Fréttablaðið - 31.10.2019, Blaðsíða 12

TILVERAN
Þau sýna líka betri
árangur í námi og
þetta dregur úr hættu á því
að þau þrói með sér áfengis-
og vímuefnavanda og
dregur úr hegðunarerfið-
leikum.
Sigrún
Daníelsdóttir
Inga Rún
Sigurðardóttir
ingarun@frettabladid.is Kjarna
þættir félagsfærni
„Það er þekking og færni í því að
þekkja og skilja eigin tilfinning-
ar, þekkja og skilja tilfinningar
annarra, geta sett sig í spor
annarra, geta átt farsæl sam-
skipti við aðra, kunna að mynda
og halda vináttusamböndum,
kunna að leysa ágreining á
farsælan hátt, kunna að taka
ábyrgar ákvarðanir. Þetta eru
alls konar hlutir sem algjörlega
er hægt að kenna og þjálfa rétt
eins og aðra færni,“ segir Sigrún.
Hvað er félags- og
tilfinningafærni?
Þetta er viðamesta yfirlit yfir þennan þátt í skóla-starfi sem hefur farið fram í skólastarfi hér á Íslandi,“ segir Sigrún Daníelsdóttir, verkefna-
stjóri geðræktar hjá Embætti land-
læknis, um skýrslu embættisins um
landskönnun á geðrækt í skólum
sem kom út í gær.
Skýrslan segir frá niðurstöðum
stórrar könnunar sem lögð var
fyrir í öllum framhaldsskólum
landsins og tæplega 70% allra
leik- og grunnskóla. Markmið
hennar er að fá yfirlit yfir stöðu
geðræktar, forvarna og stuðn-
ings við börn og ungmenni í
íslensku skólakerfi. Þetta er
gert til að skoða hversu vel
vettvangur skólakerf isins
nýtist til að ef la geðheilsu
barna og ungmenna og koma
auga á þau sem þurfa aðstoð.
„Skólinn er eini vettvangur-
inn sem við höfum yfir að
ráða til að ná til allra
barnanna í sam-
félag inu og
þar leynast
því dýrmæt
t æ k i f æ r i .
Æ s k u á r i n
er u mik i l-
vægasti mót-
unartími geðheils-
unnar og því brýnt
að ná til barna á
þe s su m t íma ,“
segir Sigrún.
Eins sjálfsagt
og íþróttir
Eitt af þv í sem
skýrslan leiðir í ljós er
að ekki er verið að kenna
félags- og tilfinningafærni
með markvissum hætti
í skólakerfinu og þannig
er farið á mis við tækifæri
til að byggja upp geðheilsu
barna og unglinga. Þessum
þætti er mest sinnt í leikskólum
en svo minnkar áherslan eftir því
sem líður á skólagöngu barna.
Framhaldsskólar stóðu bæði leik-
og grunnskólum talsvert að baki
þegar kom að kennslu í félags- og
tilfinningafærni, mati og stuðningi
í skólastarfi og samstarfi við for-
eldra.
Sigrún segir að það ætti að vera
jafn sjálfsagt að kenna félags- og
tilfinningafærni og skólaíþróttir.
Kennslan kalli enn fremur á fag-
lega sérhæfingu rétt eins og íþrótta-
kennsla.
„Það er margt sem okkur finnst
ástæða til að kenna í skólakerfinu.
Við kennum börnum að synda,
kennum þeim íþróttir og að athafna
sig í eldhúsinu en við höfum ekki
fundið neinn sambærilegan vett-
vang fyrir reglubundna kennslu í
félags- og tilfinningafærni, þrátt
fyrir að þetta sé grundvallarfærni
fyrir farsæla skólagöngu,“ segir Sig-
rún.
Fram kemur í skýrslunni að
rúmur helmingur leikskóla vinnur
eftir heildstæðri áætlun um kennslu
hegðunar-, félags- og tilfinninga-
færni fyrir alla aldurshópa og eru
markmið fyrir slíka kennslu til-
greind í skólanámskrá. Það sama
má segja um rúm 40% grunnskóla
en tæpur þriðjungur hefur tilgreint
markmið í skólanámskrá. Í fram-
Félags- og tilfinningafærni er grundvallarfærni fyrir
farsæla skólagöngu, sem þarf að fá meiri fókus í
skólakerfinu. Í gegnum skóla er hægt að ná til allra
barna í samfélaginu og efla geðheilsu en æskuárin
eru mikilvægasti mótunartíminn hvað hana varðar.
haldsskólum er hlutfallið
aðeins um einn af hverjum
fjórum en meirihluti skól-
anna (55-60%) segir þetta að
litlu eða engu leyti til staðar.
Misjafnlega stödd
Börnin koma misjöfn inn
í skólakerfið hvað varðar
félagsfærni rétt eins og
aðra færni. „Sum eru þegar
orðin læs þegar þau byrja í
grunnskóla á meðan önnur
eiga í erfiðleikum með að
ná tökum á lestri. Við
eigum að gera ráð fyrir því
að það sé mikilvægt fyrir
framtíðina að öll börn nái
tökum á lestri hvort sem
þau eru fær í því frá upp-
hafi eða ekki. Og það er
ekkert sem rökstyður að
við skulum ekki líta sömu
augum á félags- og tilfinn-
ingafærni sem er grund-
vallarfærni fyrir farsæla
skólagöngu og farsælt líf,“
segir Sigrún.
„Fólk er oft komið langt
á fullorðinsár og er ekki
enn þá orðið læst á eigin
tilfinningar og á erfitt
með að skilja sjónarmið
annarra eða leysa ágrein-
ing. Það er eins og við
höfum gert ráð fyrir að
þessi færni sé bara með-
fædd en hún er það ekki
frekar en margt annað.
Þetta er hæfni sem er hægt
að þjálfa og kenna og það er
hvergi betri vettvangur til þess
en í skólakerfinu, þar sem börn eru
að æfa sig í samskiptum allan dag-
inn,“ segir Sigrún og útskýrir nánar.
„Við vitum það út frá rannsókn-
um að þegar börn fá markvissa
kennslu í félags- og tilfinninga-
færni yfir margra ára tímabil í sínu
námi þá eykst færni þeirra á þessu
sviði. Þau sýna líka betri árangur
í námi og þetta dregur úr hættu á
því að þau þrói með sér áfengis- og
vímuefnavanda og dregur úr hegð-
unarerfiðleikum. Við höfum svo
sannarlega rannsóknir sem sýna
okkur að þessi kennsla ber árangur
ef hún er fagleg og markviss.“
Þarf kjarnafókus
Sigrún segir að víða sé verið að gera
mjög góða hluti í skólakerfinu. „En
við erum alls ekki að tækla þennan
þátt jafn kerfisbundið og vand-
lega eins og við erum að vinna með
lestrar- eða stærðfræðikennslu.
Punkturinn er sá að þetta sé það
mikilvæg færni að hún þurfi að fá
kjarnafókus í skólastarfi. Til þess að
skólakerfið geti gert það þarf margt
að koma til. Við þurfum að tryggja
að það sé til námsefni fyrir öll skóla-
Lykilfærni
fyrir lífið
Fé
lag
s- og tilfinningafærni
Sjá
lfs
vit
und Sjálfstjórn
FélagsvitundÁ
by
rg
ák
va
rð
an
at
ak
a
Samskiptafærni
Samstarf við foreldra mikilvægt
Á öllum skólastigum er litið á foreldra sem
mikilvæga samstarfsaðila, tekið vel á móti
ábendingum þeirra varðandi skólastarfið
og unnið úr þeim með skipulegum og
lausnamiðuðum hætti, samkvæmt niður-
stöðum könnunarinnar. Eingöngu er átt við
foreldra nemenda undir 18 ára aldri.
Aftur á móti er afar sjaldgæft á öllum
skólastigum að foreldrar taki virkan þátt í
mótun stefnu og aðgerða innan skólans á
sviði hegðunar, félags- og tilfinningafærni
og nokkur misbrestur er á því í grunn- og
framhaldsskólum að foreldrar séu upplýst-
ir um mikilvæg atriði eins og niðurstöður
kannana á líðan og skólabrag og verklag í
sambandi við stuðning við nemendur.
Könnunin leiðir einnig í ljós mikinn mun
eftir skólastigum þegar kemur að virku
samstarfi og samskiptum við foreldra. Í
nánast öllum leik- og grunnskólum eru
haldin regluleg foreldrasamtöl um nám,
líðan og félagslega stöðu barnanna í
skólanum en þetta á aðeins við um 40%
framhaldsskóla.
Þegar spurt er hvort skólinn leggi sig
sérstaklega fram um að ná til foreldra
nemenda sem búa á einhvern hátt við
jaðarsetta stöðu er því svarað játandi í 40%
leik- og grunnskóla á móti 20% framhalds-
skóla.
Mun færri svarendur í framhaldsskólum
segja einnig áherslu lagða á að hafa strax
samband við foreldra ef áhyggjur vakna
af líðan eða velferð nemenda undir 18
ára aldri. Í nánast öllum leik- og grunn-
skólum er þessu svarað játandi en aðeins
í 67% framhaldsskóla. Eins fær starfsfólk í
framhaldsskólum mun minni stuðning og
ráðgjöf frá stjórnendum og samstarfsfólki
varðandi farsælt samstarf við foreldra.
Framhald á síðu 14
3 1 . O K T Ó B E R 2 0 1 9 F I M M T U D A G U R12 F R É T T I R ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
3
1
-1
0
-2
0
1
9

0
5
:0
6
F
B
0
6
4
s
_
P
0
6
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
5
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
0
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
1
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
2
4
2
0
-9
6
A
4
2
4
2
0
-9
5
6
8
2
4
2
0
-9
4
2
C
2
4
2
0
-9
2
F
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
5
A

F
B
0
6
4
s
_
3
0
_
1
0
_
2
0
1
C
M
Y
K