Morgunblaðið - 09.10.2020, Page 17

og þú ert. En ég er þess fullviss að Guð
mun umbuna þér fyrir það og þú munt
fá það margfaldlega endurgoldið í dýrð
himnanna þegar yfir lýkur.
Litróf mannlegrar tilveru fær sín
ekki notið nema allir litirnir komi fram
og fái að njóta sín. Hver með sínum
hætti.
Tilveran verður þá fyrst fullkomin
þegar daufu litirnir taka að styðja þá
sterku og ekki síst þeir sterku taka
að styðja við þá daufari. Væri til-
veran ekki fátæklegri ef allt væri
bara svart og hvítt?
Horfumst í augu
Þegar þér finnst þú lítils virði, líð-
ur illa, ert umkomulaus, horfðu þá í
augun á Jesú. Eftir því sem þú horf-
ir lengur og dýpra muntu finna að þú
ert elskaður eða elskuð af ómót-
stæðilegri ást. Þá munt þú finna hve
óendanlega dýrmæt/ur þú ert. Elsk-
uð eða elskaður út af lífinu. Elskaður
eða elskuð af sjálfu lífinu.
Ef þú vilt horfa inn í himininn
horfðu þá í augun á Jesú. Og ef þú
vilt horfa í augun á Jesú horfðu þá í
augun á þínum minnsta bróður eða
systur.
Í augum Guðs ert þú ekki til-
gangslaus aðskotahlutur eða slys.
Eða eitthvað sem var. Heldur verð-
mæti sem eru og munu verða.
Friðarins Guð færi þér framtíð
bjarta og eilíft sumar í hjarta. Í Jesú
nafni.
Með kærleiks-, samstöðu- og frið-
arkveðju.
– Lifi lífið!
»Ekki veit ég hvers
vegna þú ert eins og
þú ert. En ég er þess
fullviss að Guð mun
umbuna þér fyrir það í
dýrð himnanna þegar
yfir lýkur.
Höfundur er ljóðskáld og rithöfundur
og aðdáandi lífsins.
ALDARMINNING 17
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 9. OKTÓBER 2020
Um þessar mundir eru
liðin 100 ár frá fæðingu
Guðmundar Runólfssonar
(f. 9.10. 1920, d. 1.2. 2011),
skipstjóra og útgerðar-
manns í Grundarfirði.
Guðmundur er einn af
frumkvöðlum Grundar-
fjarðar og er ævistarf hans
samofið uppbyggingu
byggðarinnar þar, sem
stendur með miklum
blóma í dag. Guðmundur
var gerður að heiðursborgara Grund-
arfjarðar árið 2010 en með því vildi
bæjarstjórn Grundarfjarðar sýna hon-
um þakklæti fyrir lífsstarf hans og
framlag til byggðar og mannlífs í
Grundarfirði.
Sagt er að ríflega helmingur af
strandlengju landsins sé við Breiða-
fjörð og lífríki sjávar mótast af því.
Þar eru fengsæl og gjöful fiskimið og
sjórinn gaf dýrmæta björg í fátæk bú.
Með tímanum jukust bjargráðin, bát-
arnir stækkuðu, í þá voru settar vélar,
hafnir voru byggðar. Guðmundur Run-
ólfsson var af þeirri kynslóð sjómanna
og útgerðarmanna sem í senn stuðlaði
að og upplifði mestu breytingu Ís-
landssögunnar, til framfara og heilla
fyrir land og þjóð. Hin öra framþróun
til sjávar og sveita og bætt lífsskilyrði
Íslendinga síðastliðna öld eru ævintýri
líkust. Á þeim tíma hefur frumstæðum
atvinnuháttum verið breytt á þann veg
sem best gerist meðal fremstu þjóða
heims. Snar þáttur þessa ævintýris er
líf og starf manna, víðsvegar um land-
ið, sem með dugnaði, áræði og góðar
gáfur í veganesti hófust upp úr sárri
fátækt til mikilla umsvifa og athafna.
Þannig er saga Guðmundar Runólfs-
sonar.
„Þar sem Helgrindur, Kirkjufellið
og Brimlárhöfði speglast í sléttum haf-
fletinum, Lambahnjúkurinn og Mönin
með Skálardalinn á milli sín breiða út
faðminn í suðri, Klakkurinn rís í austri
og Melrakkaey stendur traustum fót-
um í fjarðarmynninu,“ þar fæddist
Guðmundur Runólfsson 9. október
1920 í Stekkjartröð í Eyrarsveit. Guð-
mundur var sonur Sesselju Sigurrósar
Gísladóttur húsfreyju (1880-1948) og
Runólfs Jónatanssonar, oddvita og
verslunarstjóra (1873-1947). Systkini
Guðmundar sammæðra voru: Gísli,
Magnús Þórður, Móses Benedikt og
Geirmundur. Systkini samfeðra: Þor-
kell Daníel, Jóhanna, Kristín, Páll
Guðfinnur, Halldór og Sigurþór.
Torfbærinn yfirgefinn
Guðmundur var borinn og barn-
fæddur Grundfirðingur og ólst upp í
flæðarmálinu í mikilli fátækt, næstum
að segja örbirgð eins og hann sjálfur
rifjaði oft upp. Þar sem lækurinn
seytlar og fuglalífið blómstrar, krían
átti sér sérstakan bústað, spói, hrossa-
gaukur, stelkur og sandlóa undu sér
og bjástruðu á sumrin, skarfurinn
breiddi út vængina til þerris á skerj-
unum þar sem selurinn flatmagaði og
einhvers staðar vældi lómurinn. Slíkt
umhverfi og náttúra mótar fólk. Árs-
gamall flutti Guðmundur með foreldr-
um sínum úr torfbæ í framsveitinni í
fyrsta húsið sem reist var í Grafarnesi.
Síðar flutti fjölskyldan í Götuhús sem
þau reistu sjálf. Hann var eins og
þorpið að taka fyrstu skrefin sem voru
lítil og aflvana, en þeim óx ásmegin
með hverju ári sem leið. Allir urðu að
leggja sitt af mörkum og Guðmundur
byrjaði tíu ára til sjós og var tvö sum-
ur á skaki. Strax frá unga aldri gekk
Guðmundur til allra starfa og sem
ungur maður réðst hann til vinnu-
mennsku í Helgafellssveit þar sem
heitir á Gríshóli. Þegar þetta var stóð
hugur Guðmundar mjög til búskapar
og vildi hann verða vel fjáreigandi að
gangandi fé eins og dugnaður hans
sagði til um.
Á þessum árum kynntist Guðmund-
ur konuefninu, Ingibjörgu Sigríði
Kristjánsdóttur, heimasætu á Þing-
völlum í sömu sveit. Foreldrar hennar
voru Kristján Jóhannsson, bóndi á
Þingvöllum, og kona hans, María
Kristjánsdóttir húsfreyja. Þau Guð-
mundur og Ingibjörg giftu sig 1947 og
byggðu sér heimili í Grundarfirði af
Guðmundur
Runólfsson
ríkum myndarskap þar
sem gestrisni var við-
brugðið. Inga var glað-
vær kona og vinir þeirra
hjóna sögðu hana hafa átt
drjúgan þátt í góðu gengi
bónda síns enda var hún
var hans besti ráðunautur
og þau samhent. Börn
þeirra eru Runólfur,
Kristján, Páll Guðfinnur,
Ingi Þór, Guðmundur
Smári, Svanur, María
Magðalena og Unnsteinn. Einn dreng
misstu þau í frumbernsku. Ingibjörg
dó 9. október 2008.
Þegar Guðmundur fæddist var ekki
risin sú byggð sem síðar varð við
fjörðinn og byggðist upp umhverfis
sjávarútveg. Í Eyrarsveit lifði fólk af
sveitabúskap og minni háttar útræði.
Á tíma árabátanna var ekki róið frá
Grundarfirði og sjómenn fóru suður til
vertíðar. Eftir að vélbátar komu var
farið að stunda sjóinn þaðan allan vet-
urinn en byggðin tók ekki að myndast
að neinu ráði fyrr en upp úr 1940 þeg-
ar byrjað var að byggja þar frystihús.
Síðar þegar byggðin tók fór að taka á
sig mynd við Grafarnes sköpuðust
skilyrði fyrir athafnasama unga menn
og konur. Guðmundur fór aftur á sjó-
inn 1943 og tók minnapróf hjá Skúla
Skúlasyni í Stykkishólmi árið 1945.
Hann tók fiskimannapróf frá Stýri-
mannaskóla Íslands árið 1947 og var í
Sjómannaskólanum í Reykjavík vet-
urinn 1958-1959. Hann var alltaf til-
búinn að bæta við sig þekkingu og
réttindum.
Í sjómennsku og útgerð
Guðmundur helgaði sig sjómennsku
og útgerð í Grundarfirði. Hann byrjaði
formennsku á bátnum Svan árið 1946
og var meðal annars skipstjóri á Hring
SI341 frá 1955 til 1960 og á Runólfi frá
1960 til 1968. Á sumrin var farið til
síldveiða úti fyrir Norðurlandi. Til sjós
átti hann auðvelt með að stjórna enda
deildi hann kjörum og aðbúnaði með
sjómönnum sínum. Hann var í senn
þolinmóður og kappsamur, leitaði
lausna, skjótráður og framsýnn. Það
var til þess tekið hversu barngóður
Guðmundur var og hafði gaman af
börnum, stundum stríðinn en alltaf
gamansamur. Í landi fylltist bíllinn
hans gjarnan af börnum sem fengu að
ferðast með og taka þátt í atinu sem
fylgdi útgerðinni og bryggjulífinu.
Guðmundur eignaðist fyrst bát í fé-
lagi með öðrum árið 1947, mótorbátinn
Runólf SH135. Útgerðarfélagið Run-
ólfur hf. var stofnað sama ár um rekst-
ur trébáts sem hann og fleiri létu
smíða. Sá bátur var 37 tonna eik-
arbátur, svokallaður Landssmiðjubát-
ur og bar hann föðurnafn Guðmundar
eins og flest hans skip. Árið 1960 er
trébáturinn seldur en í hans stað
keyptur 115 brúttólesta stálbátur með
sama nafni, búinn kraftblökk. Bátinn
hafði Guðmundur Runólfsson og fleiri
aðilar látið smíða í Risör í Noregi.
Enn urðu tímamót í upphafi árs 1975
þegar inn í höfnina í Grundarfirði
sigldi fyrsti skuttogari heimamanna.
Runólfur SH135 kom þá í höfn, 47
metra langur skuttogari, byggður í
skipasmíðastöðinni Stálvík árið 1975.
Það var þjóðhátíðarstemning í Grund-
arfirði þegar tekið var á móti þessu
glæsta skipi, sem átti eftir að renna
styrkum stoðum undir öflugt og þrótt-
mikið atvinnulíf á staðnum næstu 23
árin. Um leið var stofnað samnefnt fé-
lag um útgerð togarans.
Skipasmíði í fjárvana bankakerfi
Það var mikið afrek að ná að smíða
bátinn og reyndi þá á ákveðni, úrræða-
semi og djörfung Guðmundar. Banka-
kerfið var fjárvana og öll fyrirgreiðsla
laut lögmálum helmingaskiptakerfis
sem Guðmundur var ekki hluti af.
Guðmundur var aðhaldssamur og ná-
kvæmur með rekstur sinn og með
komu skuttogarans var tekið fyrir alla
óreglu, kæmu menn ekki edrú um
borð þurftu þeir ekki að koma. Guð-
mundur vildi menn sem hann treysti
og vildi helst ráða Grundfirðinga.
Hann lagði áherslu á umhirðu og við-
hald togarans svo að eftir var tekið,
hann var eins og nýr þar til hann var
seldur. Öll voru þessi skip Guðmundar
Runólfssonar hinar mestu happafleyt-
ur í öllum skilningi og báru ómæld
verðmæti að landi til Grundarfjarðar í
gegnum tíðina.
Árið 1952 stofnaði Guðmundur
hlutafélagið Grund ásamt Emil Magn-
ússyni og frænda sínum Soffaníasi Ce-
cilssyni, sem rak fiskverkun og versl-
un. Fyrirtækið saltaði meðal annars
afla af bátum þeirra, Grundfirðingi og
Runólfi. Þeir ráku félagið saman um
tíma uns Soffanías keypti hlut þeirra
beggja í fyrirtækinu og rak einn fram
á síðustu ár undir eigin nafni, en börn
hans tóku við rekstrinum. Það er lán
hvers byggðarlags að eiga menn eins
og Guðmund, Soffanías og Emil og var
samstarf þeirra farsælt. Soffanías var
sá varfærni, Guðmundur sá áræðni og
Emil sá um að sætta sjónarmiðin!
Framan af lagði Guðmundur afla
togarans að stærstum hluta til Hrað-
frystihúss Grundarfjarðar. Guðmund-
ur stofnaði með þeim Sigmundi Frið-
rikssyni og Júlíus Gestssyni
frystihúsið Sæfang árið 1979 og vann
eftir það megnið af afla sínum þar. Fé-
lögin Guðmundur Runólfsson og Sæ-
fang voru sameinuð 1993 og varð þá til
eitt fyrirtæki sem stundaði veiðar,
vinnslu og rekstur netaverkstæðis,
undir nafninu Guðmundur Runólfsson
hf.
Við sameiningu félaganna var mörk-
uð sú stefna að byggja upp öfluga bol-
fiskvinnslu félagsins í Grundarfirði,
einkum á karfa, ýsu og þorski. Bolfisk-
vinnslan er meginstarfsemi fyrirtækis-
ins og er stöðugt unnið að endurbótum
á henni. Þær endurbætur miðast við
að auka afköst, hagræðingu og gæði
vinnslunnar og ná þannig fram aukinni
arðsemi af starfseminni eins og hafði
alltaf verið áhersla Guðmundar í
rekstri sínum. Þegar þarna var komið
sögu höfðu börn hans tekið við en
Guðmundur hætti daglegum afskiptum
af rekstrinum 1986. Öll börn Guð-
mundar hafa unnið um skemmri eða
lengri tíma við fyrirtækið og næsta
kynslóð er að taka við. Nýlega var
ráðist í miklar fjárfestingar á vegum
félagsins til að treysta útgerð og fisk-
vinnslu í Grundarfirði. Runólfur Guð-
mundsson var frá upphafi skipstjóri á
skuttogaranum sem bar nafn afa hans.
Guðmundur Smári Guðmundsson hef-
ur stýrt útgerðinni og fiskvinnslu í
landi og tók þar við því starfi sem
Guðmundur og Árni Emilsson hófu
með rekstri Sæfangs.
Margvísleg trúnaðarstörf
Guðmundur tók að sér ýmis trún-
aðarstörf fyrir sjávarútveginn og
heimabyggð sína. Hann var formaður
Ungmennafélags Grundarfjarðar í tíu
ár, sat í hreppsnefnd Eyrarsveitar,
formaður útvegsmannafélags Snæ-
fellsness og í stjórn Fiskifélagsins. Þá
tók hann að sér margvísleg trúnaðar-
störf fyrir Sjálfstæðisflokkinn sem
hann studdi alla tíð. Þar lá hann ekki á
skoðunum sínum þegar honum þótti
þurfa.
Þau Guðmundur og Ingibjörg tóku
jafnframt virkan þátt í félags- og
menningarlífi í Grundarfirði og studdu
margvísleg framfaramál. Á engan er
hallað þó sagt sé að ævisaga Guð-
mundar hafi verið samofin byggðar-
sögu Grundarfjarðar því á lífsleiðinni
varð hann vitni að mikilli framþróun
og breytingum í sveitarfélaginu. Sjálf-
ur átti hann oft stóran hlut að máli,
hafði til hinstu stundar óbilandi áhuga
á uppbyggingu bæjarins og lagði ávallt
gott til. Líf hans var samofið þorpinu
og það fylgdi honum alla leið.
Sigurður Már Jónsson.
Ljósmynd/Rósant Egilsson
Guðmundur Runólfsson fyrir framan Runólf SH 135 og Hring SH 535 í
Grundarfjarðarhöfn. Myndin er tekin 1998.
hverfur að sjálfsögðu ekki við þetta.
Þá gengur það heldur aldrei upp,
þótt gerningsmaðurinn reyni að sam-
sama sig með fórnarlömbum sínum,
að hann sé í raun á sama báti og hinir
allir, eins og manni sýnist sumir vilja
reyna að gera, sbr. grein kínverska
sendiherrans í Morgunblaðinu þann
1. október sl., sem ber heitið „Vinnum
saman að bjartri framtíð mannkyns“.
Óneitanlega falleg fyrirsögn en kald-
hæðnisleg miðað við úr hvaða ranni
þessi blaðagrein kemur og miðað við
allar þær hörmungar, sem stafa af
þessari kínversku veiru og munu
gera áfram næstu árin að óbreyttu.
Maður verður þó að leyfa sér að vona,
að fyrr en síðar takist að vinna bug á
þessari veiru, sem nú tröllríður heim-
inum og að hann nái sér að mestu
leyti aftur í náinni framtíð, þótt heim-
urinn verði aldrei samur og áður. Slík
verður eyðileggingin af völdum þess-
arar veiru, sem hefur haft neikvæð
áhrif á á hvert einasta mannsbarn á
jörðinni með einum eða öðrum hætti
og mun hafa um ókomin ár.
Allir verða að bera ábyrgð á gerð-
um sínum og öllu því tjóni, sem þeir
kunna að valda öðrum, hvort heldur
tjónið stafar af stórfelldu eða víta-
verðu gáleysi og hvort heldur það er
einstaklingur eða þjóðríki, sem í hlut
á. Mesta stórveldi heimsins, Kína,
tjónvaldurinn sjálfur í þessu tilviki, er
þar að sjálfsögðu ekki undanþegið.
Það rústar enginn heimsbyggðinni og
kemst skaðlaus frá því. Síðar má
kannski vinna saman að bjartri fram-
tíð mannkynsins, eins og sendiherra
Kína hefur lagt til, en þá fyrst þegar
allar hörmungarnar, sem þessi kín-
verska Covid-19-veira hefur og mun
valda íbúum jarðarinnar, eru að baki.
»Ættu allar þjóðir
heims að sameinast
varðandi kröfugerð á
hendur Kína og fylgja
því fast eftir.
Höfundur er lögfræðingur.
Dalvegi 10-14, 201 Kópavogi - Sími: 555-1212 - handverkshusid.is
Opið frá kl. 8 - 18 virka daga og 12 - 16 laugardaga
VILTU LÆRA SILFURSMÍÐI,
TÁLGUN EÐA TRÉRENNSLI?
Fjölmör
stuttnáms
í handve
g
keið
rki.
Skráning og upplýsingar á
www.handverkshusid.is