Morgunblaðið - 15.05.2020, Blaðsíða 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 15. MAÍ 2020
Vetrarsól er umboðsaðili
Sláttuvélar
& sláttuorf
Snjóblásarar
Askalind 4 | Kópavogi | Sími 564 1864 | vetrarsol.is
Gulltryggð gæði
40 ár
á Íslandi
Sláttutraktorar
Einar Falur Ingólfsson
efi@mbl.is
Listasafn Íslands hefur verið opnað
að nýju eftir samkomubann og safn-
gestir sjá að í salnum næst inngang-
inum er nú engin hefðbundin sýning.
Þess í stað hefur salurinn verið lagð-
ur undir athyglisvert og aðkallandi
verkefni sem er kallað „Fjársjóður
þjóðar – Fyrir opnum tjöldum“, þar
sem starfsmenn eru að taka safn-
kostinn í gegn; ljósmynda, skrá og
endurraða síðan í geymslur sem eru
fyrir löngu yfir-
fullar. Á tveimur
veggjum salarins
hanga verk við
verk, afar ólík og
sjást mörg hver
aldrei á sýn-
ingum. Verður
mikil hreyfing á
þeim og því sitt-
hvað forvitnilegt
að sjá, um leið og
hægt er að sjá
starfsfólk safnsins að störfum og
ræða við það.
„Það sem mætir gestum hér er
eðlilegt vinnusvæði inni í safni,
vinnusvæði sem við höfum samt ekki
í safninu vegna þrengsla,“ segir
safnstjórinn Harpa Þórsdóttir.
Plássleysi stendur safninu fyrir
þrifum, það er ekkert launungarmál.
Það getur til að mynda ekki sett upp
varanlega sýningu um íslenska lista-
sögu, sem á þó að teljast skylda þess
sem eins höfuðsafna þjóðarinnar. Til
þess vantar meira sýningarrými. Og
með þessu verkefni fækkar sýning-
arsölunum tímabundið.
Eins og segir í lýsingu á verkefn-
inu þá byggist starfsemi listasafns-
ins á umfangsmiklu safni listaverka,
safneign sem er í stöðugum vexti
vegna lögboðinna kaupa og rausnar-
legra gjafa. Eitt mikilvægasta hlut-
verk þess sem þjóðarlistasafns er að
koma upp metnaðarfullu safni ís-
lenskrar myndlistar, eins og segir í
lögum um safnið, sem skal endur-
spegla sem best strauma og stefnur í
íslenskri og alþjóðlegri myndlist.
Rúmast ekki í geymslunum
Í eigu safnsins eru nú um 13.500
listaverk sem eru mjög fjölbreytt að
efni og stærð. Aðeins lítill hluti verk-
anna er aðgengilegur í sýningar-
sölum safnsins eða á öðrum söfnum
en flest verkin eru geymd utan sjón-
máls gesta. Þó má sjá myndir af
verkunum á vefnum sarpur.is.
Listasafnið hefur lengi búið við
mjög þröngan húsnæðiskost, eink-
um hvað snertir varðveislurými, og
er nú svo komið að safneignin rúm-
ast engan veginn í geymslum þess
og er tæpast til þess viðunandi að-
staða að sinna verkunum á viðeig-
andi hátt. Til að bregðast við þessum
vanda var sett upp þessi tímabundna
starfsstöð í sal 2 í safninu, til að hlúa
að verkunum og auðvelda starfs-
mönnum vinnuna við safnkostinn.
Bent er á að gestum gefist nú kostur
á að sjá margt af því sem fer iðulega
fram fyrir luktum dyrum; fylgjast
með ástandsskoðun, skráningu, ljós-
myndun, fyrirbyggjandi forvörslu
og frágangi verka. Nathalie Jacque-
minet er verkefnastjóri þessarar
óvenjulegu „sýningar“.
„Alhliða húsnæðisþörf“
Þegar blaðamaður kemur að
kynna sér hvað gengur á eru Dagný
Heiðdal, varðveislu- og skráningar-
stjóri safnsins, og Steinunn Harðar-
dóttir, forvörslunemi í Hollandi, sem
er „strand“ á landinu vegna veiru-
faraldursins og var drifin í vinnu við
fagið, önnum kafnar við að að ganga
frá og skrá pappírsverk eftir Valtý
Pétursson úr veglegri gjöf verka
hans sem bárust safninu. Elín Guð-
jónsdóttir, sem er fagstjóri heim-
ildasafnsins, vinnur að annarri
skráningu og starfa þær við vinnu-
borð innan við bönd sem halda gest-
um frá. Í innra rými er Sigurður
Gunnarsson að ljósmynda verk,
bæði að framan og aftan.
Þegar Harpa safnstjóri slæst í
hópinn segir hún það hafa verið að-
kallandi og nauðsynlegt að taka einn
salinn undir þessa vinnu, og þá sé
einnig unnið í að bæta verklag og
teymisvinnu. Geymslur fyrir aftan
salina á neðri hæðunum hafi verið
orðnar alveg fullar, og þar sem áður
voru vinnu- og sýningarrými, og
bókalager, séu nú líka komnar
geymslur undir verk. Er þetta verk-
efni þá lítt dulið hróp eftir nýju
vinnu- og geymsluplássi?
„Það er alveg rétt,“ segir Harpa
og dæsir. Þetta er áratuga gamalt
vandamál sem hófst strax þegar
safnið flutti hér inn fyrir þremur
áratugum. Þá kom strax í ljós að
ekki væri hægt að geyma allan safn-
kostinn í þeirri einu sérhæfðu
geymslu sem þá var gerð. Þó er eðli-
legt að þrívíð verk safna séu geymd
annars staðar en þorri verkanna er
þó hér og öll listaverkaeignin þarfn-
ast sérhæfðs húsnæðis eins og stað-
an er í dag.“
– Ég hef nokkrum sinnum komið í
geymslurnar hér og séð hversu
stappaðar þær eru.
„Þær eru enn stappaðri núna,“
segir hún. „Í þessu verkefni hér má
sjá okkar góða starfsfólk að störfum
við verkin. Þetta er átaksverkefni,
ekki hefðbundin safnasýning, en
hluti af því er þó sýning á safneign
sem fer jafnt og þétt upp á veggi.“
– Gestir geta kynnst starfseminni
og svo er óneitanlega forvitnilegt að
sjá hér birtast verk sem hafa mörg
sjaldan eða aldrei sést á sýningum.
„Vissulega, og við eigum langt í
land með að geta farið að sýna flest
þessara verka og önnur því okkur
vantar líka meira sýningarhúsnæði.
Þetta er alhliða húsnæðisþörf.“
Varðandi þá margþættu þörf bæt-
ir Harpa við að áherslur hafi breyst
við meðhöndlun og varðveislu lista-
verka. Þá eru komnir til nýir
áhættuþættir, eins og mengun, auk
hættunnar á þjófnaði, skemmdar-
verkum, bruna og slíku.
Plássleysi skapar óreiðuástand
Dagný útskýrir fyrir blaðamanni
hvað þau séu að fást við þá stundina,
meðal annars færa inn upplýsingar
sem leynast á bakhlið verka. Það sé
hægt að nota þær til að mynda við að
finna út sýningasögu verka. „Svo
snýst þetta mikið um réttan umbún-
að. Að setja verk í sýrufríar umbúð-
ir, meta ástand fyrir viðgerðir eða
yfirfara ramma. Við erum líka að
losa okkur við mikið af römmum sem
við sjáum ekki fram á að nota. Papp-
írsverk eru tekin úr römmum og sett
í skúffuskápa – við það taka þau
minna pláss, og svo er um þau sum
súrt karton sem þarf að fjarlægja.“
Harpa bætir við að þau séu líka að
bæta inn munaskrá; safnið eigi auk
listaverka allskyns muni, til að
mynda í Ásgrímssafni, pensla,
minnisblöð, liti listamanna og slíkt.
Þegar spurt er um fjölda verka í
húsinu segja þær um sex hundruð
verk hafa verið á ýmsum sýningum
eða í útláni um áramótin og annað
eins sé í fjargeymslum. Það eru því
yfir tólf þúsund verk í geymslum
safnsins, þegar allt er talið.
„Með þessu verkefni fáum við
nauðsynlega og bætta yfirsýn yfir
safneignina,“ segir Harpa. „Svona
mikið plássleysi býr til visst óreiðu-
ástand. Það getur verið erfitt að
finna verkin, tekur líka tíma að ná í
þau, og slíkt veldur óöryggi.“
Þarf sérhæfðan húsakost
– Tæmið þið úr hverri geymslu
hingað inn og raðið aftur í þær?
„Nokkurn veginn,“ svarar Dagný.
„Við höfum tekið í notkun tvö ný
geymslurými, þar sem voru
sýningarrými og lager og við erum
líka að færa verk þangað inn. Þar
verður líka þröngt en það verður að
duga til bráðabirgða.
Við urðum því að leggja þennan
sal undir það að geta farið gegnum
safneignina,“ segir Harpa. „Þetta er
„redding“ því við höfum ekki það
vinnurými annars staðar í stofnun-
inni sem þarf til. Það þarf þetta
pláss til að vinna verkin.
Það tók langan tíma að koma
Listasafni Íslands í þetta hús en síð-
an hefur margt breyst og við finnum
fyrir því. Þróunin í safnbyggingum
hefur verið mikil og húsið færir okk-
ur í fjötra.“
– Átta yfirvöld menningarmála sig
á þörfinni? Hvað ástandið er slæmt?
„Það er mælikvaði á menningar-
ástand ef við getum ekki varðveit
listaverk þjóðarinnar með sóma-
samlegum hætti. Við þurfum að vera
fyrirmynd annarra safna; hér eru
sérfræðingarnir og við eigum að
geta veitt ráðgjöf og verið leiðandi í
starfi með myndlistararfinn.“
– Þjóðminjasafn hefur loksins
fengið góða geymslu undir sína gripi
og þetta er líka höfuðsafn. Gerið þið
kröfu um hið sama?
„Já, við gerum það,“ svarar
Harpa. „Ríkið á að reisa sérhæfð
hús fyrir starfsemi sem þessa. Við
þurfum sérhæfðan húsakost fyrir
varðveisluna og forvörsluna, og fyrir
rannsóknir. Svo ég minnist ekki á að
geta sýnt listasöguna.
Eins og staðan er getum við ekki
boðið upp á aðgengi að okkar gögn-
um, okkar safneign. Við þurfum að
geta boðið upp á ríkari tengingu við
fræðasamfélagið, en húsnæðið
stendur okkur mjög fyrir þrifum.“
Morgunblaðið/Einar Falur
Safnkostur Forvörsluneminn Steinunn Harðardóttir pakkar inn verki eftir Valtý Pétursson og fjær vinnur Dagný
Heiðdal að skráningu verka. Salur 2 í Listasafninu hefur verið lagður undir nauðsynlega vinnu með safneignina.
Plássleysi háir Listasafni Íslands
 Einn sýningarsala safnsins hefur verið lagður undir verkefni þar sem starfsmenn vinna með
safneignina  Troðfullar geymslur of litlar og óhentugar  „Það þarf þetta pláss til að vinna verkin“
Harpa
Þórsdóttir
Japanska rithöfundinum Haruki
Murakami er margt til lista lagt og
nú ætlar hann sér að stýra útvarps-
þætti með það fyrir augum að
hressa landa sína við nú á tímum
kórónuveirufaraldursins.
Murakami mun leika sín uppá-
haldslög og svara fyrirspurnum
hlustenda í tveggja klukkustunda
löngum þætti sem sendur verður út
22. maí.
Í frétt á vef dagblaðsins Guardi-
an segir að þátturinn muni heita
Stay Home Special, eða Haldið
kyrru fyrir heima sérútgáfa, og er
titillinn sóttur í tilmæli borgar-
stjóra Tókíó þess efnis að borgar-
búar haldi kyrru fyrir heima fyrir.
„Ég vona að máttur tónlistarinnar
geti aðeins dregið úr þeim kór-
ónuveirutengda dapurleika sem
hefur aukist,“ skrifar Murakami
um útvarpsþáttinn.
Murakami er einn virtasti rithöf-
undur heims og hefur margoft ver-
ið orðaður við Nóbelsverðlaunin í
bókmenntum en aldrei hlotið þau.
Frá árinu 2018 hefur Murakami af
og til stýrt klukkustundarlöngum
útvarpsþætti á útvarpsstöðinni
Tokyo FM en hann er ekki aðeins
þekktur fyrir skrif sín heldur líka
tónlistarástríðu og umfangsmikið
plötusafn. Murakami á um tíu þús-
und plötur og rak hann djassklúbb
með eiginkonu sinni í sjö ár.
Murakami stýrir útvarpsþætti í Japan
Ástríða Murakami á Íslandi árið 2003.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Hljómsveitin
Halli’s Mafaggas
kemur fram í
Flóa Hörpu í
kvöld kl. 20 og
heldur tónleika
sem eru á dag-
skrá Jazzklúbbs-
ins Múlans.
Halli’s Ma-
faggas er klass-
ískur djass-
kvartett bassaleikarans og
lagahöfundarins Haraldar Ægis
Guðmundssonar en auk hans
skipa hann Steinar Sigurðarson
saxófónleikari, píanóleikarinn
Daði Birgisson og trommarinn
Erik Qvick. Á efnisskrá tón-
leikanna verða lög af síðustu
plötu Haraldar, Monk Keys, sem
kom út í fyrra auk nokkurra
nýrra laga sem voru sérstaklega
samin fyrir kvartettinn.
Halli’s Mafaggas
leikur í Múlanum
Haraldur Ægir
Guðmundsson