Slökkviliðsmaðurinn - 01.11.1981, Blaðsíða 26

AKRANES
Norðan við mynni Hvalfjarðar gengur nes út í
Faxaflóa, sem nefnt er Akranes. Akrafjall stendur
á miðju nesinu, sem annars er láglent og gróður-
sælt. Nafnið er dregið af kornrækt og akurlendi.
I heimildum er greint frá því að strax árið 1000
er sótt korn á Akranes. Jafnvel er talið að korn frá
Akranesi hafi verið flutt út á 14. öld. Akuryrkju
Skagamanna má vafalaust rekja til góðra land-
kosta og veðurskilyrða fyrr á öldum og enn í dag
eru landkostir ágætir og veðurfar gott.
SÖGULEGT YFIRLIT
Akranes var numið á síðari hluta landnámsald-
ar af tveimur írskum bræðrum er hétu Þormóður
og Ketill Bresasynir. í landnámi þeirra tóku fleiri
írskir menn sér bólsetu. Hér á Akranesi, Kjalar-
nesi og í Botni í Hvalfirði reis kristin írabyggð,
sem er sérstæð í landnámssögu íslands. Virðast
írarnir með nábýli hafa leitað stuðnings hvors
annars gagnvart hinum heiðnu norrænu
landnemum.
Ásólfur Alskik var dóttursonur Ketils Bresa-
sonar. Hann kom til landsins austur áfjörðum, en
settist að undir Eyjafjöllum, þar sem Ásólfsskáli
heitir. Þau undur fylgdu honum, að hvar sem
hann kom voru öll vötn full af físki. Eyfellingar
vildu ekki hafa svo fjölkunnugan mann nálægt sér
og hröktu hann á brott. Hann settist að á Kirkju-
bólstað á Akranesi í skjóli frænda sinna og sagt er
að fískisæld hans hafí síðan fylgt Akurnesingum.
Skipakostur hefur sennilega alltaf verið tals-
verður. T.d. greina heimildir frá því, er Snorri
Sturluson fór stefnuför á Seltjarnarnes, kom
ríðandi til Akraness, fékk þar tvær ferjur og hafði
40 manns á hvorri. Ferjuleið Akraborgarinnar er
því ekki alveg ný af nálinni.
Um miðja 17. öld hóf Brynjólfur Skálholts-
biskup, stórútgerð á Skipaskaga. Hann eignaðist
mikið af Skaganum, sem var jörð á ysta tanga
Akraness neðan núverandi Merkigerðis, sem er
gata er liggur að vestan og sunnan við Sjúkrahús
Akraness. Við þessa jörð eru Akurnesingar oft
kenndir og kallaðir Skagamenn.
Margs er að minnast úr sögunni. Hér skal nefnt
eitt dæmi frá þeim tíma er svartnætti dönsku
einokunarverslunarinnar grúfði yfír landinu.
Jörðin Reynir eða Reyn, er suðvestanvert við
Akrafjall. I jarðabók frá 1706 kemur fram, að þá
bjó þar stórbóndinn Jón Hreggviðsson og átti
m.a. tvö tveggjamannaför og áttæring. Jón gerðist
sekur um smá þjófnað, sem var alvarlegt afbrot á
þeim tíma og var dæmdur til lífláts. Áður en sú
athöfn varð framkvæmd, gerðu þeir sér glaðan
dag hann og böðullinn og lauk gleði þeirri á þann
hátt að Jón drap böðulinn í ölæði, strauk og gerði
yfírvöld gráhærð fyrir tímann. Jón var talinn með
betri bændum samkvæmt heimildum.
Smám saman rofaði til. Akranes varð löggilt-
ur verslunarstaður 1864. Fyrsti mótorbáturinn
kom 1903 og kaupstaðarréttindi fékk Akranes
1942. Réttindi þessi náðu þó ekki til Akraness alls,
heldur sveitarfélagsins, sem er yst á nesinu og hét
24 SLÖKKVILIÐSMAÐURINN