Málfríður - 15.09.1995, Blaðsíða 17

afbrigði eins og sama máls geti
þannig verið tiltölulega ólík sín
á milli er það sjaldnast neinum
vanda bundið fyrir innfædda að
skilgreina þau sem afbrigði af
móðurmálinu. Þetta á einnig við
um dönsku Islendinga. Þótt svo
að við í samskiptum okkar við
Norðmenn og Svía kryddum
hana með orðum úr máli þeirra
getur hún samt varla talist vera
annað en tækifærisbundið af-
brigði af dönsku. Og þrátt fyrir
að við köllum þetta afbrigði
stundum „skandinavísku" gerir
skorturinn á reglum og formi
það að verkum að við getum
verið sammála Einari Haugen í
því að það sé ekki hægt að líta á
það sem tungumál.
Það er engin ástæða til að líta
dönskuna sem kennd er í skól-
um íslands öðrum augum en hin
tungumálin sem eru kennd í
skólunum á Norðurlöndum. I
Danmörku, Noregi og Svíþjóð er
enska kennd sem fyrsta erlenda
tungumál. En þótt við heyrum
mikinn mun á ensku Skandinava
og ensku enskumælandi manna
dettur okkur ekki í hug að segja
að það sem kennt sé sé ekki
enska heldur einhverskonar
skandinavísk enska eða kannski
„skenska". Enda held ég að
enskukennarar í Skandinavíu
mundu bregðst hinir verstu við.
Árangurinn af tungumálanámi -
skilningur og færni í beitingu
málsins - er meira undir hæfni
einstaklingsins kominn en atrið-
um sem tengd eru tungumálinu
sjálfu. Hvort heldur sem maður
aðhyllist þá skoðun að líta á lán
úr öðrum málum sem hrogna-
mál eða, eins og Uriel Wein-
reich, lítur á þau „like sand car-
ried by a stream" ber að forðast
að líta á dönskukennsluna á ís-
landi sem neitt annað en
dönskukennslu. Kennarar sem
telja nemendum sínum trú um
að þeir þurfi ekki að kunna
dönsku, heldur sé nóg að geta
gert sig skiljanlegan á skandi-
navísku, mega ekki rugla saman
fræðilegri undirstöðu og tjá-
skiptafærni. Það er ekki nema
rétt og nytsamlegt að íslenskir
nemendur læri einnig að nota
dönskuna í samskiptum við
aðra Norðurlandabúa en Dani
og að þeim sé gerð grein fyrir
frelsi einstaklingsins að nota
það sem nothæft er til að geta
gert sig skiljanlega . En það er
ekki þar með sagt að hægt sé að
kenna „skandinavísku", sem ein-
kennist af algjörum skorti á
málkerfi og reglum. Ef nauðsyn-
legt þykir að gera greinarmun á
dönsku Dana og þeirri dönsku
sem íbúar Atlantshafseyja tala
er hægt að fara eins að og með
sænsku Finnlandssvía og þýsku
Svisslendinga og kalla hana -
eins og reyndar þegar er gert
sumstaðar - atlantseyjadönsku
eða atlantshafsdönsku.
Ég geri ráð fyrir að áður-
nefndar umræður um gildismat
Norðurlandabúa hafi farið fram
á dönsku, norsku og sænsku, og
sjálfsagt hefur einstaka glósa
flækst úr einu málinu yfir í hin.
Á bókahátíðinni í Gautaborg í
haust er einn dagskrárliður þar
sem tekið er fram að umræð-
urnar fari fram á „skandina-
vísku“. Þátttakendur eru tveir,
Islendingur sem starfar í Dan-
mörku og Svíi sem einnig hefur
starfað í Danmörku. Stjórnandi
er íslendingur sem ég veit að
talar ljómandi góða dönsku. Af
hverju er hér tekið fram að
töluð verði skandinavíska? Og
hvernig er fólkinu ætlað að tala?
Við verðum kannski að sætta
okkur við að Skandinavarnir
kalli sparidönskuna (-norskuna
og -sænskuna) okkar skandina-
vísku, hvort sem hún er glæný
úr skóla eða lýtalaus eftir
margra ára dvöl í landinu. En
sjálf skulum við ekki lítilsvirða
það framlag okkar til að efla hið
norræna málsamfélag sem
dönskunám íslendinga, Færey-
inga og Grænlendinga í rauninni
er með því að fela okkur bak við
hið sjálfsagða frelsi og kröfu-
leysi einstaklingsins í tjáskipt-
um sínum yfir tungumálamörk-
in. Við lærum dönsku og það er
einmitt kunnátta okkar í dönsku
sem gerir okkur eyjaskeggja að
Norðurlandameisturum í sam-
norrænum tjáskiptum.
Anna Helga Hannesdóttir
Göteborgs Universitet
NORRÆNA HÚSIÐ
menningarmiðstöð við Sæmundargötu
í bókasafninu eru lánaðar út bækur, tímarit, plötur, myndbönd og
grafíkmyndir frá öllum Norðurlöndunum. Lestraraðstaða.
Opið mánudaga-laugardaga kl. 13-19, sunnudaga kl. 14-17.
I kaffistofunni er heitt á könnunni allan daginn. Heimabakaðar kökur,
heitir og kaldir réttir.
Opið virka daga kl. 9-17, laugardaga kl. 9-19, sunnudaga kl. 12-19.
I anddyri og sýningarsölum eru sýningar á norrænni list og listiðnaði
m.a.
Sýningarsalur opinn alla daga kl. 14-19.
Við tökum á móti hópum sem vilja kynnast starfsemi hússins og
norrænni samvinnu.
Norrænn skólaráðgjafi sér um
tengsl við skóla innanlands og
annars staðar á Norðurlöndum.
Ta
Verið velkomin í =
NORRÆNA HÚSIÐ
17