Úti - 15.12.1936, Page 8

8
U T I
engan sena hefir verið leiður á því eftir
þrjú ár“, segir hann á einum stað.
Híbýli.
Híbýli Esikimóa eru venjulega torf-
kofar að vetrinum. Þeir eru reistir úr
rekavið, eða stundum úr hvalbeinum, og
þaktir torfi, likt og við þekkjum hjer.
Nógur hiti er inni í þeim, jafnvel ofmik-
ill fyrir hvíta menn. Vilhjálmur kaus
helst að vera úti meðan maturinn var
eldaður, og á næturnar að sofa næst inn-
ganginum, því að þar var svalast.
Venjulegur stofuhiti var 24—30 stig, þó
að úti væri alt að 40 stiga frost. Meðan
maturinn var eldaður komst hitinn jafn-
vel upp í 40 stig. Þegar inn var komið
fóru menn úr öllu nema nærhrókunum og
sátu berir niður að mitti og' fyrir neðan
hnjen. Börn innan 7 ára gengu allsber.
Karlmenn sálu oft tímunum saman við
að tálga niður rekavið og voru spænirnir
notaðir til jaess að þurka af sjer svitann
með. Stundum stukku menn út eins og
þeir stóðu, eiginlega ekki vegna hitans,
heldur aðeins sjer til hressingar. Aldrei
heyrði Villijálmur þess getið að nokkr-
um yrði meint við það.
Á vorin, þegar snjór fer að þiðna, vilja
kofarnir leka og flytja ibúarnir sig þá
í tjöld. Versti tíminn fyrir þá er vor og
haust, því að það er erfiðara að liita upp
tjöldin en kofana. Á sumrin, þegar sólin
er uppi allan tímann, er venjulega nógur
hiti. En bestur tími fyrir þá er þó vetur-
inn. Þá er liægast að ferðast, þá eru tið-
astar heimsóknir milli frænda og vina
og þá er þeim heitast. „Jeg hefi sjeð
Eskimóa skjálfa haust og vor, og jafnvel
komið fyrir að sumrinu, en jeg hefi al-
drei sjeð þá skjálfa að vetrinum“, segir
Vilhjálmur.
Þeir, sem flytja sig til að vetrinum,
búa í snjóhúsum, og kcm jeg að þeim
seinna. Einkennilegt er það, að austast
og vestast, í Grænlandi og Alaska, þekkj-
ast ekki snjóhús hjá Eskimóum, aftur á
móti eru þau algeng i Norður-Kanada,
sjerstaklega um miðbikið.
Eldsnejdi.
Þar, sem Eskimóar lifa sem uppruna-
legustu lífi, nota þeir selspik eða lýsi til
Ijósa og eldsneytis. Nú orðið nota þeir
sumstaðar járnofna og brenna þá reka-
við, sem viða er mikið af þarna. Lýsis-
lömpum þeirra svipar til grútarlamp-
anna okkar. Kveikirnir eru úr fífu eða
mosa og hafa þeir lag á að láta ekki
myndast sót af loganum. Lampinn er úr
tálgusteini og iogar oft á 2—4 í sama
húsinu, eftir stærð þess. Einkennilegt er
það, að þeir hafa komist á að láta lamp-
ana vera sjálfvirka. Það er gert á þann
hátt, að ræma af hjarndýrs- eða sels-
spiki er liengd yfir logann. Sé litið lýsi
i lampanum, er meira af kveiknum upp
úr og að sama skapi hækkar loginn, en
við það bráðnar meira úr spikinu en ella
og hækkar í lampanum, en við það aftur
styttist kveikurinn og ljósið minkar
og um leið bráðnar minna úr spikinu.
Sje öllu haganlega fjrrri komið logar,
með smávegis liækkun og lækkun, í 6—8
klst. á lampanum. Þannig eru þeir látnir
loga á nóttunni, þegar allir sofa.
Maturinn er einnig soðinn við þessi
tæki.
Fatnaður.
Algengastur fatnaður Eskimóa er
þannig, að þeir hafa innri föt úr hrein-
dýraskinnum, með hárin inn, og ytri föjt
úr selskinnum, með liárin út. Iietta, með
opi fyrir andlitið, er áföst úlpunni og
kemst því ekki kuldi að hálsinum. Fóta-
búnaður er nokkurskonar váðstígvjel úr
sama efni, en nokkuð þykkari skinn í
sólunum. Úlpurnar, hæði hin ytri og
og innri, falla yfir buxurnar og eru þær
girtar að sjer með ól. Ef með þarf geta
menn þvi altaf brugðið liendinni inn á
beran kroppinn. Ef þeir eru á ferðímiklu
frosti og verða varir við að einhver hlett-
ur á andlitinu er farinn að stirðna, sem er