilningur á að-
gerðunum þó að ljóst væri að norrænum
starfssystkinum okkar þótti mikilvægt að
verkfall væri síðasta úrræði.
Siðfræðiráðið hefur nú í tvo vetur
staðið að málfundum um siðferðismál í
þeim tilgangi að örva og þróa siðferði-
lega umræðu á meðal lækna. Rætt var
um opna rafræna sjúkraskrá, líknardráp
/ dánaraðstoð og nú í vor á að ræða um
kynskipti, en nýtt lagafrumvarp er í smíð-
um um það málefni. Síðustu ár hefur ráðið
lagt inn umsagnir um ýmis frumvörp og
reglugerðir í vinnslu, meðal annars um
staðgöngumæðrun og upplýsingaskyldu
klínískra rannsakenda.
Í október 2016 samþykktu Alþjóða-
samtök lækna (WMA) svokallaða Tæpei-
yfirlýsingu um siðræn mál gagnabanka
og lífsýnabanka á heilbrigðissviði.1 Sú
yfirlýsing á eflaust eftir að hafa áhrif á
lagasetningar um þessi mál víða um heim.
Fráfarandi formaður siðfræðiráðsins, Jón
Snædal, hefur verið í sterku sambandi
við WMA og í samráði við stjórn LÍ hefur
verið ákveðið hýsa hér heimsþing WMA
haustið 2018. Það verður stór viðburður.
Í tengslum við þingið verður tveggja
daga ráðstefna um siðferðileg álitamál
í heilbrigðisþjónustu, en það er nýjung.
Siðferðilegum álitamál fjölgar eftir því
sem úrræðum fjölgar. CRISPR-erfðatækn-
in vekur fjölmargar spurningar sem við
læknar og allt þjóðfélagið þurfum að tak-
ast á við tímanlega.
Kennsla í klínískri aðferð; samskipta-
fræðum, sálfræði og siðfræði heldur áfram
að þróast í læknadeild. Bryndís Benedikts-
dóttir, prófessor í námsgreininni, lagði
fram í desember 2015 skriflega tillögu til
heilbrigðisvísindasviðs HÍ um að sviðið
stofnaði fasta kennslustöðu um siðfræði
fyrir allt sviðið. Stjórn sviðsins tók vel í
erindið en treysti sér ekki til að stofna
stöðuna strax. Ráðinn var læknir í heim-
spekinámi í aðjúnktstöðu þennan vetur til
kennslunnar, sem vonandi fær að þróast
frekar innan heilbrigðisvísindasviðsins.
Í siðfræðiráði LÍ eru 7 læknar sem fjalla
fræðilega um siðferðismál í heilbrigð-
iskerfinu og eru skipaðir til tveggja ára
í senn. Ráðið hvetur þá lækna sem hafa
áhuga á því að starfa í ráðinu að senda LÍ
bréf. Það eru mörg afar áhugaverð um-
fjöllunarefni framundan næstu ár og við í
ráðinu vonumst til að eiga virkt samband
við lækna til framþróunar í siðfræðilegri
umræðu stéttarinnar.
1. wma.net/en/30publications/10policies/d1/index.html –
mars 2017.
Af siðfræðiráði LÍ
– spennandi verkefni framundan
Fyrsti ß3-örvinn við ofvirkri
þvagblöðru1,2
Hefur áhrif á öll aðaleinkenni
ofvirkrar þvagblöðru1,2
Tíðni munnþurrks sambærileg
við lyfleysu1,2
Það er munur á
Betmiga og
andmúskarínlyfjum
Hefur þú leitt hugann að andkólínvirkri
byrði hjá sjúklingum á meðferð við
ofvirkri þvagblöðru?
BET-177020-IC
03.2017
Tíðni
munnþurrks
sambærileg
við lyfleysu1,2
Heimildir: 1. Khullar et al. European Urology 63;(2013):283–295. 2. Nitti et al. J Urol 2013;189:1388–1395.
Vistor hf. | Hörgatúni 2 | 210 Garðabæ | Sími 535 7000 | www.vistor.is
Betmiga 25 mg og 50 mg forðatöflur. ▼Þetta lyf er undir sérstöku eftirliti til að nýjar upplýsingar um öryggi lyfsins komist fljótt og örugglega til skila. Heilbrigðisstarfsmenn
eru hvattir til að tilkynna allar aukaverkanir sem grunur er um að tengist lyfinu.
Heiti virkra efna: Hver tafla inniheldur 25 mg eða 50 mg af mirabegroni. Ábendingar: Meðferð við einkennum, þ.e. bráðaþörf, aukinni tíðni þvagláta og/eða bráðaþvagleka sem
geta komið fyrir hjá fullorðnum sjúklingum með heilkenni ofvirkrar þvagblöðru. Frábendingar: Mirabegron má ekki nota hjá sjúklingum með ofnæmi fyrir virka efninu / virku
efnunum eða einhverju hjálparefnanna og ekki hjá sjúklingum með verulegan háþrýsting sem ekki hefur náðst stjórn á og er skilgreindur er sem slagbilsþrýstingur ≥180 mm
Hg og/eða þanbilsþrýstingur ≥110 mm Hg. Markaðsleyfishafi: Astellas Pharma Europe B.V., Sylviusweg 62, 2333 BE Leiden, Holland. Nálgast má upplýsingar um lyfið, fylgiseðil
þess og gildandi samantekt á eiginleikum lyfs á vef Lyfjastofnunar, www.serlyfjaskra.is.