Morgunblaðið - 11.12.2019, Blaðsíða 8

stýrihópi um mótun nýsköpunarstefnu Íslands,
sömu hugsun um mikilvægi tengslanetsins á kjarn-
yrtan hátt, en hann starfaði einnig sem yfirmaður
vöruþróunar hjá Google Assistant.
„Það er munur á því að fá pening með þekkingu
sem vísisjóðir hafa eða það að fá bara pening. Ég
þekki það af eigin reynslu þegar ég stofnaði mitt
eigið fyrirtæki í Bandaríkjunum í Kísildalnum. Þar
var ég með öfluga fjárfesta sem gátu í raun fengið
fund með hvaða fyrirtæki í heiminum sem var með
einu símtali. Þetta skiptir rosalega miklu máli,“ seg-
ir Guðmundur.
Eftir að alþjóðlega fjármálakreppan árið 2008
skall af fullum þunga á Ísland hafa einkum tveir
geirar sótt í sig veðrið. Annars vegar ferðaþjón-
ustan og hins vegar hátækni- og hugvitsgeirinn.
Slíkum hugvitsfyrirtækjum hefur fjölgað um 20%
frá hruni og er hlutdeild þeirra af landsframleiðslu
orðin um 7%; sem er á pari við sjávarútvegsgeirann.
Líkt og Tryggvi Hjaltason, formaður Hugverkaráðs
og starfsmaður í stýrihópi stjórnvalda um mótun
nýsköpunarstefnu fyrir Ísland, benti á í nýlegri
grein í Morgunblaðinu, er íslenska hagkerfið ein-
hæft auðlindahagkerfi og hefur uppgangur ferða-
þjónustunnar á síðustu árum flutt það enn frekar í
þá átt. Í eðli sínu hefur hugvitsgeirinn það umfram
þá geira sem hafa í gegnum tíðina drifið áfram hag-
vöxt á Íslandi að hann er ekki háður tæmanlegum
náttúruauðlindum. Hugvitsgeirinn virkar í raun
sem sveiflujafnandi kraftur á hagkerfi þar sem hann
þrífst vel. Og það stendur til að styrkja hann hér á
landi. En þegar rætt er við fólk úr frumkvöðla-
samfélaginu kemur í ljós að hér á landi sé margt
gott gert til þess að koma fyrirtækjum á laggirnar.
Undir það tekur Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfa-
dóttur, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráð-
herra, en þegar fyrirtæki þurfa að taka næsta skref,
og vaxa frá upphaflegum stofnendahópi upp í 20 til
30 starfsmenn hafa þau mætt flöskuhálsi. Það er
meðal annars þetta vandamál sem Kríu frumkvöðla-
sjóði er ætlað að leysa, sem ráðherra kynnti í lok
síðasta mánaðar sem hluta af aðgerðum fyrir nýja
nýsköpunarstefnu Íslands.
Ísrael er augljóst dæmi
Kríu er ætlað að festa í sessi og efla fjár-
mögnunarumhverfi frumkvöðla- og nýsköpunar-
fyrirtækja en fjárfestingar frá svokölluðum vísi-
Þær raddir hafa orðið sífellt háværari undanfarin
ár að hérlendis sé skortur á fjármagni sem aftrar
því að fyrirtæki sprottin upp úr tækni- og hug-
verkaiðnaðinum komist á flug. Þrjár megináskor-
anir sem nýsköpunarfyrirtæki á vaxtarstigi standa
frammi fyrir voru nefndar í skýrslu starfshóps um
stöðu og rekstur Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins
frá árinu 2018. Skortur á tengslaneti til þess að ná
árangri við að laða að vísifjármögnun og öðlast sér-
fræðiþekkingu erlendis frá. Erfiðleikar við að að-
laga vörur að stærri mörkuðum og markaðssetja og
dreifa utan heimalandsins, og síðast en ekki síst sú
staðreynd að sprotafyrirtæki vanti fjármagn á
seinni stigum þegar kemur að auknum vexti þeirra.
Eitt besta nýsköpunarumhverfi í heimi
Í skýrslu sem unnin var fyrir fjármálaráðuneytið
árið 2016 er farið ítarlega yfir það hvernig önnur
lönd hafa náð árangri á þessu sviði. Besta dæmið er
Ísrael sem hefur með Yozma-kerfi sínu (sem þýðir
frumkvæði á hebresku) og komið var á laggirnar á
10. áratug síðustu aldar, tekist að gera landið að öfl-
ugustu útungunarstöð nýsköpunarfyrirtækja í
heiminum. Í skýrslunni kemur fram að Ísrael sé
með hæsta hlutfall af nýsköpunar- og sprotafyrir-
tækjum í heiminum miðað við höfðatölu. Þá átti
landið einnig á þeim tíma sex fleiri fyrirtæki sem
skráð voru á Nasdaq-hlutabréfamarkaðnum en öll
Evrópa samanlagt og næstflest í heiminum á eftir
Bandaríkjunum.
Á árunum 1992 til 1997 var 10 Yozma-sjóðum
komið á laggirnar og fjárfesti ísraelska ríkið fyrir
100 milljónir bandaríkjadala í þeim. En til þess að
uppfylla kröfur ríkisins varð hver vísisjóður að hafa
fulltrúa frá þremur sviðum. Frá ísraelskum vísi-
fjárfestum í þjálfun (þar sem markmiðið var að
miðla þekkingu reyndari erlendra fjárfesta til
hinna ísraelsku), erlendum vísisjóði og ísraelsku
fjárfestingarfélagi eða banka. Hvatinn var á þá leið
að ef ísraelsku samstarfsaðilarnir gátu útvegað
sem dæmi 16 milljónir bandaríkjadala myndi ríkið
leggja fram 8 milljónir dala sem mótframlag. Fyrir
hina erlendu vísisjóði var mikið aðdráttarafl fólgið í
mögulegri afkomu sjóðanna. Ísraelska ríkið tók
40% eignarhlut í sjóðnum en bauð hluthöfum jafn-
framt að kaupa hluti þess á hagstæðum kjörum
ásamt árlegum vöxtum í fimm ár að því gefnu að
sjóðurinn skilaði hagnaði. Voru þetta talin mjög
góð kjör fyrir fjárfesta en í skýrslunni segir að
margir hafi talið að lykillinn að árangri verkefnisins
hafi verið sá kostur Yozma að í því voru innbyggðir
valkostir þess að komast auðveldlega inn og út úr
fjárfestingum. Markmið stjórnvalda var raunar
ekki að hámarka peningalega ávöxtun sína heldur
að láta vísissjóðakerfi landsins vaxa líkt og snjó-
bolta á leið niður brekku og fá um leið dýrmæta
þekkingu og öflugt tengslanet inn í landið.
Peningar með þekkingu
Í samtali við ViðskiptaMoggann orðar Guð-
mundur Hafsteinsson, sem gegndi formennsku í
sjóðum (e. venture capital) eru mikilvægasta
fjármögnunarleið slíkra félaga. Slíkum sérhæfðum
fjárfestingasjóðum stýra fjárfestar með reynslu og
þekkingu af sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum. En
í samanburði við önnur lönd er umhverfi þessara
fjárfesta á Íslandi einsleitt og fáir hafa tekið þátt og
á síðustu árum hafa einungis lífeyrissjóðir, bankar
og einstaklingar tekið þátt í fjármögnun sjóða af
þessu tagi. Kría hefur þann tilgang að styðja við
vísifjárfestingar og stórauka fjármagn í umferð fyr-
ir nýsköpunarfyrirtæki en í fjármálaáætlun ríkis-
sjóðs er gert ráð fyrir samtals 2,5 milljörðum króna
á næstu þremur árum til þess að fjármagna sjóðinn.
„Í þessari vinnu litum við til fyrirmynda af sam-
bærilegum sjóðum erlendis þar sem hlutirnir hafa
gengið vel. Ísrael er augljóst dæmi þar um en við
litum einnig til annarra landa. Útfærslan á sjóðnum
er eftir en markmiðið er alveg skýrt. Einka-
fjárfestar sem eru ekki áhættufælnir taka að sér að
auka úthald nýsköpunarfyrirtækja sem eru komin
af stað en eru ekki orðin nógu stór og sterk til þess
að eiga kost á hefðbundinni fjármögnun. Hug-
myndin er að að uppfylltum ákveðnum skilyrðum
elti fjármunir úr þessum sjóði slíkar fjárfestingar.
Ríkið er ekki að fara að fjárfesta í einstaka fyr-
irtækjum beint heldur í sjóðum sem síðan fjárfesta
áfram. Og ríkið er ekki að fara að ákveða í hverju er
fjárfest heldur er það einkafjármagnið sem sér um
það,“ segir Þórdís Kolbrún í samtali vi
skiptaMoggann. Yozma-sjóðirnir 10 s
anlagt 200 milljónum bandríkjadala m
isins og voru keyptir út og einkavædd
ára. Árið 2009 stýrðu þeir yfir 3 milljö
ríkjadala í eignasöfnum sínum og stud
uð ísraelskra fyrirtækja. Í dag eru á fi
starfandi vísisjóðir í Ísarel og hafa mö
Íslandi horft til verkefnisins sem mögu
til þess að koma fjármagni og erlendu
í gang á sínum heimasvæðum en Yozm
er talið meginástæða þess að Ísrael tó
inn í vísifjárfestingarumhverfið í Band
Flýta ferlinu
„Markmiðið er að reyna að flýta því
verðum með öflugt sjóðakerfi hér. Fra
hefur það verið fremur tilviljanakennt
einhver sjóður og svo klárast hann og
kemur gat. Okkur vantar þroskaðra u
erum í raun að fara í þessar aðgerðir t
því að flýta fyrir því ferli af því að það
lega mikilvægt fyrir þetta umhverfi og
fyrirtæki. Við vitum að frekari verðmæ
mun að verulegu leyti byggjast á hugv
vaxtamöguleikarnir fyrir utan það að
vitað líka verkefni sem munu finna lau
konar samfélaglegum áskorunum sem
frammi fyrir til framtíðar. Þetta eru n
en af öllum þeim verkefnum sem við h
þessum málaflokki þá forgangsröðum
og þess vegna erum við að koma þessu
Við viljum að sjálfsögðu fá frekari fjár
hingað til lands. Og það er líka eitt leið
sköpunarstefnunni sem segir eitthvað
við horfum út í heim þá eru meiri líkur
urinn horfi til okkar. Þetta gengur í bá
Markmiðið með að fá erlent fjármagn
fyrirtæki hér snýst svo ekki bara um f
heldur ekki síður um þekkinguna, rey
tengslanetið sem þessir aðilar hafa sem
vantar hér. Það þarf ekki nema örfáa í
sem hafa gert mjög góða hluti til að gj
hverfinu hérna. Ef við næðum fleirum
Fjármagn-
inu fylgir
þekking
Pétur Hreinsson
peturh@mbl.is
Við mótun nýrrar nýsköpunarstefnu var meðal annars litið til ísraelska
módelsins Yozma sem hefur gert landið að einni öflugustu útungunarstöð í
heiminum með uppbyggingu vísisjóðakerfis (e. venture capital) landsins.
Markmið íslenskra stjórnvalda er að fá samfellu í sjóðaumhverfið hér á
landi og að auka þátttöku erlendra vísisjóða sem koma ekki aðeins með
fjármagn hingað til lands heldur dýrmæta þekkingu og öflugt tengslanet.
Stofnun frumkvöðlasjóðsins Kríu er lykilaðgerð í framkvæmd stefnunnar.
”
Ríkið er ekki að fara að fjár-
festa í einstaka fyrirtækjum
beint heldur í sjóðum sem
síðan fjárfesta áfram. Og
ríkið er ekki að fara að
ákveða í hverju er fjárfest
heldur er það einkafjár-
magnið sem sér um það.
Þórdís Kolbrún
Reykfjörð Gylfadóttir
Guðmundur
Hafsteinsson
8 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 11. DESEMBER 2019FRÉTTASKÝRING
Hátæknibúnaður frá Össuri hf., sem er
eitt af öflugustu nýsköpunarfyrirtækjum
landsins og var stofnað árið 1971.