Morgunblaðið - 11.05.2019, Blaðsíða 26

SVIÐSLJÓS
Guðmundur Magnússon
gudmundur@mbl.is
U
mhverfismál og lofts-
lagsmál sérstaklega
eru á allra vörum um
þessar mundir. Breska
þingið steig það
óvenjulega skref á dögunum að lýsa
yfir neyðarástandi á þessu sviði og
írska þingið fylgdi í kjölfarið. Guð-
mundur Ingi Guðbrandsson, umhverf-
is- og auðlindaráðherra, útilokar ekki
að Íslendingar geri þetta einnig. En
hvað felst í slíkri yfirlýsingu? Leggur
hún nýjar skyldur á herðar stjórn-
valda eða almennings?
Hugmyndin að því að lýsa yfir
neyðarástandi í umhverfis- og lofts-
lagsmálum kom fyrst fram í mótmæla-
aðgerðum grasrótarsamtakanna Ext-
inction Rebellion í London og víðar
fyrir nokkrum vikum. Málið var tekið
upp í þinginu af Jeremy Corbyn, leið-
toga Verkamannaflokksins, sem fékk
yfirlýsingu um neyðarástand sam-
þykkta án atkvæðagreiðslu. Ályktunin
bindur þó á engan hátt hendur stjórn-
valda og leiðir ekki sjálfkrafa til
stefnubreytingar eða nýrra aðgerða.
Umhverfisráðherra Breta, Michael
Gove, kvaðst sammála um að um neyð-
arástand væri að ræða en tók þó ekki
undir með Corbyn að ástæða væri til
sérstakrar yfirlýsingar vegna þess.
Ekki er samstaða um það hvaða
athafnir eigi að fylgja yfirlýsingu um
neyðarástand í umhverfis- og lofts-
lagsmálum. Fjöldi sveitarstjórna í
Bretlandi hefur samþykkt sams konar
yfirlýsingu og þingið og vilja margar
þeirra að landið verði kolefnishlutlaust
árið 2030. Það myndi kalla á mjög rót-
tækar aðgerðir sem hefðu áhrif um allt
atvinnulífið og þjóðlífið. Opinber stefna
breskra stjórnvalda er að minnka los-
un gróðurhúsalofttegunda um 80%
(frá því sem var árið 1990) árið 2050.
Skotar hafa markað sjálfstæða stefnu
um að ná sama markmiði árið 2045.
Erum að sjá neyðaratburði
Þegar mbl.is spurði umhverfis- og
auðlindaráðherra að því í vikunni sem
leið hvort hann teldi að íslensk stjórn-
völd ættu að lýsa yfir neyðarástandi
sagði hann fyrstu spurninguna verða
að vera hvort neyð ríkti. „Ég myndi
svara því þannig að við hefðum séð og
værum að horfa upp á neyðaratburði
sem rekja mætti til loftslagsbreytinga,
hvort sem það væru þurrkar, flóð,
hækkun yfirborðs sjávar eða útrýming
tegunda. Það er því hægt að svara
þessu játandi,“ sagði hann. „Því næst
spyr maður sig hvað maður geri þegar
um neyðarástand er að ræða og það að
grípa til aðgerða er aðalmálið í mínum
huga,“ bætti hann við.
Íslensk stjórnvöld hafa sett sér
það markmið að ná kolefnishlutleysi
árið 2040. „Við erum með aðgerða-
áætlun í gangi sem við settum af stað í
fyrrahaust og við erum að vinna eftir.
Við erum auk þess að endurskoða
hana og vonumst til þess að koma með
frekari aðgerðir í haust,“ sagði ráð-
herrann og kvaðst fagna umræðunni
og ekki vilja útiloka neitt.
Ekki bara stjórnvöld
Í viðtalinu segist Guðmundur
Ingi Guðbrandsson fagna öllum þrýst-
ingi á stjórnvöld, en bendir á að lofts-
lagsmálin snúist þó um svo miklu
meira en stjórnvöld. „Þetta
snýst um að allt þjóðfélagið og
samfélagið sé á þeim stað að
samsama sig því að þarna er
alveg risavaxið viðfangsefni.“
Eigi að takast að koma í veg
fyrir að þeir neyðaratburðir
sem rekja megi til lofts-
lagsbreytinga verði al-
gengari í framtíðinni
verði jarðarbúar að tak-
ast á við það verkefni.
Neyðarástandi lýst,
en hvað gerist næst?
26
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. MAÍ 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Tvö lið hafavakið sér-staka athygli
í keppni félagsliða í
Evrópu í vetur.
Þessi lið hafa ekki
átt sérstakri vel-
gengni að fagna
undanfarin ár. Þau
eru ekki skipuð dýrustu og
þekktustu stjörnum knattspyrn-
unnar. Þau eru ekki fastagestir í
undanúrslitum og úrslitum stór-
móta. Þau hafa vakið athygli
vegna þess að enginn átti von á
að þau myndu ná jafn langt og
raun bar vitni og voru grátlega
nærri því að leika til úrslita,
hvort í sinni keppni.
Á miðvikudag datt Ajax frá
Amsterdam út með sæmd í und-
anúrslitum meistaradeildar Evr-
ópu á móti Tottenham Hotspurs
frá London. Liðin skoruðu jafn-
mörg mörk í tveimur leikjum, en
enska liðið komst áfram vegna
þess að það skoraði fleiri mörk á
útivelli. Tæpara gat það ekki
staðið.
Gengi Ajax í keppninni var
hálfgert Öskubuskuævintýri.
Liðið þurfti að heyja þrjú einvígi
til þess eins að öðlast sæti í riðli
meistaradeildarinnar. Í riðlinum
átti Ajax í fullu tré við Bayern
München og sló síðan út stórliðin
Real Madrid og Juventus með
hinn óviðjafnanlega Cristiano
Ronaldo innan borðs áður en
sókn þeirra eftir þeim stóra
strandaði á Tottenham.
Þýska liðið Eintracht Frank-
furt vakti líka hrifningu með
vasklegri framgöngu í Evrópu-
deildinni, sem kalla má litla bróð-
ur Meistaradeildarinnar. Stóru
liðin í þýsku deildinni, Bayern
München og Borussia Dortmund,
duttu snemma út úr meistara-
deildinni, en undirmálslið Frank-
furt lét ekki deigan síga og bar
sigurorð af Benfica, Shakhtar
Donetsk og Inter Mílanó. Í und-
anúrslitum dróst Frankfurt gegn
Chelsea. Báðir leikir liðanna fóru
1:1, en Frankfurt beið lægri hlut
í vítaspyrnukeppni. Löngu eftir
að áhangendur Chelsea voru
farnir heim stóðu stuðningsmenn
Frankfurt enn í stúkunni á Stam-
ford Bridge og
hylltu sína menn svo
minnti á stuðninginn
við íslenska lands-
liðið í gegnum súrt
og sætt.
Þýska blaðið Die
Zeit skrifaði að
Frankfurt hefði
„endurvakið trúna á óútreiknan-
leika fótboltans“ eftir að liðið féll
úr keppni á fimmtudag og það
eru orð að sönnu.
Sú var tíðin að íslensk félagslið
drógust á móti stórliðum á borð
við Benfica, Liverpool, Real
Madrid, Barcelona og Juventus í
Evrópukeppni, en hún er löngu
liðin. Nú þurfa „litlu“ liðin að
berjast um að fá að spila við þau
„stóru“.
Í forustu stórliðanna eru hug-
myndir um að þrengja þetta enn
meir. Þeir sem lengst ganga vilja
stofna sérstaka Evrópudeild. Þá
myndu stjörnuliðin hætta að
keppa í landsdeildum. Þessar
hugmyndir hafa mætt mikilli
andspyrnu knattspyrnu-
sambanda hvort sem það er á
Englandi, Spáni eða í Þýska-
landi. Á Spáni var reiknað út að
hyrfu Barcelona og Real Madrid
myndu tekjur spænsku deildar-
innar dragast saman um tæpan
helming. Dagblaðið New York
Times komst yfir áætlanir þar
sem gert var ráð fyrir 32 liða
deild þar sem 28 ríkustu liðin
ættu fast sæti og aðeins fjögur
sæti væru á boðstólum til við-
bótar fyrir lið úr 55 lands-
samböndum. Lykilatriði að
bægja smáliðunum frá.
Hugmyndir á borð við þessar
gætu hins vegar reynst afdrifa-
ríkar. Aðdráttarafl knattspyrn-
unnar byggist ekki síst á hinu
óvæntanlega og óútreiknanlega,
að stórlið geti ekki alltaf bókað
sigur gegn smáliðunum. Stórliðin
eiga alltaf sína stuðningsmenn,
en allir hinir halda með „litla“
liðinu. Velviljinn í garð íslenska
landsliðsins undanfarin misseri
er til marks um það. Ef gengið er
of langt í að taka þennan óvissu-
þátt út úr íþróttinni er hætt við
að lykilþáttur í aðdráttarafli
hennar glatist.
Fátt er jafn
heillandi við
fótboltann og þegar
lítilmagninn storkar
stórveldunum}
Þegar lítil lið ná flugi
Borið hefur á þvíað átt hafi verið
við létt bifhjól til
þess að auka kraft
þeirra. Það getur
verið hættulegur
leikur og leiðir auk
þess til að notendur
þeirra njóta ekki trygginga.
Aka má rafmagnsvespum, sem
hraðast eiga að ná 25 km hraða á
klukkustund, frá 13 ára aldri og
er ekki gerð krafa um bifhjóla-
próf. Slík farartæki eru hvorki
skráningar- né tryggingarskyld
frekar en reiðhjól, þótt til standi
að breyta því.
Ef búnaður, sem takmarkar
hámarkshraðann, er hins vegar
fjarlægður færist farartækið upp
um flokk og er ekki
lengur tryggt. Akst-
ur slíkra tækja er
takmarkaður við 15
ára lágmarksaldur
og krefst bifhjóla-
prófs. Það getur því
verið afdrifaríkt
komi til árekstrar. Þess utan er
býður það hættunni heim nái far-
artæki hraða, sem óreyndur öku-
maður ræður ekki við. Vinsældir
rafvespa fara vaxandi og það get-
ur verið freistandi að fjarlægja
búnaðinn, sem takmarkar hrað-
ann, auk þess sem það mun ekki
vera erfitt. Það er hins vegar
varasamt og þurfa foreldrar og
forráðamenn barna á slíkum hjól-
um að hafa sérstaka aðgát.
Auðvelt er að
breyta rafvespum
en það getur verið
afdrifaríkt}
Hættulegur leikur Í
fréttum Ríkisútvarpsins sl. fimmtudags-
kvöld var rætt við Carl Baudenbacer
fyrrverandi forseta EFTA dómstólsins
sem nú starfar sem sjálfstæður ráð-
gjafi. Utanríkisráðuneytið hafði greitt
Carl fyrir að skrifa álit vegna sk. Þriðja orku-
pakka. Greinilegt er að ráðuneytinu hefur þótt
fengur í því að greiða fyrir flug, hótel og bíl fyrir
Carl sem mættur er til landsins. Í viðtalinu kom
fram að íslensk stjórnvöld hefðu ekkert gert á
fyrri stigum til að hafa áhrif á þennan orku-
pakka og fréttamaður Ríkisútvarpsins tekur
sérstaklega fram að sá sem þetta ritar hafi verið
utanríkisráðherra. Við erum reyndar fjögur sem
höfum verið ráðherrar á þessum tíma. Hvort
það var fréttamaður Ríkisútvarpsins, gestgjafar
Carls eða áróðursmeistarar ríkisstjórnarinnar
sem sögðu blessuðum manninum að ekkert hefði
verið gert, veit ég ekki. Sannleikurinn er vitanlega annar.
Viðræður við Evrópusambandið um undanþágur frá
Orkupakka 3 fóru fram um amk. tveggja ára skeið og ljóst
að þreifingar stóðu mun lengur enda málið allt um 10 ára
gamalt. Viðræðurnar voru erfiðar m.a. vegna þess að Ís-
land hafði þegar innleitt fyrri orkutilskipanir vandalaust.
Þegar viðræðum er lokið og orðið ljóst hvaða undanþágur
eru í boði og hverjar ekki þarf að taka afstöðu til þess og um
það fjallaði alþingi eins og vera ber. Alþingi komst að niður-
stöðu í september 2016 og sendi þáverandi utanríkis-
ráðherra, Lilju Dögg Alfreðsdóttur, erindi þar að lútandi en
hún sendi það síðan til sameiginlegu EES nefndarinnar
vorið 2017 þar sem tækifæri var á að ræða
breytingar.
Staðan er einfaldlega sú að í dag þarf að taka
ákvörðun um hvort við erum sátt við þær und-
anþágur sem við fengum eða hvort það eigi að
vísa því á ný til sameiginlegu EES nefndar-
innar. Carl segir það reyndar í sínu áliti að það
sé enginn vafi á því að það sé réttur Íslendinga.
Hann segir líka að ESB gæti farið í fýlu. Þegar
það kom í minn hlut að slíta viðræðum Íslands
um aðild landsins að Evrópusambandinu hafði
ég vissulega nokkrar áhyggjur af viðbrögðum
ESB en það reyndist óþarfi og aldrei nokkurn
tíma í þessum viðræðum kom fram hótun, aldr-
ei var því hótað að reka okkur úr EES eða beita
okkur öðrum refsingum. Eingöngu var óskað
eftir því að þetta yrði gert með sómasamlegum
hætti, engum látum.
Þeir sem beita hræðsluáróðri um að ef málið fari aftur til
sameiginlegu EES nefndarinnar sé EES samningurinn í
hættu eru að grafa undan honum. Sumt í þessum söng
minnir á heimsendaspárnar sem fylgdu Icesave málinu
enda er þetta að miklu leyti sama fólkið. Fólk sem ekki vill
styggja alþjóðasamfélagið, sér okkar hreinu orku sem
hverja aðra vöru og/eða fólk sem þráir ekkert heitar en að
gerast aðilar að Evrópusambandinu.
Hvað er svo í Orkupökkum 4 og 5?
Gunnar Bragi
Sveinsson
Pistill
Carl og orkupakkinn
Höfundur er alþingismaður Suðvesturkjördæmis og
varaformaður Miðflokksins. gunnarbragi@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
Landvernd vill ganga lengra en
stjórnvöld hafa ákveðið. „Við
viljum að þetta sé tekið alvar-
lega. Aðgerðaáætlunin sem nú
er dugar engan veginn. Hún er
ótímasett, ómagnbundin og
tekur ekki á öllum geirum sem
nota mikið af gróðurhúsa-
lofttegundum,“ var haft eftir
Auði Önnu Magnúsdóttur, fram-
kvæmdastjóra samtakanna.
Landvernd tekur dæmi í tíu lið-
um um aðgerðir sem sagðar eru
vel gerlegar og skili skjótum
samdrætti í losun. Meðal þeirra
er tillaga um að skattur verði
tekinn af fargjaldi hvers far-
þega sem kemur hingað, sala
á nýjum dísil- og bensínbílum
verði bönnuð frá 2023 og að
dregið verði úr framleiðslu
dýraafurða um
40% til 2030
samhliða breyttu
styrkjakerfi í
landbúnaði.
Vilja ganga
mun lengra
ÁSKORUN LANDVERNDAR
Guðmundur Ingi
Guðbrandsson
AFP
Mótmæli Umhverfisverndarsinnar efndu til aðgerða í London í síðasta
mánuði. Kröfðust þeir ákveðnari aðgerða stjórnvalda í loftslagsmálum.